{"id":853,"date":"2026-04-20T14:29:00","date_gmt":"2026-04-20T14:29:00","guid":{"rendered":"https:\/\/certav.org\/?p=853"},"modified":"2026-10-03T15:58:33","modified_gmt":"2026-10-03T15:58:33","slug":"cerkeslerin-hermetik-dili-dugunler-ve-cenazeler","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/certav.org\/?p=853","title":{"rendered":"1931 y\u0131l\u0131: Kosova’daki \u00c7erkesler"},"content":{"rendered":"\n

Yazan: Niko Zupanic<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u00c7eviren: \u0130skender Latifi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Slovenyal\u0131 bilim insan\u0131 Niko \u017dupani\u0107 (1876 \u2013 1961), Etnografya M\u00fczesi’nin (1921) kurucusu ve “Etnolog” dergisinin (1926) ba\u015flat\u0131c\u0131s\u0131 olmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra Ljubljana’daki Etnoloji B\u00f6l\u00fcm\u00fc’n\u00fcn ba\u015fkan\u0131yd\u0131. Antropoloji ve etnolojinin yan\u0131 s\u0131ra siyasetle de ilgilenen \u017dupani\u0107, 1919’da Paris Bar\u0131\u015f Konferans\u0131’nda S\u0131rp-H\u0131rvat-Sloven Krall\u0131\u011f\u0131 delegasyonunun bir \u00fcyesiydi. Arnavutlarla ilgili olarak, \u017dupani\u0107 Belgrad \u00e7evrelerinin S\u0131rp ideolojisinin destek\u00e7isiydi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

“Kosova \u00c7erkeslerinin Etnolojik \u00d6nemi” ba\u015fl\u0131kl\u0131 konferans\u0131, 23 Eyl\u00fcl 1931’de Paris’te d\u00fczenlenen Uluslararas\u0131 Antropoloji Enstit\u00fcs\u00fc’n\u00fcn V. Kongresi’nde verdi ve iki y\u0131l sonra, 1933’te “Etnolog” dergisinde yay\u0131mland\u0131.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Makaledeki ba\u015fl\u0131k ve alt ba\u015fl\u0131klar \u00e7evirmen \u0130sk\u00ebnder Latifi taraf\u0131ndan haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

***<\/p>\n\n\n\n

Etnograflar ve tarih\u00e7iler, \u00c7erkeslerin anavatan\u0131n\u0131n Kafkasya’daki Kuban’\u0131n sol havzas\u0131nda oldu\u011funu bilirler. 1864 y\u0131l\u0131na kadar \u00c7erkesler, Kafkasya’n\u0131n bat\u0131 da\u011flar\u0131ndan Karadeniz k\u0131y\u0131lar\u0131na kadar olan b\u00f6lgede ya\u015fam\u0131\u015flard\u0131r. \u00c7erkesler, kabile b\u00f6l\u00fcnmesi ve dilsel leh\u00e7eler a\u00e7\u0131s\u0131ndan olduk\u00e7a farkl\u0131la\u015fm\u0131\u015ft\u0131r; bu nedenle sadece \u015fu kabilelerden bahsedece\u011fiz: Natukhay, Shapsuzi, Abazeh, Bjeduh, Hatukay, Besleney, Maxo\u015f, Temirgoy, Jane, Ecerukoy, Kuach, Ubuh, Chagak ve Kabardeyler.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7erkesler (\u00c7irkassi) toplu ad\u0131, b\u00fcy\u00fck olas\u0131l\u0131kla T\u00fcrkler, daha do\u011frusu eski Kicytrailer taraf\u0131ndan kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Orta \u00c7a\u011f’da Ruslar onlara Kosogim demi\u015flerdir ki bu da g\u00fcn\u00fcm\u00fczde Osetlerin, Kabardinler ve \u00c7erkesler i\u00e7in kulland\u0131\u011f\u0131 K\u00e4s\u00e4g ile ili\u015fkili olmal\u0131d\u0131r. \u00c7erkesler kendilerine Adzyge, Adyge derler. Dilbilim bu ismi eski Zvyol (Strabon) ismiyle ili\u015fkilendirir. Bizce Iazyges, \u0130sa’n\u0131n do\u011fumundan sonra Tuna ve Tisa nehirleri aras\u0131ndaki \u00e7\u00f6le yerle\u015fenlerdir ve Zyges (Zvyoi) ile ayn\u0131d\u0131rlar; sadece bu isim, iki Sarmat\u00e7a arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla -a- veya -ia \u00f6n ekini alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7erkesler uzun s\u00fcre putperestti ve M.S. 13. y\u00fczy\u0131la kadar \u00f6zg\u00fcrd\u00fcler; bu y\u00fczy\u0131lda G\u00fcrc\u00fcler taraf\u0131ndan boyunduruk alt\u0131na al\u0131nd\u0131lar ve Hristiyanl\u0131\u011fa ge\u00e7tiler. 15. y\u00fczy\u0131l\u0131n ilk yar\u0131s\u0131nda G\u00fcrc\u00fc boyunduru\u011fundan kurtuldular, ancak Tatarlarla s\u00fcrekli sava\u015f halinde olduklar\u0131 i\u00e7in Kuzey Kafkasya’daki topraklar\u0131n\u0131 kaybettiler; \u00f6yle ki 16. y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131nda kuzeydeki Kuban b\u00f6lgesi vatanlar\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131 haline geldi.<\/p>\n\n\n\n

1570 y\u0131l\u0131nda Tatar han\u0131 Abbas Giray onlar\u0131 Kuban’\u0131n g\u00fcneyine s\u00fcrd\u00fc ve \u0130slamiyet’e ge\u00e7irdi. O zamana kadar \u00c7erkesler Kuma Nehri’nin kuzeyinde ya\u015f\u0131yorlard\u0131 ve yerle\u015fimleri Kuban ile Don Nehri a\u011fz\u0131 aras\u0131ndaki arazide da\u011f\u0131n\u0131k haldeydi. \u00c7ar Korkun\u00e7 \u0130van’\u0131n (1530-1584) h\u00fck\u00fcmdarl\u0131\u011f\u0131 d\u00f6neminde Tatarlar\u0131n kontrol\u00fcne girmeden \u00f6nce \u00c7erkesler Ruslar\u0131n himayesi alt\u0131ndayd\u0131lar, ancak Ruslar\u0131n ayr\u0131lmas\u0131ndan sonra Tatarlar\u0131n y\u00f6netimine d\u00fc\u015ft\u00fcler. Bu nedenle, Hristiyan inanc\u0131n\u0131 \u00e7ok daha h\u0131zl\u0131 ve kolay bir \u015fekilde terk ettiler, \u00e7\u00fcnk\u00fc onu sadece y\u00fczeysel olarak biliyorlard\u0131; daha sonra yar\u0131 pagan, yani yar\u0131 M\u00fcsl\u00fcman oldular.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7erkesler h\u0131zl\u0131 biniciler ve sald\u0131rgan soyguncular olarak biliniyordu.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u00c7erkesler her zaman cesaretleri, h\u0131zl\u0131 binicilikleri ve sald\u0131rgan soygunculuklar\u0131yla \u00f6ne \u00e7\u0131km\u0131\u015flard\u0131r; \u00f6te yandan, aile ortamlar\u0131nda g\u00f6revlerini, misafirperverliklerini ve kan davalar\u0131n\u0131 titizlikle yerine getirmi\u015flerdir. Do\u011fu \u015fark\u0131lar\u0131 ve masallar\u0131, ebeveynlerinin onlar\u0131 onlarca y\u0131l \u00f6nce Hali\u00e7’teki Sultan haremine, \u00fcnl\u00fc T\u00fcrklerin haremlerine ve zengin ki\u015filere satt\u0131\u011f\u0131 \u00c7erkes k\u0131zlar\u0131n\u0131n g\u00fczelli\u011fini y\u00fcceltir.<\/p>\n\n\n\n

Martin \u0110ur\u0111evi\u0107 an\u0131lar\u0131nda, Pri\u015ftine ve Fu\u015f\u00eb Kosova’da kald\u0131\u011f\u0131 s\u00fcre boyunca (1869-1870) ola\u011fan\u00fcst\u00fc g\u00fczellikte \u00fc\u00e7 \u00c7erkes k\u0131z\u0131n\u0131n 6.000 grosz (1.200 kron) kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda sat\u0131ld\u0131\u011f\u0131na \u015fahit oldu\u011funu ve ayn\u0131 \u0110ur\u0111evi\u0107’in Kosova \u00c7erkeslerinin at etine \u00e7ok de\u011fer verdi\u011fini ve yedi\u011fini, bunun da bat\u0131da Don Nehri’ne kadar uzanan eski Asya Sarmatya’s\u0131ndan k\u00f6kenlerini hat\u0131rlatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yler.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7erkesler, Kafkasya’n\u0131n i\u015fgali s\u0131ras\u0131nda Ruslara kar\u015f\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc bir direni\u015f g\u00f6sterdiler ve ancak 1864’te tamamen yenilgiye u\u011frad\u0131lar. Ancak \u00e7o\u011fu yeni kaderlerine ve durumlar\u0131na al\u0131\u015famad\u0131 ve 1864’te 400.000’den fazla \u00c7erkes, Kuban ve Kafkasya’n\u0131n bat\u0131 da\u011flar\u0131ndaki eski yurtlar\u0131n\u0131 terk etti. T\u00fcrk h\u00fck\u00fcmeti onlar\u0131 kabul etti ve Suriye, K\u00fc\u00e7\u00fck Asya ve Balkan Yar\u0131madas\u0131’na g\u00f6nderdi. \u00c7erkeslerin k\u00fc\u00e7\u00fck bir k\u0131sm\u0131 Kafkasya’daki yurtlar\u0131nda kald\u0131 ve 1895’te say\u0131lar\u0131 yakla\u015f\u0131k 111.000 ki\u015fiye (bunlar\u0131n yakla\u015f\u0131k 80.000’i Kubardl\u0131) ula\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Balkan Yar\u0131madas\u0131’na gelen \u00c7erkeslerin \u00e7o\u011fu, Osmanl\u0131 h\u00fck\u00fcmeti taraf\u0131ndan o zamanki S\u0131rbistan Prensli\u011fi s\u0131n\u0131r\u0131na yerle\u015ftirildi; ama\u00e7, bu kolonilerle g\u00fc\u00e7lerini peki\u015ftirmek ve S\u0131rplar\u0131 ter\u00f6rize etmekti. Daha sonra \u00c7erkesler, yazar\u0131n 1924, 1929 ve 1930 y\u0131llar\u0131nda onlarca aileyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 Kosova Polje’ye yerle\u015ftirildi; \u00e7\u00fcnk\u00fc b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu zaten Anadolu ve Suriye’ye g\u00f6\u00e7 etmi\u015fti. Asl\u0131nda, son derece huzursuz bir insan grubudurlar; Kafkasya d\u0131\u015f\u0131nda uyum sa\u011flayamayan ve kaderiyle kolayca bar\u0131\u015famayan, yabanc\u0131 kom\u015fular\u0131yla ge\u00e7inemeyen, ancak da\u011f\u0131lmalar\u0131 nedeniyle yok olmaya mahkum bir gruptur.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Hamid Osmani’nin Reka e Madhe’deki evi<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

\u00c7erkeslerin S\u0131rplara yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

S\u0131rplar i\u00e7in \u00c7erkesler ve dilleri \u00f6zellikle ilgi \u00e7ekicidir, \u00e7\u00fcnk\u00fc onlar, b\u00fcy\u00fck Sarmat g\u00f6\u00e7\u00fc s\u0131ras\u0131nda Antimler, Kisimler (Zichimler), \u00c7orvatlar, Valimler ve di\u011ferleriyle birlikte Don ve Dinyeper nehirlerini ge\u00e7erek Slavlar\u0131n aras\u0131na kar\u0131\u015fan ve orada ilk kabile \u00f6rg\u00fctlenmelerini kuran, b\u00fcy\u00fck olas\u0131l\u0131kla \u00c7erkesler olan yerli Kafkas halk\u0131n\u0131n (yerli halk) S\u0131rp\u00e7a ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan ilk ki\u015filerdir. Bu Kafkas-Sarmat atl\u0131lar\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde Slav kitlesine asimile olsalar ve ayn\u0131 zamanda etnik \u00f6zellikleri, \u00f6zellikle dilleri de yok olsa da, kabile adlar\u0131 ve ilkel devlet \u00f6rg\u00fctlenmeleri fikirleri yine de hayatta kalm\u0131\u015ft\u0131r. Orta Dinyeper, Pripet ve Bugu’nun yukar\u0131 havzas\u0131nda bulunan proto-Slav anavatan\u0131ndan S\u0131rplar, orta Labe ve \u015eall Nehri havzas\u0131na gelmi\u015f ve oradan bir k\u0131sm\u0131 asker olarak \u00f6rg\u00fctlenerek \u0130lirya’ya g\u00f6\u00e7 etmi\u015ftir. Bu olay b\u00fcy\u00fck olas\u0131l\u0131kla MS 626 y\u0131l\u0131nda, Konstantinopolis’in Avarlar ve Persler taraf\u0131ndan ku\u015fat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 s\u0131rada ger\u00e7ekle\u015fti; bu vesileyle Bizans \u0130mparatoru Heraklius, yard\u0131m i\u00e7in Slav lider Samit’e ba\u015fvurdu ve Samit de Bizans \u0130mparatoruna olumlu yan\u0131t verdi…<\/p>\n\n\n\n

Kafkas yerlilerinin \u00fc\u00e7 ana grubundan biri olan \u00c7erkesler, ne Hint-Avrupa (Aryan), ne Semitik, ne Finno-Ugric, ne T\u00fcrk, ne de Mo\u011fol dillerine ait olmayan, kendine \u00f6zg\u00fc bir dil ailesini temsil eden Alarod (Yafet) dilini konu\u015furlar. Bunu \u00f6zellikle vurguluyorum \u00e7\u00fcnk\u00fc bug\u00fcn bile baz\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar \u00c7erkeslerin Aryan k\u00f6kenli, yani Hint-Avrupa k\u00f6kenli oldu\u011funu yazmaktad\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde Kafkas yerlilerinin tek akrabalar\u0131, hatta uzak akrabalar\u0131 bile, Hint-Avrupal\u0131lar\u0131n geli\u015finden \u00f6nce Kafkaslarla organik olarak ba\u011flant\u0131l\u0131 olan \u0130ber Yar\u0131madas\u0131’ndaki Basklard\u0131r. Bu, \u00f6rne\u011fin \u0130berler, Liguryal\u0131lar, Etr\u00fcskler, Rhaetiyal\u0131lar, Pelasglar (Balkan Yar\u0131madas\u0131’n\u0131n Aryan \u00f6ncesi sakinleri), Kapadokyal\u0131lar, Amazonlar, Calibanlar, Kolhisler vb. gibi kabileler ve halklardan olu\u015fan bir zincirdi. Bu tarih \u00f6ncesi halklar zinciri, g\u00fcneye gelen Hint-Avrupal\u0131lar taraf\u0131ndan par\u00e7aland\u0131 ve bug\u00fcn bu zincirin kal\u0131nt\u0131lar\u0131, Helenler, \u0130lir-Traklar, \u0130talikler (Romal\u0131lar), Keltler, Almanlar ve Slavlar gibi etnik katmanlarla kapl\u0131 fosiller gibi gizli kalmaktad\u0131r…<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Reka e Madhe’deki \u00c7erkes Camii<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

\u00a01930’lu y\u0131llarda Kosova’daki \u00c7erkes yerle\u015fimleri<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Hayat\u0131mda \u00fc\u00e7 kez Kosova Ovas\u0131’n\u0131 ziyaret ettim; 1924, 1929 ve 1930 y\u0131llar\u0131nda. Her \u00fc\u00e7 ziyaretimde de \u00c7erkesleri ve Stanovc i Ep\u00ebrm ve i Posht\u00ebm, Rek\u00eb e Madhe ve Azizije (Milloshev\u00eb) k\u00f6ylerindeki yerle\u015fimlerini g\u00f6rd\u00fcm. Bu ziyaretlerim s\u0131ras\u0131nda antropo-co\u011frafi, folklorik ve antropolojik veriler kaydettim. \u00dclkemizdeki \u00c7erkesler hakk\u0131nda g\u00fczel ve kapsaml\u0131 bir \u00e7al\u0131\u015fma, Belgrad \u00dcniversitesi profes\u00f6r\u00fc Tihomir \u0110or\u0111evi\u0107 taraf\u0131ndan sunulmu\u015ftur. \u015eimdiye kadarki ara\u015ft\u0131rmalar\u0131ndan \u00c7erkeslerin Kosova’n\u0131n \u015fu k\u00f6y ve kasabalar\u0131na yerle\u015ftiklerini biliyoruz: Ferizaj (\u015fimdiki Uro\u0161evac) \u2013 1912’ye kadar 25 ev, Sadovina \u00c7erkeze \u2013 yakla\u015f\u0131k 60 ev, Mazgit \u2013 yakla\u015f\u0131k 100 ev, Hajvali \u2013 yakla\u015f\u0131k 30 ev, Sllakovc \u2013 100’den fazla ev, Stanovc (k\u00fc\u00e7\u00fck, ayr\u0131 bir \u00c7erkes mahallesi). Pri\u015ftine, Mitrovica ve Vushtrri’de de birka\u00e7 ev vard\u0131. Samadrexha Belediyesi imam\u0131 \u00c7erkes as\u0131ll\u0131 Say\u0131n Qerim Hyseni’den, k\u00f6ylerde \u00c7erkeslerin de ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011frendim: Zve\u00e7an \u2013 Mitrovica yak\u0131nlar\u0131ndaki \u00c7erkes evleri, Rek\u00eb e Madhe, Stanovc e Ep\u00ebrm (\u00f6nceden 60 ev, \u015fimdi 40 ev), Bivolak, Azizije \u2013 bug\u00fcn 4 ev, Hamedije, Bella\u00e7evc e Madhe ve e Vog\u00ebl (\u00f6nceden 40 ev, \u015fimdi 2 hane), Sllatine e Madhe ve e Vog\u00ebl, Dobrev\u00eb e Ep\u00ebrm ve e Poshtme, Dobranje, Magure, Rek\u00eb e Vog\u00ebl…. A. Lejean’\u0131n iddia etti\u011fi gibi, T\u00fcrk h\u00fck\u00fcmeti ekilebilir arazileri H\u0131ristiyanlar\u0131n elinden ac\u0131mas\u0131zca ald\u0131 ve 40.000 \u00c7erkes buraya yerle\u015ftirildi. Bu say\u0131 bana \u00e7ok y\u00fcksek g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00c7erkeslerin kendileri bana Kosova’da 2.000’den fazla hem\u015fehrilerinin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylediler. Kafkasya’dan uzun yolculuk ve bula\u015f\u0131c\u0131 hastal\u0131klar nedeniyle \u00c7erkes ailelerinin say\u0131s\u0131n\u0131n azald\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek, ailelerinin 6’dan fazla \u00fcyesi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 hesaplayabiliriz. Dolay\u0131s\u0131yla, 1877-1878 S\u0131rp-T\u00fcrk sava\u015f\u0131ndan \u00f6nce Kosova’daki \u00c7erkeslerin say\u0131s\u0131 yakla\u015f\u0131k 12.000 ki\u015fiye ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Kosova’daki \u00c7erkeslerin a\u011f\u0131rl\u0131k merkezi Bela\u00e7evc e Vog\u00ebl k\u00f6y\u00fcyd\u00fc ve burada toplant\u0131lar\u0131n\u0131 yap\u0131yorlard\u0131. Benzer \u015fekilde, Kosova Arnavutlar\u0131 da toplant\u0131lar\u0131 i\u00e7in Pri\u015ftine ve Llapllasella aras\u0131nda bulunan \u00c7agllavica B\u00fcy\u00fck Kulesi’ni kullan\u0131yorlard\u0131. Kosova d\u0131\u015f\u0131nda, Livo\u00e7 e Posht\u00ebm’de yakla\u015f\u0131k 50 ev, Dobresh’te 50 ila 60 ev, Gjilan B\u00f6lgesi’nde Pozharan gibi daha k\u00fc\u00e7\u00fck \u00c7erkes yerle\u015fimleri vard\u0131… Ni\u015f, Prokuplje ve Kumanovo \u015fehirlerinde 100 aileden olu\u015fan b\u00fcy\u00fck \u00c7erkes mahalle k\u00f6yleri bulunuyordu; g\u00fcn\u00fcm\u00fcz Yugoslavya-Yunanistan s\u0131n\u0131r\u0131ndaki Gevgelija’da ise 175 \u00c7erkes evi vard\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Ancak \u00c7erkesler de Balkan Yar\u0131madas\u0131’nda uzun s\u00fcre kalmaya mahkum de\u011fillerdi; \u00e7\u00fcnk\u00fc Rus-T\u00fcrk Sava\u015f\u0131 (1877) ve S\u0131rp-T\u00fcrk Sava\u015f\u0131 (1877-1878), T\u00fcrk \u0130mparatorlu\u011fu’nun Avrupa’daki uzun s\u00fcreli varl\u0131\u011f\u0131na dair umutlar\u0131n\u0131 suya d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7erkes yer de\u011fi\u015ftirmeleri<\/strong><\/p>\n\n\n\n

S\u0131rp ordusunun Yukar\u0131 Morava-e-Bin\u00e7\u00ebs havzas\u0131na ve Kosova Ovas\u0131’na girmesi s\u0131ras\u0131nda \u00c7erkesler de Ni\u015f ve Prokuplje’yi terk ederek Kosova’ya g\u00f6\u00e7 ettiler; ancak \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131 Anadolu’ya (Adana, Angora) ve Suriye’ye g\u00f6\u00e7 etti. Bu s\u00fcre\u00e7 1912 ve 1918 y\u0131llar\u0131nda tekrarland\u0131, b\u00f6ylece Yugoslavya’da sadece yakla\u015f\u0131k 50 \u00c7erkes ailesi, yani yakla\u015f\u0131k 300 ki\u015fi kald\u0131; bunlar \u00e7o\u011funlukla Kosova Ovas\u0131’nda ve Stanovc-i Ep\u00ebrm ve Posht\u00ebm, Rek\u00eb-e Madhe (4 aile) ve Azizie (4 aile) k\u00f6ylerinde ya\u015famaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Azizija’dan Hoxha Ahmet Ali ve Stanovci i Poshtem’den \u0130mam Qerim Hyseni, bana \u00c7erkeslerin Kosova Ovas\u0131’na geli\u015flerinin ad\u0131, k\u00f6keni ve zaman\u0131 hakk\u0131nda bilgi verdiler. Onlar\u0131n bilgilerine g\u00f6re, baz\u0131 \u00c7erkes\u00e7e kelimeleri de kaydettim. Ahmet Ali’nin bana ve Kafkasya’daki Dib\u015f \u015fehrinden gelen babas\u0131 Ali Abazi’nin kendisine anlatt\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, \u00c7erkesler kendilerine Adizhe (Adizha) derler ve \u00fc\u00e7 kabileye mensupturlar: Abzaklar, \u015eapsugalar (\u015eapsu) ve Ubyhler. Kosova’daki \u00c7erkesler \u00e7o\u011funlukla Abzaklar (Apsazh) idi, Azizija camisi \u00e7evresinde yo\u011funla\u015fm\u0131\u015f k\u00fc\u00e7\u00fck bir \u015eapsuga grubu vard\u0131, Ubyhler ve baz\u0131 Kabardlar ise \u00dcsk\u00fcp’e yerle\u015fmi\u015fti. General Wrangel’in ordusunda askerlik yapm\u0131\u015f Kabardiyal\u0131 Nuria Tishekov’un Kosova’daki Stanovci i Posht\u00ebm \u00c7erkeslerini ziyaret edip orada kalmas\u0131 (1930) ilgin\u00e7tir. Dil ve kan ba\u011f\u0131yla akrabalar\u0131n\u0131 g\u00f6rme arzusu, bu Kafkas m\u00fcltecisini Saraybosna’dan Kosova Ovas\u0131’na getirmi\u015ftir. Bu makalenin yazar\u0131na g\u00fcm\u00fc\u015f kaplama silah\u0131n\u0131 g\u00f6stermi\u015f ve 4.000 dinara satmaya haz\u0131r oldu\u011funu belirtmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Kosova \u00c7erkesleri Abza\u00e7\u00eb kabilesine mensuptur.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Kosova \u00c7erkesleri Abzak kabilesine mensup olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyorlar ve bu durumda \u015fu soru ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor: Bu Abzaklar Kafkasya’daki hangi kabileyle \u00f6zde\u015ftir? Dilbilimsel etnoloji, Kafkasya’n\u0131n kuzeybat\u0131 b\u00f6lgesinde isimleri birbirine benzeyen iki kabile tan\u0131r: Abhazlar (abexhax) ve Abhazlar (Bizans\u00e7a: “A\u00dfaoxoi”). \u0130kincisi do\u011frudan \u00c7erkeslere ait de\u011fildir, ancak Kafkas yerlilerinin kuzeybat\u0131 (\u00c7erkes-Abhaz) grubunun yaln\u0131zca etnik bir bile\u015fenini temsil ederler. Rus oryantalist Lopatinsky, Abhazlar\u0131n eski Akhalarla \u00f6zde\u015f oldu\u011funu iddia eder ve isimlerini “k\u00f6yl\u00fc, \u00e7ift\u00e7i” anlam\u0131na gelen abch. achuh’y kelimeleriyle ili\u015fkilendirir. Kosova’daki \u00c7erkeslere Kafkasya’n\u0131n hangi b\u00f6lgelerinden g\u00f6\u00e7 ettiklerini sorarsak, cevaplar\u0131na g\u00f6re Kosova’daki \u00c7erkeslerin Abzak (abzash), Abadzek veya Abhaz olup olmad\u0131klar\u0131 sonucuna varabiliriz. Reka-i Madhe’den \u0130brahim Hac\u0131 Yusufi, 1924’te bana Kosova \u00c7erkeslerinin farkl\u0131 b\u00f6lgelerden geldi\u011fini s\u00f6ylemi\u015fti. B\u00f6lgeler ve bunlar\u0131n baz\u0131lar\u0131n\u0131n Dib\u015f Nehri’nden, baz\u0131lar\u0131n\u0131n Ka\u00e7u Nehri’nden, daha sonra P\u015fakups Nehri’nden ve Ruslar ile \u00c7erkesler aras\u0131ndaki \u00c7al\u0131k Nehri s\u0131n\u0131r b\u00f6lgesinden geldi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. Bu yakla\u015f\u0131ma g\u00f6re, Kosova’daki Abhazlar\u0131n k\u00f6keni de asl\u0131nda Abhaz b\u00f6lgesinde de\u011fil, \u00c7erkes b\u00f6lgesinde aranmal\u0131d\u0131r; \u00e7\u00fcnk\u00fc P\u015fakups Nehri Kafkas Da\u011flar\u0131’ndan do\u011far ve kuzeye do\u011fru akar, bat\u0131da ise Yekaterinodar’dan Kuban’a akar. Yukar\u0131 kesimlerde P\u015fakups, \u015eapsugiy ve Abakshe\u00e7i aras\u0131nda, a\u015fa\u011f\u0131 kesimlerde ise Natuchah ve Bzheduh aras\u0131nda bir s\u0131n\u0131r olu\u015fturur. Bu \u015fekilde, Kosova’daki Abhazlar, Bat\u0131 Kafkasya’n\u0131n kuzey yamac\u0131nda ya\u015fayan Abhazlarla \u00f6zde\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Kosova \u00c7erkesleri, ana dillerinin yan\u0131 s\u0131ra zay\u0131f bir S\u0131rp\u00e7a, biraz T\u00fcrk\u00e7e ve Arnavut\u00e7a konu\u015fmaktad\u0131rlar. 1912’den sonra ise T\u00fcrk\u00e7e bilgisi giderek azal\u0131rken, yerini S\u0131rp\u00e7aya b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7erkesler kurnaz ve cesur \u015f\u00f6valyeler ve s\u0131k s\u0131k tehlikeli haydutlar olsalar da, bug\u00fcn hala ailelerinin ve topluluklar\u0131n\u0131n ilerlemesine olan sevgilerini g\u00f6steriyorlar. Ayr\u0131ca tar\u0131m \u00fcr\u00fcnleri ve hayvanc\u0131l\u0131kta k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6l\u00e7ekli ticaretle de u\u011fra\u015f\u0131yorlar. Transkafkasya’daki eski yurtlar\u0131nda \u00c7erkesler k\u0131zlar\u0131n\u0131 genellikle b\u00fcy\u00fcd\u00fckleri anda satarlard\u0131, ancak yine de \u00c7erkes kad\u0131nlar\u0131 Osmanl\u0131 veya Arnavut kad\u0131nlar\u0131ndan daha fazla sayg\u0131 ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011fe sahiptir. Bu \u00f6zg\u00fcrl\u00fck sayesinde, gen\u00e7 bir \u00c7erkes erke\u011fi yerel k\u0131zlar\u0131 g\u00f6rebilir ve k\u00fc\u00e7\u00fck karde\u015finin veya k\u0131z karde\u015finin yan\u0131nda se\u00e7ti\u011fi k\u0131zla d\u00fc\u011f\u00fcnden \u00f6nce konu\u015fabilirken, Arnavut gelenekleri bir k\u0131z ve bir erkek aras\u0131nda b\u00f6yle bir bulu\u015fmaya izin vermez ve kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 tan\u0131\u015f\u0131kl\u0131k olmadan evlenirler. Bu nedenle \u00c7erkesler aras\u0131nda evlilikler nadiren bozulurken, Arnavutlar aras\u0131nda hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131 nedeniyle s\u0131k s\u0131k bozulur…<\/p>\n\n\n\n

—————————-<\/em><\/p>\n\n\n\n

Al\u0131nt\u0131: https:\/\/www.koha.net\/shtojca-kulture\/viti-1931-cerkezet-ne-kosove<\/a>, 12 Nisan 2026<\/p>\n\n\n\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n\n\n\n

II. B\u00d6L\u00dcM<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Kosova \u00c7erkesleri’nin Hermetik Dili, D\u00fc\u011f\u00fcnler ve Cenazeler<\/strong><\/p>\n\n\n\n

“Kosova \u00c7erkeslerinin S\u0131rplar aras\u0131na ne zaman ve nerede geldiklerini hat\u0131rlay\u0131p hat\u0131rlamad\u0131klar\u0131 soruma, 1929’da Molla Karim Hyseni cevap verdi. Kendisi, atalar\u0131n\u0131n Kosova’ya M\u00fcsl\u00fcman takvimine g\u00f6re 1281 y\u0131l\u0131nda, yani 66 y\u0131l \u00f6nce, asl\u0131nda 1864 y\u0131l\u0131nda geldiklerini iddia etti. Bir zamanlar yakla\u015f\u0131k 2000 \u00c7erkes aile, yani 12.000 ki\u015fi oldu\u011funu ve 1877-1878 S\u0131rp-T\u00fcrk sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda bu \u00c7erkes ailelerinin \u00e7o\u011funlukla Suriye ve K\u00fc\u00e7\u00fck Asya’ya g\u00f6\u00e7 etti\u011fini \u00f6\u011frendim ve buna ikna oldum. Bu g\u00f6\u00e7 1912 ve 1918 y\u0131llar\u0131nda da tekrarland\u0131, bu nedenle bug\u00fcn Kosova Ovas\u0131’nda yakla\u015f\u0131k 300 \u00c7erkes ya\u015f\u0131yor…”<\/em><\/strong> diye yazd\u0131 Slovenyal\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Niko \u017dupani\u0107 (1876 – 1961).<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bu yaz\u0131, 1933’te yay\u0131mlanan “Kosova \u00c7erkeslerinin Etnolojik \u00d6nemi” adl\u0131 makalesinin ikinci b\u00f6l\u00fcm\u00fcd\u00fcr. Ba\u015fl\u0131k ve alt ba\u015fl\u0131klar \u00e7evirmen Sk\u00ebnder Latifi taraf\u0131ndan eklenmi\u015ftir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

***<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"\"
Stanovci i Poshtem’den g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

\u00c7erkeslerin \u00e7al\u0131\u015fma ve gelenekleri Tihomir Djorgjevic taraf\u0131ndan \u015fu \u015fekilde anlat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r: \u201cBuraya geldiklerinde sadece kendi dillerinde ileti\u015fim kuruyorlard\u0131. Daha sonra, okulda ve \u00e7evreyle ileti\u015fim kurarak T\u00fcrk\u00e7e \u00f6\u011frendiler. Kosova’da neredeyse herkes Arnavut\u00e7a \u00f6\u011frendi, ancak bir\u00e7o\u011fu da S\u0131rp\u00e7a \u00f6\u011frendi. \u015ea\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 bir \u015fekilde, kendi dillerinden tek bir kelime bile kimseye s\u00f6ylemek istemediler. \u0130nsanlar\u0131n y\u0131llarca onlara hizmet etti\u011fi, ancak dillerinden hi\u00e7bir \u015fey \u00f6\u011frenemedi\u011fi durumlar oldu.<\/em><\/p>\n\n\n\n

\u00c7erkesler \u00f6ncelikle hayvanc\u0131l\u0131kla, daha sonra da tar\u0131mla u\u011fra\u015ft\u0131lar. \u00c7o\u011funlukla siyah olan bir\u00e7ok koyunlar\u0131 vard\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc siyah y\u00fcnl\u00fc giysiler giyerlerdi, ancak ba\u015fka hayvanlar da beslerlerdi. Atlar\u0131na \u00f6zel \u00f6nem verirlerdi. Kosova’da \u00e7ok g\u00fczel asralar ve sepetler dokurlard\u0131. Evlerinin her odas\u0131 asralarla kapl\u0131yd\u0131. Ni\u015f’te dua i\u00e7in k\u00fc\u00e7\u00fck asralar dokuyup satarlard\u0131, ancak pamuktan \u00e7e\u015fitli \u015feyler de dokurlard\u0131…<\/em><\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Hamid Osman’\u0131n Reka e Madhe’deki ah\u0131r\u0131<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

 Ni\u015f’te baz\u0131lar\u0131 kasap d\u00fckkan\u0131 i\u015fletiyordu, hatta bir tanesi kafe bile a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131. Ferizaj’da baz\u0131 \u00c7erkesler at besleyip onlarla ticaret yap\u0131yordu. Gjilan’da bir \u00c7erkes aile ticaretle u\u011fra\u015f\u0131yordu. El sanatlar\u0131yla \u00e7ok ilgilenmeseler bile, Prokuplje’de \u00e7ok iyi \u00c7erkes demirciler vard\u0131. Pri\u015ftine ile Vu\u015ftrri aras\u0131ndaki Arnavut k\u00f6ylerinde ise hi\u00e7 demirci yoktu, bu y\u00fczden ihtiya\u00e7lar\u0131 i\u00e7in \u015fehre gitmek zorunda kal\u0131yorlard\u0131; oysa \u00c7erkeslerin her k\u00f6y\u00fcnde en az bir demirci bulunuyordu. Ayr\u0131ca Kosova’daki baz\u0131 \u00c7erkesler, \u00f6zellikle telkari i\u015flemeli metal sapl\u0131 k\u0131rba\u00e7lar olmak \u00fczere g\u00fczel metal e\u015fyalar yap\u0131yordu. \u00c7erkes kad\u0131nlar\u0131 \u00e7o\u011funlukla ev i\u015fleriyle ilgileniyordu. \u00d6zellikle y\u00fcn i\u015fleme, \u00f6rg\u00fc, dokuma, kesim ve dikim gibi el sanatlar\u0131nda yetenekliydiler. Onlar bizim kad\u0131nlar\u0131m\u0131z\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 tezgahlardan farkl\u0131 tezgahlarda dokuyorlard\u0131; tezgahlar\u0131 daha \u00e7ok m\u00fcft\u00fclerin battaniye dokudu\u011fu tezgahlara benziyordu.<\/em><\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Hoxha Ahmet Aliu Aziziye’de<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Kosova’da \u00c7erkes k\u0131yafetleri ve Ni\u015f’te ya\u015fanan korkun\u00e7 bir olay.<\/em><\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n

\u00c7erkesler kendi kad\u0131nlar\u0131n\u0131n dikti\u011fi k\u0131yafetleri giyerlerdi. Ba\u015flar\u0131nda, yar\u0131s\u0131 \u00f6rg\u00fc, di\u011fer yar\u0131s\u0131 k\u0131rm\u0131z\u0131 veya ba\u015fka renkli bir kuma\u015fla kapl\u0131 uzun y\u00fcn \u015fapkalar takarlard\u0131. Birka\u00e7 y\u0131l sonra baz\u0131lar\u0131 fes takmaya ba\u015flad\u0131, ancak di\u011fer k\u0131yafetlerini sonuna kadar korudular… Bug\u00fcn Kosova \u015fehirlerinde kalan \u00c7erkesler Avrupa k\u0131yafetleri giyerler ve ba\u015flar\u0131nda genellikle bir e\u015farpla sar\u0131lm\u0131\u015f fes takarlar.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Kad\u0131nlar ba\u015flar\u0131na bir \u00e7e\u015fit \u00f6rg\u00fc y\u00fcn \u015fapka takarlar ve bunun \u00fczerine, y\u00fczlerinin a\u00e7\u0131kta kalmas\u0131 i\u00e7in \u00e7ene alt\u0131ndan i\u011fneyle tutturulan uzun beyaz bir ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fc giyerler. Ni\u015f ve Prokuplje’de \u00c7erkes kad\u0131nlar\u0131 ancak daha sonra T\u00fcrk kad\u0131nlar\u0131 gibi y\u00fczlerini \u00f6rtmeye ba\u015flad\u0131lar.<\/em><\/em><\/p>\n\n\n\n

\u00c7erkes erkekleri 18-20 ya\u015flar\u0131nda, k\u0131zlar ise 16-18 ya\u015flar\u0131nda evlenirler. \u00c7erkesler tek e\u015flidir, d\u00fc\u011f\u00fcn hediyesi haz\u0131rlamazlar. \u00c7erkes gelini, kay\u0131npederi ve kay\u0131nvalidesi i\u00e7in bile hediye haz\u0131rlamaz. Her toplant\u0131da veya d\u00fc\u011f\u00fcnde sadece k\u0131zlar dans eder. Prokuplje’de, t\u00fcm m\u00fcziklerinin iki sopayla ta\u015f bir levhaya vurularak yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenir. Ni\u015f’te ise rumnja ad\u0131 verilen \u00f6zel bir m\u00fczik aleti kulland\u0131klar\u0131 s\u00f6ylenir. Bu alet, gerilmi\u015f deriden yap\u0131lm\u0131\u015f ve m\u00fczisyenlerin iki sopayla vurarak \u00e7ok ho\u015f sesler \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 bir aletti. Bu sesler e\u015fli\u011finde iki k\u0131z \u00e7\u0131kar ve birbirleri etraf\u0131nda d\u00f6nerek dans ederlerdi, \u00c7erkes erkekleri de onlara sayg\u0131yla alk\u0131\u015f tutarlard\u0131. Onlardan sonra iki k\u0131z daha \u00e7\u0131kar ve b\u00f6yle devam ederdi.<\/em><\/p>\n\n\n\n

\u00c7erkes kad\u0131nlar\u0131 \u00e7ok d\u00fcr\u00fcstt\u00fc. Ni\u015f’te, ahlaks\u0131zca davranan bir \u00c7erkes kad\u0131n\u0131n korkun\u00e7 bir cezaya \u00e7arpt\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir olay hat\u0131rlan\u0131r. Daha do\u011frusu, bu kad\u0131n Hoca Mehmed Efendi’nin dul e\u015fiydi. Ad\u0131 \u0130zmir Hanem’di ve son derece g\u00fczel bir \u00c7erkes kad\u0131n\u0131yd\u0131. Abaz Bey ona a\u015f\u0131k olmu\u015f ve onu kendine e\u015f yapana kadar \u0130zmir Hanem’i yaln\u0131z b\u0131rakmam\u0131\u015ft\u0131. \u00c7erkesler, \u0130zmir Hanem’in kendilerine yarand\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcnce, onu Hocalar\u0131 ve hakimleri Dalip Efendi’ye \u015fikayet ettiler. Hakim, \u00c7erkes geleneklerine g\u00f6re cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 emretti. On ar\u015f\u0131n kuma\u015f al\u0131p terziye geni\u015f kad\u0131n \u015fallar\u0131 diktirdiler ve sonra evine gittiler. Ona ba\u015fka i\u00e7 \u00e7ama\u015f\u0131r\u0131 giydirmeden pantolonunu giydirdiler ve her iki baca\u011f\u0131na da birer kedi yerle\u015ftirdiler. Sonra bacaklar\u0131n\u0131 yere \u00e7iviledikleri bir tahtaya, ellerini ise tavana ba\u011flad\u0131lar. Ard\u0131ndan kedileri ac\u0131mas\u0131zca d\u00f6vmeye ba\u015flad\u0131lar. Korkmu\u015f ve \u015fa\u015fk\u0131n kediler zavall\u0131 kad\u0131n\u0131 \u00f6ylesine h\u0131rsla \u0131s\u0131rmaya ve t\u0131rmalamaya ba\u015flad\u0131lar ki bacaklar\u0131ndan kan akt\u0131. Kad\u0131n dua etti ve bir daha asla g\u00fcnah i\u015flemeyece\u011fine s\u00f6z verdi. Sonunda, bitkin d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f halde, onu serbest b\u0131rakt\u0131lar ve hastaneye g\u00f6t\u00fcrd\u00fcler. \u0130yile\u015ftikten sonra bir daha asla bir erke\u011fe bakmad\u0131. Rivayete g\u00f6re Abaz Bey sonunda onunla evlenmesi i\u00e7in yalvard\u0131, ancak \u0130zmir Hanema reddetti, \u00e7\u00fcnk\u00fc Abaz Bey T\u00fcrk’t\u00fc ve onunla evlenirse t\u00fcm T\u00fcrk kad\u0131nlar\u0131 gibi pe\u00e7e takmak zorunda kalacakt\u0131.<\/em><\/p>\n\n\n\n

\u00c7erkes g\u00f6mme y\u00f6ntemi<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u00c7erkesler \u00f6l\u00fclerini evde iki saatten fazla b\u0131rakmazlard\u0131. Dini t\u00f6ren biter bitmez, \u00f6len ki\u015finin cesedi bir tabuta konulur, eski yurtlar\u0131n\u0131n da\u011flar\u0131ndan \u00e7uvallarla getirdikleri beyaz \u00e7i\u00e7ekli bir otla serpilir ve mezarlar\u0131n\u0131n yan\u0131ndaki bir binaya g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcrd\u00fc. Bu ot yirmi d\u00f6rt saat boyunca orada kal\u0131r ve bu s\u00fcre zarf\u0131nda \u00f6len ki\u015finin bedenini \u0131slatarak balmumu gibi sar\u0131 kalmas\u0131na neden olurdu; bu ot sayesinde \u00f6len ki\u015finin bedeni y\u0131llarca \u00e7\u00fcr\u00fcmezdi. Bu otun \u00e7ok zehirli ve k\u00f6t\u00fc kokulu oldu\u011fu s\u00f6ylenir, bu y\u00fczden ya\u015fam ortam\u0131nda tutulamazd\u0131. Bu nedenle, bu otla serpilmi\u015f \u00f6l\u00fcler evden \u00e7\u0131kar\u0131lmak zorundayd\u0131. \u00c7erkes kad\u0131nlar\u0131 asla cenazeye gitmezdi. Prokuplje’de ve di\u011fer yerlerde \u00c7erkesler \u00f6l\u00fclerini T\u00fcrk mezarl\u0131klar\u0131na g\u00f6merlerdi…<\/em><\/p>\n\n\n\n

Evlerinde ne\u015feli bir misafir oldu\u011funda, Ruslara kar\u015f\u0131 sava\u015fm\u0131\u015f kahramanlar\u0131na, \u00f6rne\u011fin Ku\u015fuk A\u015fgriev, \u015eeyh \u015eamil, Zekarya Zankotov ve di\u011ferlerine adanm\u0131\u015f \u015fark\u0131lar s\u00f6ylerler.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Kosova \u00c7erkeslerinin 1929’da S\u0131rplar\u0131n aras\u0131na ne zaman ve nereden geldiklerini hat\u0131rlay\u0131p hat\u0131rlamad\u0131klar\u0131 soruma Molla Karim Hyseni, atalar\u0131n\u0131n Kosova’ya M\u00fcsl\u00fcman takvimine g\u00f6re 1281 y\u0131l\u0131nda, yani 66 y\u0131l \u00f6nce, asl\u0131nda 1864 y\u0131l\u0131nda geldiklerini do\u011frulayarak cevap verdi.<\/em><\/p>\n\n\n\n

\u00d6\u011frendim ve ikna oldum ki, bir zamanlar yakla\u015f\u0131k 2000 \u00c7erkes ailesi, yani 12.000 ki\u015fi vard\u0131 ve 1877-1878 S\u0131rp-T\u00fcrk sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda bu \u00c7erkes aileleri \u00e7o\u011funlukla Suriye ve K\u00fc\u00e7\u00fck Asya’ya g\u00f6\u00e7 etmi\u015fti.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Bu g\u00f6\u00e7 1912’de ve 1918’de de tekrarland\u0131, bu nedenle bug\u00fcn Kosova Ovas\u0131’nda yakla\u015f\u0131k 300 \u00c7erkes ya\u015f\u0131yor…\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n

Yukar\u0131da da belirtti\u011fimiz gibi, Profes\u00f6r Tihomir Djorgjevic \u00fclkemizdeki \u00c7erkesler hakk\u0131nda iyi bir makale yazd\u0131, ancak bu makale otopsiye de\u011fil, edebiyata ve \u00c7erkesleri tan\u0131yan veya onlar hakk\u0131nda hikayeler duymu\u015f olan ya\u015fl\u0131 erkek ve kad\u0131nlar\u0131n anlatt\u0131\u011f\u0131 \u00f6yk\u00fclere dayan\u0131yor. Makaleden anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fczere, yazar 1923 y\u0131l\u0131nda Kosova Ovas\u0131’nda, Aziziya yak\u0131nlar\u0131ndaki \u00c7erkes yerle\u015fiminden sadece 4 kilometre uzakl\u0131ktaki Bernica k\u00f6y\u00fcnde kalm\u0131\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen, \u00c7erkesleri ve yerle\u015fim yerlerini g\u00f6rmemi\u015ftir…<\/p>\n\n\n\n

Bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n yazar\u0131 \u00c7erkes yerle\u015fimleri hakk\u0131nda bilgi edindi\u011finde, \u00f6zellikle \u00c7erkesleri ve ya\u015fam bi\u00e7imlerini kendi g\u00f6zleriyle g\u00f6rmek istemi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Kosova’daki \u00c7erkeslerin antropolojik ara\u015ft\u0131rmas\u0131 i\u00e7in emrimde hepsi erkek ve farkl\u0131 ya\u015flarda 21 ki\u015fi vard\u0131… Antropolojik \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n deneklerinin \u00e7o\u011fu Stanovci i Posht\u00ebm’den (Vushtrri B\u00f6lgesi) \u00c7erkeslerdi ve isimleri \u015funlard\u0131: Ahmet Aliu, Mula Qerim Hyseni, Basti Hajrullahu, Sherif Idrizi, Jusuf Musahu, Izet Haxhimeli, Salih Jusufi, Jahja Saidi, Recep S\u00fcleymani, Mustafa Salihu, R\u0131za \u0130smaili, Mahmut S\u00fcleymani, \u0130smail Hakiu, Qazim Sylejmani, Davut Zabiu, Salih Apuku, Jahja Hamzai, \u015eerif Salihu, \u0130liaz Haruni, Ahmet Haxhimeti, Husen Dauti.<\/p>\n\n\n\n

——————————-<\/p>\n\n\n\n

(*) Niko \u017dupani\u0107 (1876 \u2013 1961), Etnografya M\u00fczesi’nin (1921) kurucusu, \u201cEtnolog\u201d dergisinin (1926) ba\u015flat\u0131c\u0131s\u0131 ve Ljubljana’daki Etnoloji B\u00f6l\u00fcm\u00fc’n\u00fcn ba\u015fkan\u0131yd\u0131. Antropoloji ve etnolojinin yan\u0131 s\u0131ra, \u017dupani\u0107 siyasetle de ilgilenmi\u015f ve 1919’da Paris Bar\u0131\u015f Konferans\u0131’nda S\u0131rp, H\u0131rvat ve Sloven Krall\u0131\u011f\u0131 delegasyonunun bir \u00fcyesi olmu\u015ftur. Arnavutlarla ilgili olarak, \u017dupani\u0107 Belgrad \u00e7evrelerinin S\u0131rp ideolojisinin destek\u00e7isiydi. \u201cKosova \u00c7erkeslerinin Etnolojik \u00d6nemi\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 konferans\u0131, 23 Eyl\u00fcl 1931’de Paris’te d\u00fczenlenen Uluslararas\u0131 Antropoloji Enstit\u00fcs\u00fc’n\u00fcn V. Kongresi’nde verilmi\u015f ve iki y\u0131l sonra, 1933’te \u201cEtnolog\u201d dergisinde yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Al\u0131nt\u0131:<\/em><\/strong> <\/em>https:\/\/www.koha.net\/tr\/shtojca-kulture\/gjuha-hermetike-e-cerkezeve-dasma-dhe-varrimi<\/a>, 19 Nisan 2026<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Yazan: Niko Zupanic \u00c7eviren: \u0130skender Latifi Slovenyal\u0131 bilim insan\u0131 Niko \u017dupani\u0107 (1876 \u2013 1961), Etnografya M\u00fczesi’nin (1921) kurucusu ve “Etnolog”…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":862,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[11],"tags":[],"class_list":["post-853","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-arstrma"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/certav.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/853","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/certav.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/certav.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/certav.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/certav.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=853"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/certav.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/853\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":865,"href":"https:\/\/certav.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/853\/revisions\/865"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/certav.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/862"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/certav.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=853"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/certav.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=853"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/certav.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=853"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}