Resm\u00ee Rus muharrirleri, Kafkasya muharebeleri tarihini \u201cRus k\u00fclt\u00fcr\u00fc\u201d ile \u201cvah\u015fi da\u011fl\u0131lar\u0131n\u201d m\u00fccade\u00adlesi \u015feklinde tasvir ederler.<\/p>\n\n\n\n
Ve bu sonuncular\u0131 da az kala b\u00fct\u00fcn be\u015feriyetin menfaati i\u00e7in bu Rus \u201ck\u00fclt\u00fcr\u00fcne\u201d almak l\u00fczumundan bahsederler. Kafkasya muha\u00adrebeleri esnas\u0131nda Rus halk\u0131n\u0131n iptida\u00ee bir vah\u015filik ha\u00adlinde ya\u015famakta oldu\u011fu, o zamanki Rusyada Krepostnoy k\u00f6lelik rejiminin m\u00fcthi\u015f usulleri car\u00ee bulundu\u011fu ve milyonlarla Rus\u2019un hayvan s\u00fcr\u00fcs\u00fc tellaki edildi\u011fi bu muharrirleri asla d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrmiyor. Gayri m\u00fcsav\u00ee sa\u00adva\u015fta inliyen Kafkasya\u2019n\u0131n o zamanlar, Rus edebiyat\u0131 da dahil olmak \u00fczre, cihan edebiyat\u0131 i\u00e7in y\u00fcksek ilham kayna\u011f\u0131 te\u015fkil etti\u011fi de bu Rus tarih\u00e7ilerini m\u00fcteessir etmiyor.<\/p>\n\n\n\n
Bununla beraber, \u0130llovay\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n ve resm\u00ee dema\u00adgojinin duman perdesi arkas\u0131nda, Kafkasya muharebe\u00adlerine dair olan Rus edebiyat\u0131nda, bu muharebenin as\u0131l karakterini, gayesini ve mahiyetini meydana koyan ve\u00adsikalar dahi bulmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.Bu vesikalerdan biri de P. A Fadeyev\u2019in, Kafkasyadan mektublar\u0131d\u0131r, ki ayni muharririn \u201cKafkasya Muharebelerinin 60 Y\u0131l\u0131\u201d<\/em> adl\u0131 eserini tekmil eder. Fadeyev bu Mektublar\u0131nda, \u015eimal\u00ee Kafkasya\u2019n\u0131n kendi istikl\u00e2lini inadla m\u00fcdafaa etmesi neticesinde Rus ordu\u00adsunun kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 m\u00fc\u015fk\u00fclat ve emsalsiz engelleri tas\u00advirden ba\u015fka Kafkasya muharebelerinin hakik\u00ee sebeblerini dahi if\u015fa ediyor ve Kafkasya mes\u2019elesinin o za\u00admanki milletler aras\u0131 siyaseti \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcndeki ehemmiye\u00adtini kabart\u0131yor. En merakl\u0131s\u0131, Fadeyev\u2019in bir ka\u00e7 on y\u0131l bundan evvel s\u00f6ylediklerinin \u00e7ok k\u0131sm\u0131 \u015fimdi de akt\u00fcalitesini kaybetmemi\u015ftir. Mesel\u00e2, mektublar\u0131ndan birinde yaz\u0131yor ki:(**)<\/p>\n\n\n\n \u201cGe\u00e7en 1864 y\u0131l\u0131nda, biny\u0131ll\u0131k hayat\u0131m\u0131z\u0131n en mes\u2019ud y\u0131llar\u0131ndan biri oldu. O tarih\u00ee aylarda bir insan gibi birle\u015fmi\u015f olan Rus milleti Lehistan k\u0131yam\u0131n\u0131n yat\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ile as\u0131rl\u0131k Kafkasya sava\u015f\u0131\u00adn\u0131n bitmesine ayni zamanda \u015fahid oldu.<\/em><\/p>\n\n\n\n Lehistanla Kafkasya\u2019n\u0131n adlar\u0131 tesad\u00fcf\u00ee olarak yan yana koyulmam\u0131\u015ft\u0131r. Bunlar\u0131n aras\u0131nda za\u00adhir\u00ee bir irtibat yoktur. Maddeten bu iki memle\u00adket temamile ayr\u0131 iki hareket merkezi te\u015fkil ediyorlar; bununla beraber dahil\u00ee irtibat de\u011fil, -ki vard\u0131r- hatta kendisini a\u00e7\u0131k surette g\u00f6steriyor. \u0130stanbul\u2019da maruf diplomatlardan biri bir m\u00fcd\u00addet evvel demi\u015ftir ki: \u201cAvrupa Kafkasya\u2019n\u0131n istil\u00e2s\u0131na l\u00e2kayd kalamaz. O, Lehistan istikl\u00e2li gibi Kafkasyay\u0131 da m\u00fcstakil g\u00f6rme\u011fi arzu eder. Hatta m\u00fcstakil Kafkasya, m\u00fcnasib zaman\u0131 ge\u00adlince, Lehistan\u0131n istikl\u00e2line yard\u0131m edebilir.\u201d Hakikaten de, gerek Kafkasyada, gerekse Lehistanda Rusya i\u00e7in mes\u2019ele ayni idi. Kendi tabi\u00ee b\u00fcy\u00fcmesinde Rus milleti ayn\u0131 zamanda iki mania ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131. Art\u0131k ge\u00e7mi\u015f oldu\u011fu yar\u0131 yoldan vaz ge\u00e7meden o bu iki mania \u00f6n\u00fcnde duramazd\u0131: bu manialardan biri Avrupa, ikincisi de Asya hu\u00addudunda idi. Gerek orda, gerekse burda bu ma\u00adnialar\u0131 yenmek zarureti, k\u0131smen a\u00e7\u0131k, k\u0131smen de gizli, fakat devaml\u0131 ve hi\u00e7 bir kompromise m\u00fc\u00adsaade etmiyen y\u00fczy\u0131ll\u0131k bir muharebeyi mucib oldu. \u00e7\u00fcnk\u00fc, tecr\u00fcbeden de anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi, her hangi bir anla\u015fma son neticeyi m\u00fcteza\u0131rir etmekte idi. Gerek orda, gerekse burda d\u00fc\u015fmanlar\u0131n itaata getirilmesi bir gaye de\u011fil, yaln\u0131z, bize aid oldu\u011funa \u015f\u00fcphe olm\u0131yan do\u011fma yerlerimizi (bina\u00adenaleyh do\u011fma Kafkasya ve do\u011fma Lehi\u00adstan de\u011filmi?-I) d\u00fc\u015fmanca suikasttan ebedi\u00adyen temin ve tahkim etmek i\u00e7in birer vas\u0131ta idiler. B\u00fct\u00fcn y\u00fczy\u0131l esnas\u0131nda Kafkasya bize, s\u00f6z\u00fcn tam m\u00e2nasile, bir \u201cAsya Lehistan\u0131\u201d oldu.<\/em><\/p>\n\n\n\n Malumdur ki Rus h\u00fck\u00fcmeti, tamah i\u00e7in de\u011fil, \u015feref ve merhamet nam\u0131na G\u00fcrcistan\u2019\u0131 kendi memalikine ilhak etmi\u015ftir (hayas\u0131zl\u0131k bu kadar olur-I); bununla beraber Maverayi Kafkasya \u00fclkelerinin istil\u00e2s\u0131 tesad\u00fcf\u00ee addedilemez. Rusya kendi tarihi ve kendi co\u011fraf\u00ee vaz\u2019iyetile bu isti\u00adl\u00e2ya sevk edilmi\u015fti; bu hadise 1800 y\u0131l\u0131nda vuku bulmasayd\u0131 bir m\u00fcddet sonra vuku bulacakt\u0131 ve mutlaka vuku bulacakt\u0131. Karadeniz ve Hazar deniz\u00adlerine dayanan bir devlet, bu iki denize s\u00f6z\u00fcn tam m\u00e2nasile kumanda eden Kafkasya k\u0131t\u2019as\u0131 \u00fcze\u00adrinde cereyan eden hadiselere seyirci kalamazd\u0131. Memleketin co\u011fraf\u00ee kurulu\u015fu, mill\u00ee tarihin tesa\u00add\u00fcf\u00ee hadiselerden ba\u015fka, bilhassa \u015fu istikamette ceryan etmesine sebeb olan daim\u00ee hareket kuv\u00advetinin v\u00fccuda gelmesinde ba\u015fl\u0131ca \u00e2millerden bi\u00adridir ..<\/em><\/p>\n\n\n\n Rus heyeti i\u00e7timaiyesi 20 bundan y\u0131l evvel Lehistan i\u015fini nas\u0131l anl\u0131yordu ise bu mes\u2019eleyi (y\u00e2ni: Kafkasya mes\u2019elesini \u2013 I.) \u015fimdi bile \u00f6yle tasavvur ediyor; Rus cemiyeti yar\u0131m as\u0131rdan zi\u00adyade bitmiyen Kafkasya muharebelerine l\u00e2kayd bir hayretle bakt\u0131 ve o kadar al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131, ki bu sava\u015f\u0131n sonunu beklemiyordu. \u0130ngilterede, Fransada ve Avusturyada devlet adamlar\u0131n\u0131n, gazete ve top\u00adlant\u0131lar\u0131n \u015eamilin sukutunu alk\u0131\u015fl\u0131yan heyecanl\u0131 ve endi\u015feli sesleri ve nihayet 1864\u2019te Kafkasyan\u0131n tamamile fethi, Rus cemiyetini ay\u0131ltmal\u0131 ve, Kaf\u00adkasyada pek m\u00fchim bir \u015fey hallolundu\u011fu kanaaat\u0131na getirmelidir. 1859 de Krali\u00e7e Viktoria\u2019ya, nezareti, Asyan\u0131n kapusunu m\u00fcdafaa eden \u015ea\u00admile ihanetle ittiham eden bir adres verilmi\u015fti. Ge\u00e7en y\u0131l bize muvaffakiyetten dolay\u0131, kendi h\u00fc\u00adk\u00fcmetlerine ise bize kar\u015f\u0131 zay\u0131fl\u0131k g\u00f6sterdi\u011fi i\u00e7in, lanet seli daha \u015fiddetle devam etti. Mitinglerdeki hatibler Asya\u2019da Rus\u2019un kar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 kesen son mania da y\u0131k\u0131ld\u0131, dediler. \u00e7erkeslerin esaretini de Lehlilerin esareti gibi umum\u00ee mevzu yapt\u0131lar. Istanbuldaki Avrupa sefirlerinden biri dedi ki: \u201cKara deniz co\u011fraf\u00ee vaz\u2019iyeti itibarile Rus denizi oluyor, buna Avrupa nas\u0131l tahamm\u00fcl eder?\u201d \u00f6teki ilave etti ki: \u201c\u015eimdi T\u00fcrkiye!de hakim rol gene Ruslara ge\u00e7iyor. Avrupadaki ilk panik onlara Asyada istediklerini yapmaya imk\u00e2n verecektir\u201d. Avrupa l\u00e2kaydl\u0131kla baka bilir mi? \u0130\u015fte umum\u00ee ses bu idi\u2026 Kafkasya bir deniz devletinin elinde bulunsayd\u0131, co\u011fraf\u00ee vaz\u2019iyeti itibarile, cihan\u015f\u00fcmul, siyas\u00ee, ticar\u00ee hakim bir ehemmiyet al\u0131rd\u0131\u2026 Ma\u00adveray\u0131 Kafkasya Rusyaya kar\u015f\u0131, 1864 \u00fcn May\u00ad\u0131s\u0131na kadar barbar ve ceng\u00e2ver kabilelerle mes\u00adk\u00fbn, m\u00fcthi\u015f da\u011f sisilesile m\u00fcdafaa olunmaktad\u0131r. Bu hudud m\u00fcstakil bir vaz\u2019iyette tutulmu\u015f olursa kimse ve hi\u00e7 bir zaman onu a\u015famaz \u2026 Da\u011fl\u0131 muharebesi bizi o kadar me\u015fgul etmi\u015fti, ki Kafkasyay\u0131 i\u015fgal eden 280.000 ki\u015filik ordudan Ba\u015flad\u0131klar\u2019da ancak 9,000, K\u00fcr\u00fck-Dere\u2019de 17.000 \u00e7\u0131karabildik. Halbuki bu yerlerde b\u00fct\u00fcn Kafkasyan\u0131n mukadderat\u0131 hallolunuyordu\u2026 Bu harb-zarb g\u00f6rm\u00fc\u015f ve M\u0131s\u0131rdan Japonyaya kadar b\u00fct\u00fcn materiki alt-\u00fcst etmek i\u00e7in k\u00e2fi bulunan 280.000 ki\u015filik sava\u015f\u00e7\u0131 ordunun ehemmiyeti, Kafkasya aha\u00adlisinin mukavemeti ve iki y\u00fczl\u00fc itaati y\u00fcz\u00fcnden, s\u0131f\u0131ra indirilmi\u015fti\u201d\u2026<\/em><\/p>\n\n\n\n Fadeyev bu s\u00f6zlerile teyid ediyor, ki da\u011fl\u0131lar\u0131n Rusya ile muharebeleri, o zamanki \u015feraite g\u00f6re, b\u00fc\u00adt\u00fcn Avrupay\u0131, hatta Asyay\u0131 bile fethe muktedir olan kuvvetli bir orduyu tam bir as\u0131r me\u015fgul etmi\u015ftir. Bu ordu, imamlarla, Naiblerle olan harblerde ald\u0131klar\u0131 te\u00adcr\u00fcbe sayesinde bir-iki y\u0131l zarf\u0131nda Viyana, Berlin ve Paris\u2019 i i\u015fgal etmi\u015ftir. Rus Kafkas ordusu i\u00e7in Avrupan\u0131n fethi bir y\u0131ll\u0131k bir seyahat olurdu\u2026 Rusya\u2019ya nisbeten bir avu\u00e7 olan da\u011fl\u0131lar\u0131n fethi ise bir as\u0131rl\u0131k bir zaman istedi! Hem de ne muharebe!\u2026 Ne kadar kuvvet!\u2026<\/p>\n\n\n\n Yak\u0131n ge\u00e7mi\u015fin ve bug\u00fcn\u00fcn hadiseleri isbat edi\u00adyor, ki da\u011fl\u0131lar daha ma\u011flub olmad\u0131lar ve olmak fikrinde de de\u011filler ..<\/p>\n\n\n\n Fakat, bizim dikkatimizi \u00e7eken yukar\u0131daki mek\u00adtubun yaln\u0131z bu ciheti de\u011fildir. Bizim i\u00e7in en karak\u00adteristik olan mektub sahibinin Kafkasya ile Lehistan\u0131n, binaenaleyh b\u00fct\u00fcn rus esiri milletlerin tarihi mukad\u00adderatlar\u0131 aras\u0131ndaki paraleldir. Muharrir istemiyerekten muas\u0131r prometeizm idesini tarif ediyor; y\u00e2ni Rus emperyalizminin tehdid etti\u011fi milletlerin menfaat ve mukadderatler\u0131n\u0131n bir oldu\u011funa i\u015faret etmektedir. En m\u00fchimmi ise, Fadeyev izahat\u0131 isbat ediyor ki Rusya esaretindeki milletler kurtulmay\u0131nca, Avrupada, bilhassa, SSSRin Asya k\u0131sm\u0131n\u0131 da ihtiva eden \u015eark\u00ee Avrupada sulh ve emniyet olmiyacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n D\u00fcnyan\u0131n bu k\u0131sm\u0131nda siyas\u00ee muvazenenin bir g\u00f6z\u00fc bo\u015ftur. Burada m\u00fcstakil Promete milletleri blokunun mevcudiyetine ihtiya\u00e7 vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Tahran, 8-Temmuz-1937<\/p>\n\n\n\n ___________________________________ .<\/p>\n\n\n\n (*)Severniy Kavkaz (\u015eimali Kafkasya), No:41, Eyl\u00fcl-1937,War\u015fova<\/p>\n\n\n\n (**) Mektubu\u201d, karakterini de\u011fi\u015fmeden, bir az k\u0131sal\u0131yoruz.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Resm\u00ee Rus muharrirleri, Kafkasya muharebeleri tarihini \u201cRus k\u00fclt\u00fcr\u00fc\u201d ile \u201cvah\u015fi da\u011fl\u0131lar\u0131n\u201d m\u00fccade\u00adlesi \u015feklinde tasvir ederler. Ve bu sonuncular\u0131 da az…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":793,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[11],"tags":[],"class_list":["post-792","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-arstrma"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/certav.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/792","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/certav.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/certav.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/certav.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/certav.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=792"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/certav.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/792\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":796,"href":"https:\/\/certav.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/792\/revisions\/796"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/certav.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/793"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/certav.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=792"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/certav.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=792"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/certav.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=792"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}