Karadeniz’in kuzeyinde binlerce yıl öncesine dayanan nüfus hareketleri ve halkların kökeni, geniş kapsamlı bir genetik araştırmayla yeniden yazılıyor. Sirius Bilim ve Teknoloji Üniversitesi, Rusya Bilimler Akademisi Vavilov Genel Genetik Enstitüsü ve Lomonosov Moskova Devlet Üniversitesi’nden araştırmacıların yürüttüğü DNA çalışması, Karadeniz’in kuzeyindeki toplulukların kökenine dair bilinen ezberleri bozdu.
Vavilov Genetik ve Islah Dergisi’nin 2026 yılı 4. sayısında yayımlanan araştırmaya göre; bölgeye M.S. ilk yüzyıllarda hakim olan Sarmatların, daha önce aynı topraklarda yaşayan İskitler ile genetik bir akrabalığı bulunmuyor.
324 Bireyin Genetik Haritası Çıkarıldı
Arkeogenetikçiler, M.S. 1. binyılda Kuzey Karadeniz bölgesinde varlık gösteren farklı arkeolojik kültürlere ait 48 antik iskelet örneğinin tüm genom sekanslama (dizileme) verilerini inceledi.
Araştırma kapsamında;
- Geç İskit (M.Ö. 3. yy – M.S. 3. yy)
- Sarmat (M.S. 1. yy – 4. yy)
- Alan (M.S. 2. yy – 7. yy)
- Bulgar (M.S. 4. yy – 8. yy)
- Saltovo-Mayatsk (M.S. 8. yy ortası – 10. yy)
- Çernyahov (M.S. 2. yy sonu – 5. yy başı)
kültürlerine ait materyaller analiz edildi. Anne ve baba soylarını takip edebilmek amacıyla mitokondriyal DNA ve Y-kromozomu verilerini de bir araya getiren araştırmacılar, farklı dönemlerden toplam 324 bireyin genetik profilini kapsayan devasa bir veri setini inceledi.
Sarmatlar İskitlerin Yerini Tamamen Aldı
Araştırmanın en dikkat çekici bulgularından biri, Sarmatların gelişiyle yaşandı. Karadeniz kıyılarına göç eden Sarmatların, bölgenin yerlisi konumundaki İskitlerle genetik olarak yakın olmadığı tespit edildi. Bu durum, Sarmatların İskit nüfusunun yerini tamamen aldığını ve sanılanın aksine İskitlerin devamı veya soydaşı olmadıklarını gösteriyor.
Kültür Değişimi Her Zaman Nüfus Değişimi Anlamına Gelmiyor
Çalışma, bölgedeki her kültür değişiminin soykırım veya tam bir nüfus değişimiyle sonuçlanmadığını da ortaya koydu. Örneğin, Kuzey Kafkasya’daki “Solneçnodolsk-4” arkeolojik alanındaki bir Alan bireyinin, aynı bölgedeki Sarmatlar ve daha eski Koban kültürü taşıyıcıları ile genetik olarak neredeyse özdeş olduğu görüldü. Benzer şekilde, Belyaus kalesindeki Geç İskit bireylerinin de erken dönem İskit nüfusuyla genetik süreklilik taşıdığı saptandı.
Kıtalararası Göçler ve Kafkas-Doğu Avrasya Etkisi
Metaanaliz sonuçları, Karpat Havzası ile Güney Ural Sarmatları arasında doğrudan genetik bağlar olduğunu gösterdi. Bu durum, M.S. ilk yüzyıllarda Karadeniz’in kuzeyinden geçen kitlesel ve uzun mesafeli göçlerin somut bir kanıtı kabul ediliyor.
Araştırmacılar, elde edilen bulguları şu sözlerle özetledi:
“Sarmatlar, Alanlar, Bulgarlar ve Saltovo-Mayatsk kültürü taşıyıcıları arasında genetik bağlar tespit ettik. Özellikle orman-bozkır kuşağındaki gruplar ile Kafkas Alanları arasındaki yüksek genetik benzerlik, ortak bir kökene ya da uzun süreli temaslara işaret ediyor. Genetik yapıda ana etkilerin Kafkasya ve Doğu Avrasya eksenli olduğu görülmektedir.”
Slavların Kökenine ve Çernyahov Kültürüne Işık Tutuyor
Araştırmada Çernyahov kültürü insanlarının yüksek düzeyde genetik çeşitliliğe sahip olduğu belirlendi. Daha da önemlisi, bu grupta sonraki dönem Slav topluluklarıyla genetik bağlar tespit edildi. Bu bulgunu, Doğu Avrupa’daki Slav gruplarının oluşum sürecini anlamak için kritik bir zemin hazırladığı belirtiliyor.
Ayrıca bilim insanları, bölgede yaşayan farklı etnik ve kültürel gruplar arasında belirgin bir melezleşme (genetik karışım) izine rastlamadı. Bu durum, Kuzey Karadeniz’in sadece birbirini yok eden kültürler silsilesi değil, farklı halkların kendi kimliklerini koruyarak bir arada var olduğu devasa bir temas alanı olarak değerlendirilmesi gerektiğini gösteriyor.
—
Kaynak: https://naukatv.ru/news/sarmaty_ne_byli_naslednikami_skifov_drevnyaya_dnk_raskryla_smenu_narodov_prichernomorya, 15/07/2026
