{"id":782,"date":"2009-03-17T13:20:00","date_gmt":"2009-03-17T13:20:00","guid":{"rendered":"https:\/\/certav.org\/?p=782"},"modified":"2026-09-30T13:23:13","modified_gmt":"2026-09-30T13:23:13","slug":"goc-yollarinda-kafkaslardan-anadoluya-goc-hareketleri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/certav.org\/?p=782","title":{"rendered":"G\u00f6\u00e7 Yollar\u0131nda; Kafkaslardan Anadolu\u2019ya G\u00f6\u00e7 Hareketleri"},"content":{"rendered":"\n

Dr. J\u00fclide AKY\u00fcZ<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

* Kafkas \u00fcniversitesi<\/p>\n\n\n\n

Fen-Edebiyat Fak\u00fcltesi<\/p>\n\n\n\n

Tarih B\u00f6l\u00fcm\u00fc \/ KARS<\/p>\n\n\n\n

julakyuz@hotmail.com<\/a><\/p>\n\n\n\n

\u00f6zet:<\/em><\/strong>\u0130nsan\u0131n yer de\u011fi\u015ftirmesi \u00e7ok eski ve halen devam eden bir s\u00fcre\u00e7tir. <\/em>Bu s\u00fcrecin siyasi, ekonomik, sosyal, k\u00fclt\u00fcrel \u00e7e\u015fitli nedenleri <\/em>vard\u0131r. Osmanl\u0131 Devleti\u2019ni 19. y\u00fczy\u0131lda derinden sarsan \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir <\/em>kitlesel g\u00f6\u00e7 dalgas\u0131 meydana geldi. Siyasi nedenlerden kaynaklanan bu <\/em>hareket sonucu ak\u0131n ak\u0131n insan gruplar\u0131 Anadolu\u2019nun \u00e7e\u015fitli b\u00f6lgelerinde <\/em>iskan edildiler. B\u00fcy\u00fck umutlarla geldikleri yeni topraklar onlara <\/em>\u201cvatan\u201d edas\u0131yla \u00e7o\u011fu zaman kucak a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Kafkas muhacirlerinin <\/em>yeni hayatlar\u0131nda gerek devlet gerek Osmanl\u0131 halk\u0131 \u00e7e\u015fitli yard\u0131mlarda <\/em>bulunmu\u015flard\u0131r. G\u00f6\u00e7ler sonucunda yeni yerle\u015fim mekanlar\u0131 olu\u015fturulmu\u015f,<\/em><\/p>\n\n\n\n

n\u00fcfus dengeleri de\u011fi\u015fmi\u015f, bu da \u015fimdiki T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019ne <\/em>toplumsal miras olarak kalm\u0131\u015ft\u0131r.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Anahtar Kelimeler:<\/em><\/strong>Osmanl\u0131, Kafkas, g\u00f6\u00e7, muhacir, iskan<\/em><\/p>\n\n\n\n

***<\/p>\n\n\n\n

\u0130nsanl\u0131k tarihi kadar eskidir g\u00f6\u00e7 olgusu. \u0130nsano\u011flu var oldu\u011fundan beri \u00e7e\u015fitli nedenlerle hareket halinde olmu\u015f, m\u00fcnferit ya da topluca bir yerden bir yere ge\u00e7ici veya s\u00fcrekli olmak \u00fczere g\u00f6\u00e7 etmi\u015ftir. Ge\u00e7i\u015f yollar\u0131 \u00fczerinde bulunan Anadolu topraklar\u0131 s\u00fcrekli bir yer de\u011fi\u015ftirme, n\u00fcfus hareketlili\u011fine sahne olmu\u015ftur. Bu ara\u015ft\u0131rman\u0131n konusu olarak incelenen Kafkaslar b\u00f6lgesinden Anadolu\u2019ya yap\u0131lan g\u00f6\u00e7 hareketi temelde Rusya\u2019n\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 bask\u0131 sonucunda ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f, siyas\u00ee problemlerden kaynaklanan toplu hareketlerdir. Ancak, bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kalan toplu ya da bireysel g\u00f6\u00e7lerin sosyal, k\u00fclt\u00fcrel ve \u00f6zellikle daha iyi ya\u015fam ko\u015fullar\u0131n\u0131 ve refah\u0131 ama\u00e7layan ekonomik nedenleri bulunmaktad\u0131r. Osmanl\u0131 Devleti izledi\u011fi iskan politikas\u0131 sayesinde kurulu\u015fundan beri s\u00fcrekli g\u00f6\u00e7 olgusunu ya\u015fam\u0131\u015f ve ya\u015fatm\u0131\u015ft\u0131.1<\/sup><\/strong>Anadolu\u2019dan Balkanlar\u2019a \u201c\u015fenletmek\u201d maksad\u0131yla g\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclen T\u00fcrkmenler, Rumeli\u2019den Karadeniz havalisine nakledilen Gayr-\u0131 M\u00fcslimler, \u0130stanbul\u2019un ihyas\u0131 i\u00e7in Aksaray, Karaman b\u00f6lgelerinden yap\u0131lan g\u00f6\u00e7ler bu kapsamda de\u011ferlendirilebilecek ilk \u00f6rneklerdir. Burada \u00fczerinde durulacak g\u00f6\u00e7 hareketleri ise 18. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131nda ba\u015flay\u0131p dalga dalga 20. y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131na kadar devam eden Kafkas halklar\u0131n\u0131n g\u00f6\u00e7\u00fcd\u00fcr. 1783 y\u0131l\u0131nda K\u0131r\u0131m\u2019\u0131 ilhak eden Ruslar, II. Katerina zaman\u0131nda Kafkasya\u2019daki ilerlemeyi milli bir politika haline getirmi\u015fler, ele ge\u00e7irilen yerlere Ukraynal\u0131lar\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131 yerle\u015ftirmi\u015flerdi. Bu geli\u015fmeler \u00fczerine Osmanl\u0131 Devleti, Kafkasya\u2019da yeni bir politika izlemeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu politikaya g\u00f6re \u00e7erkesistan, Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin Asya\u2019daki topraklar\u0131n\u0131 muhafaza etmek<\/p>\n\n\n\n

\u00fczere bir serhat \u00fclkesi haline getirilecekti. Osmanl\u0131lar, \u00e7erkesler\u2019i kendi taraflar\u0131na \u00e7ekmek i\u00e7in siyasi, \u00f6zellikle dini faaliyette bulunarak b\u00f6lgeye g\u00f6nderilen din adamlar\u0131n\u0131n \u00e7abalar\u0131yla \u00e7erkesler, \u00e7e\u00e7enler, Lezgiler ve G\u00fcrc\u00fcler aras\u0131nda \u0130slamiyet\u2019in yay\u0131lmas\u0131na \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar.2 <\/sup><\/strong>Edirne Antla\u015fmas\u0131\u2019yla (14 Eyl\u00fcl 1829) Karadeniz k\u0131y\u0131lar\u0131ndaki Poti, Anapa kaleleri, Kafkasya\u2019da \u00e7\u0131ld\u0131r ve Ah\u0131ska havalisi Ruslara b\u0131rak\u0131l\u0131nca, bu b\u00f6lgelerden Anadolu\u2019nun i\u00e7lerine do\u011fru yeni bir M\u00fcsl\u00fcman g\u00f6\u00e7\u00fc dalgas\u0131 meydana geldi.<\/p>\n\n\n\n

Modern \u00e7a\u011f\u0131n ilk d\u00fcnya sava\u015f\u0131 olarak kabul edilen K\u0131r\u0131m Sava\u015f\u0131 (1853-56)3<\/sup><\/strong> neticesinde Balkanlar\u2019a ve Anadolu\u2019ya do\u011fru Rus yay\u0131l\u0131\u015f\u0131 ge\u00e7ici olarak durduktan sonra Rusya, aktif Balkan politikas\u0131n\u0131 terk ederek Asya\u2019da \u00e7arl\u0131k s\u0131n\u0131rlar\u0131 boyunca ya\u015fayan T\u00fcrkler\u2019e kar\u015f\u0131 \u015fiddet ve bask\u0131 siyasetini art\u0131rd\u0131. Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin siyas\u00ee hudutlar\u0131 haricinde K\u0131r\u0131m, Kafkasya, T\u00fcrkistan, Azerbaycan, Da\u011f\u0131stan ve di\u011fer T\u00fcrk illerinden y\u00fcz binlerce T\u00fcrk g\u00f6\u00e7 etmek zorunda kald\u0131. 4 <\/sup><\/strong>Siyasi-dini nedenlerden kaynaklanan b\u00fcy\u00fck g\u00f6\u00e7lerin tamam\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 kapsamaktad\u0131r. Bu \u015fekildeki g\u00f6\u00e7ler K\u0131r\u0131m\u2019\u0131n Rusya\u2019ya ilhak\u0131yla bazen h\u0131zlanarak, bazen yava\u015flayarak devam etti. Taraflar aras\u0131nda meydana gelen 1828-29<\/p>\n\n\n\n

Osmanl\u0131-Rus Sava\u015f\u0131, 1853-1856 K\u0131r\u0131m Sava\u015f\u0131, 1877-78 Osmanl\u0131- Rus Sava\u015f\u0131 g\u00f6\u00e7\u00fcn s\u00fcreklili\u011finde ve toplu bir harekete d\u00f6n\u00fc\u015fmesinde etkili olmu\u015ftur.5<\/sup><\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u00e7erkeslerin 1862-63 y\u0131l\u0131 ba\u015flar\u0131nda Kafkaslardan Osmanl\u0131 topraklar\u0131na kitleler halinde zorunlu g\u00f6\u00e7\u00fc, Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin toplumsal, etnik ve dini bile\u015fimini derinden etkilemi\u015f \u00f6nemli bir n\u00fcfus hareketidir. Ruslar, \u00e7erkesistan\u2019\u0131 1862 y\u0131l\u0131nda i\u015fgal etmi\u015flerdi. \u00e7erkesistan\u2019\u0131n i\u015fgal edilmesinde; Kafkasya\u2019n\u0131n g\u00fcvenli\u011fi ve savunmas\u0131, Karadeniz\u2019de dola\u015f\u0131m ve ticaret \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, Karadeniz ve Hazar Denizi\u2019yle \u0130ran aras\u0131nda g\u00fcvenli bir demiryolu ba\u011flant\u0131s\u0131na ihtiya\u00e7 duyulmas\u0131 gibi \u00f6nemli askeri ve stratejik nedenler vard\u0131. Bu siyasi nedenlerin yan\u0131nda Ortodoks Hristiyan k\u00fclt\u00fcr\u00fcne sahip Rusya\u2019n\u0131n \u00e7erkesler\u2019i Hristiyanl\u0131\u011fa ge\u00e7irme gibi dinsel bask\u0131s\u0131 ve \u00e7erkesler\u2019i Kuban\u2019\u0131n kuzeyindeki<\/p>\n\n\n\n

batakl\u0131k d\u00fczl\u00fcklere yerle\u015ftirerek (topraklar\u0131n\u0131 da Kazaklara vererek) vergi ve askerlik hizmetiyle y\u00fck\u00fcml\u00fc k\u0131lmay\u0131 istemesi de etkiliydi.6<\/sup><\/strong><\/p>\n\n\n\n

19. y\u00fczy\u0131ldaki n\u00fcfus hareketi, Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin yap\u0131s\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmi\u015f ve modern T\u00fcrkiye\u2019nin de dahil oldu\u011fu bir dizi ulus devletin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131nda dolayl\u0131 olarak rol oynam\u0131\u015ft\u0131. M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n Osmanl\u0131 topraklar\u0131na g\u00f6\u00e7\u00fc ve ard\u0131ndan Osmanl\u0131 n\u00fcfusundaki M\u00fcsl\u00fcman n\u00fcfus oran\u0131n\u0131n yava\u015f, fakat devaml\u0131 olarak y\u00fckseli\u015fi II. Abd\u00fclhamit\u2019in bir \u0130slam politikas\u0131 benimseme kararl\u0131l\u0131\u011f\u0131nda etkili olmu\u015ftur. 1878 y\u0131l\u0131ndan itibaren h\u00fck\u00fcmet, bask\u0131n bir \u00e7o\u011funluk elde etmi\u015f olan M\u00fcsl\u00fcman n\u00fcfusun ideolojik ve k\u00fclt\u00fcrel hedeflerine hizmet<\/p>\n\n\n\n

etmeyi ama\u00e7lam\u0131\u015ft\u0131. Ayr\u0131ca h\u00fck\u00fcmet, g\u00f6\u00e7menlerden insan g\u00fcc\u00fc a\u00e7\u0131\u011f\u0131n\u0131 gidermeyi, yol yap\u0131m\u0131nda \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rmay\u0131, pamuk ekiminde ve \u00f6zellikle orduda yararlanmay\u0131 umuyordu.7<\/sup><\/strong> Mesela; askerlik alan\u0131nda 1877-78 Osmanl\u0131-Rus Sava\u015f\u0131nda Trabzon kentinden 3.000 \u00e7erkes kendi iste\u011fiyle Rusya\u2019ya kar\u015f\u0131 sava\u015fmak \u00fczere Osmanl\u0131 ordusuna kat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131.8<\/sup><\/strong><\/p>\n\n\n\n

G\u00f6\u00e7lerin kitlesel harekete d\u00f6n\u00fc\u015fmesi kar\u015f\u0131s\u0131nda Osmanl\u0131 Devleti g\u00f6\u00e7\u00fc destekler nitelikte bir politika izlemi\u015fti. Gelenler \u0130slam Halifesinin \u00fclkesinde mutlu bir ya\u015fam\u0131n kendilerini bekledi\u011fine inan\u0131yorlard\u0131. 1864 g\u00f6\u00e7\u00fc s\u0131ras\u0131nda pek \u00e7ok s\u0131k\u0131nt\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015fan \u00e7erkeslerin \u00e7o\u011fu \u201c\u0130slam Halifesinin \u00fclkesinde hepsini bir tas pirin\u00e7 bekledi\u011fi<\/em>\u201d umudunu ta\u015f\u0131yorlard\u0131.9<\/sup><\/strong> G\u00f6\u00e7 edenler i\u00e7lerinde ta\u015f\u0131d\u0131klar\u0131 umutla geliyorlard\u0131. Mesela \u00e7erkesler ve Nogaylar hazret-i \u015fehin\u015fahide mezelle-ni\u015fin emn ve rahat olmak arzusuyla <\/em>bu tarafa hicret etmekde idiler.10<\/sup><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Osmanl\u0131 Devleti g\u00f6\u00e7\u00fc destekler bir tav\u0131r i\u00e7erisindeydi. Devlet gelenlerin yeni ya\u015famlar\u0131na ayak uydurmalar\u0131, geldikleri i\u00e7in pi\u015fman olmamalar\u0131 ad\u0131na pek \u00e7ok iyi niyet sergiliyordu. Gelenlerin en b\u00fcy\u00fck ihtiyac\u0131 bar\u0131nacaklar\u0131 bir \u201chane\u201d idi. Bu sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc yeni haneler yapmakt\u0131. \u00f6rne\u011fin; Sivas\u2019a g\u00f6\u00e7 eden \u00e7erkes muhacirleri i\u00e7in yeni evler yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Sivas Uzun Yayla\u2019ya g\u00f6\u00e7 eden \u00e7erkesler i\u00e7in otuz iki hane in\u015fa edilmi\u015fti. Bu hanelerin yap\u0131m\u0131 devlet taraf\u0131ndan paras\u0131 \u00f6denmek \u00fczere Sivas b\u00f6lgesi ahalisine te\u015fmil edilmi\u015fti. Kedge\u00e7en Kazas\u0131 kendi \u00fczerlerine d\u00fc\u015fen otuz iki haneyi yapt\u0131rarak teslim etmi\u015fler ve bu durumu kaza m\u00fcd\u00fcr\u00fc H\u00fcseyin A\u011fa\u2019n\u0131n arz\u0131yla \u0130stanbul\u2019a bildirmi\u015flerdi. Ad\u0131 ge\u00e7en kaza halk\u0131 evlerin yap\u0131m\u0131nda kullan\u0131lan kereste ve in\u015faat masraf\u0131 olarak devlet taraf\u0131ndan verilecek miktar\u0131 \u00f6v\u00fcn\u00fclecek bir i\u015f yapt\u0131klar\u0131 i\u00e7in devlete teberru ettiklerini bildiriyorlard\u0131.11<\/sup><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Sivas Kangal canibinden Harput ve Mara\u015f\u2019a g\u00f6nderilen \u00e7erkes ve Nogay muhacirlerinin e\u015fyalar\u0131n\u0131, kendilerini ta\u015f\u0131mak i\u00e7in gereken araba ve havyan masraf\u0131n\u0131 \u00fcstlenen halk daha sonra bu \u00fccreti devletten alacakt\u0131. 23116,5 kuru\u015f tutan bu ta\u015f\u0131ma \u00fccreti halk\u0131n kendi iste\u011fiyle yine devlete teberru edilmi\u015ftir. Kaza ahalisi kendi istekleriyle yurtlar\u0131n\u0131 terk ederek gelen muhacirlerin zor durumda oldu\u011funu, her ne kadar bu \u00fccretin itas\u0131 mukteza-y\u0131 irade-i<\/em><\/p>\n\n\n\n

\u015fehin\u015fahiden <\/em>ise de bu \u00fccreti almalar\u0131n\u0131n insanl\u0131\u011fa s\u0131\u011fmayaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyerek bu konuda gerekli emrin padi\u015faha ait oldu\u011funu arzlar\u0131nda ifade etmi\u015flerdir.12<\/sup><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Belgenin hemen alt\u0131nda mesafelere, \u00fccretlere dair \u015fu bilgiler yer almaktad\u0131r:<\/p>\n\n\n\n

An karye-i Kangalila derbend-i Alacahan der tarik-i mezbur Araba k\u0131ymet 102 mesafe saat 5 beheri 2 \u00fccret-i nakliye 1530 An karye-i Mancl\u0131k ila kasaba-i G\u00fcr\u00fcn der tarik-i Mara\u015f Araba k\u0131ymet 737 mesafe saat 9 beheri 3 bargir 125 saad-i kira beheri 60 1687,5<\/em>13 \u00e7erkes muhacirlerinden ve Kabartay kabilesinden on be\u015f hane y\u00fcz altm\u0131\u015f yedi n\u00fcfus ge\u00e7ici olarak Bolu sanca\u011f\u0131 karyelerinde iskan ettirilmek istenmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Gelenlere hen\u00fcz kalacaklar\u0131 ev tahsis edilmedi\u011finden m\u00fcnasip hanelere yerle\u015ftirilmeleri bildirilmi\u015fti. K\u00f6y halk\u0131 birer iki\u015fer ki\u015fi olarak bunlar\u0131 evlerinde konaklatacaklard\u0131. Fakat, kabile reisleri ge\u00e7ici olarak de\u011fil de topluca iskan edilmek istediklerini ve kendileri i\u00e7in uygun bir arazi (arazi-i haliye) bulunmad\u0131\u011f\u0131 takdirde \u0130stanbul\u2019a gideceklerini bildirmi\u015flerdir. Onlar\u0131n topluca iskan talepleri uygun g\u00f6r\u00fclmemi\u015f, durum \u0130stanbul\u2019a padi\u015fah emrine g\u00f6re hareket etmek \u00fczere havale olunmu\u015ftur. Gelenler birbirlerinden kopmamak, yeni ya\u015famlar\u0131na adapte olabilmek i\u00e7in birlikte iskan edilmek istemekteydiler. Muhacirlerin iskanlar\u0131nda \u00f6zellikle halk b\u00fcy\u00fck fedakarl\u0131kta bulunmu\u015ftur. Trabzon\u2019a gelmi\u015f olan \u00e7erkes muhacirlerinden erkek ve kad\u0131nlara ya\u015flar\u0131na g\u00f6re yevmiye \u015feklinde \u00fccret veriliyordu. On be\u015f ya\u015f\u0131ndan k\u00fc\u00e7\u00fcklere birer yevmiye, b\u00fcy\u00fcklere iki\u015fer kuru\u015f yemeklik verilmi\u015f, nakillerinde vapur \u00fccretleri ve yol masraflar\u0131 ahali taraf\u0131ndan kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131r. Trabzon Eyaleti halk\u0131 taraf\u0131ndan Erzurum ahalisine yard\u0131m i\u00e7in 100.000 kuru\u015f toplanm\u0131\u015ft\u0131r. Erzurum\u2019a irsal edilen<\/p>\n\n\n\n

paradan kalan 63999 kuru\u015f mal sand\u0131\u011f\u0131nda muhafaza olunmu\u015ftur. H\u00fck\u00fcmete bu durum bildirildikten sonra kalan miktardan 12412 kuru\u015f dahi muhtac muhacirlere harcanm\u0131\u015f, 51584,5 kuru\u015f 10 para geriye kalm\u0131\u015ft\u0131r. Kalan bu miktar Trabzon\u2019a gelmi\u015f bulunan Vabuk ve Bad\u0131lan ve Ha\u00e7ink\u00fcbra kabilelerinden \u00fc\u00e7 y\u00fcz k\u0131rk be\u015f n\u00fcfus familyan\u0131n masraflar\u0131na harcanm\u0131\u015ft\u0131r. Yeni gelenlere derhal ikmal yap\u0131lm\u0131\u015f, biraz\u0131 uygun hanelere ve biraz\u0131 da \u00e7ad\u0131rlar ile Kavak Meydan\u0131 denilen mahalle ikame olunmu\u015ftur. Bunlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131 servet sahibi olduklar\u0131ndan yevmiye talep etmemi\u015fler, fakat bir k\u0131sm\u0131 ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 beyan ederek yevmiye<\/p>\n\n\n\n

talep etmi\u015flerdir. Daha \u00f6nceden Kabartay kabilesinden gelmi\u015f olan y\u00fcz altm\u0131\u015f be\u015f nefere verilecek yevmiyenin de bu paradan kar\u015f\u0131lanmas\u0131 uygun g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Muhacirlerin nereye yerle\u015ftirilecekleri kesin olmad\u0131\u011f\u0131ndan kabile reisleri bu konu ile ilgili olarak \u0130stanbul\u2019a gitmi\u015fler ve kendileri gelene kadar bu konuda kesin bir beyanatta bulunmam\u0131\u015flard\u0131r. Bir-iki aile Sivas\u2019a, bir k\u0131sm\u0131 Erzurum ve Sivas\u2019a gitmek istediklerini bildirmi\u015flerdir. Gidecekleri mahallin uygunlu\u011fu konusunda gerekli incelemenin yap\u0131lmas\u0131 i\u00e7in \u00f6nceden adam  g\u00f6nderilece\u011fi, ellerine yaz\u0131l\u0131 belge verilece\u011fi ve yanlar\u0131na memur verilece\u011fi t\u00fcm bu<\/p>\n\n\n\n

masraflar\u0131n yukar\u0131da kalan paradan kar\u015f\u0131lanaca\u011f\u0131 bildirilmi\u015ftir.14<\/sup><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Safer 1277\/A\u011fustos 1860\u2019da Trabzon\u2019a gelen muhacirlere dair bir pusula \u015fu \u015fekildedir:<\/p>\n\n\n\n

Bezeko adl\u0131 ki\u015fi alt\u0131 nefer familyas\u0131yla Amasya\u2019ya gidece\u011fini ifade etmi\u015ftir. Abaza Alt\u0131kesik familyas\u0131 n\u00fcfus z\u00fck\u00fcr (erkekler) 41 inas (kad\u0131nlar) 41 toplam 82, sagir (k\u00fc\u00e7\u00fck) 24 kebir (b\u00fcy\u00fck) 48 Abuk kabilesi n\u00fcfus z\u00fck\u00fcr 63 inas 57 toplam 120, sagir 59 kebir 61 Bu kabile efrad\u0131 Erzurum ve Sivas havalisine adam g\u00f6ndererek iskan olunacak yer arayacaklar\u0131n\u0131, m\u00fcnasip mahal bulduklar\u0131nda o mahalle gideceklerini h\u00fck\u00fcmete bildireceklerini ifade ederek Erzurum\u2019a kadar yanlar\u0131na bir adam terfikini istida etmi\u015flerdir.<\/p>\n\n\n\n

Bad\u0131lan kabilesi n\u00fcfus z\u00fck\u00fcr 51 inas 47 toplam 98, sagir 44 kebir 54 He\u00e7ink\u00fcbra kabilesi n\u00fcfus z\u00fck\u00fcr 19 inas 26 toplam 45, sagir 17 kebir 2715<\/sup><\/strong> Muhacirlere Osmanl\u0131 \u00fclkesinin her taraf\u0131ndan \u00e7e\u015fitli yard\u0131mlar yap\u0131lmaktayd\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Bu yard\u0131mlardan biri Ni\u015f Sanca\u011f\u0131\u2019na ba\u011fl\u0131 Berkofca Kazas\u0131 halk\u0131n\u0131n \u00e7erkes ve Nogay muhacirlerine iane olarak verdi\u011fi 2121,5 kuru\u015ftur. Toplanan bu yard\u0131m miktar\u0131 kaza meclisinin defterli ve m\u00fch\u00fcrl\u00fc mazbatas\u0131yla g\u00f6nderilmi\u015f ve bu durum Ni\u015f Mutasarr\u0131f\u0131 taraf\u0131ndan da onaylanm\u0131\u015ft\u0131r.16<\/sup><\/strong> Yine Balkanlar T\u0131rnova\u2019dan \u00e7erkes ve Nogay muhacirlerine yard\u0131m i\u00e7in 2691 kuru\u015f verildi\u011fi Yabanc\u0131lar Komisyonu\u2019na irsal k\u0131l\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Bu konuda T\u0131rnova Meclisinin bir tezkiresi bulunmaktad\u0131r.17<\/sup><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Yap\u0131lan yard\u0131mlardan biri Diyarbak\u0131r Sanca\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131 Behramk\u00f6y ve tevabii kazalar\u0131 ahalisinden gelmi\u015ftir. Ad\u0131 ge\u00e7en yerlerden \u00e7erkes ve Nogay taifesine iane olarak ita olunan 1627 kuru\u015f 36 para postaya teslim edilmi\u015ftir.18<\/sup><\/strong> Isparta\u2019da g\u00f6revli memurlar ile ba\u011fl\u0131 kazalardaki \u0130slam ahalisi taraf\u0131ndan \u00e7erkes ve Nogay muhacirlerine 4215 kuru\u015f 10 para iane olunmu\u015ftur. Bu yard\u0131mlara Gayr-\u0131 M\u00fcslim ahalinin de katk\u0131s\u0131 olmu\u015ftur. Gayr-\u0131 M\u00fcslim ahali taraf\u0131ndan da 700 kuru\u015f verilmi\u015f, t\u00fcm yard\u0131mlar Isparta postahanesine teslim edilerek g\u00f6nderilmi\u015ftir.19<\/sup><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Halk kadar \u00fcst d\u00fczeyde \u00e7al\u0131\u015fan devlet memurlar\u0131, \u00fcmera, askerler de bu yard\u0131mlara kat\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r. Muhacir Komisyonu Ba\u015fkan\u0131 Haf\u0131z Pa\u015fa\u2019ya g\u00f6nderilen arzda \u0130zmir Eyaleti ve ba\u011fl\u0131 kazalar ahalisi taraf\u0131ndan 19464 kuru\u015f ile Bosna k\u0131tas\u0131nda bulunan \u00fcmera ve zabitan taraf\u0131ndan 15500 kuru\u015f Muhacir Komisyonu sand\u0131\u011f\u0131na teslim k\u0131l\u0131nd\u0131\u011f\u0131 bildirilmi\u015ftir.20 <\/sup><\/strong>\u00e7erkes ve Nogay muhacirlerine yard\u0131m olarak Esfudre ve havalisinde bulunan asakir-i \u015fahane \u00fcmera ve zabitan\u0131 taraf\u0131ndan 6056 kuru\u015fun g\u00f6nderildi\u011fine dair Rumili Ordu-y\u0131 H\u00fcmayununda g\u00f6revli m\u00fc\u015fir ve vali kaymakam\u0131 taraf\u0131ndan tahrirat g\u00f6nderilmi\u015ftir.21<\/sup><\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u00e7erkes muhacirlerinden Alt\u0131kesik Kabilesinin Heyecik tak\u0131m\u0131ndan elli alt\u0131 hane iki y\u00fcz doksan b\u00fcy\u00fck ve y\u00fcz yirmi iki k\u00fc\u00e7\u00fck toplam d\u00f6rt y\u00fcz oniki n\u00fcfus Sivas sanca\u011f\u0131 dahilinde m\u00fcnasib mahallerde iskan edilmek arzusunda olmu\u015flard\u0131r. Bunlar i\u00e7in 1275\/1858 Kanun-\u0131 Sanisinin 13. G\u00fcn\u00fcnden 76\/1859 May\u0131s\u0131n\u0131n 21. g\u00fcn\u00fcne de\u011fin y\u00fcz otuz g\u00fcnl\u00fck yevmiyelerinin yar\u0131s\u0131 olan 47444 kuru\u015f Muhacir Komisyonundan kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131r. Di\u011fer yar\u0131s\u0131n\u0131n da mahallinden ita olunmas\u0131 gerekti\u011fi Canik Mutasarr\u0131f\u0131na bildirilmi\u015ftir.22<\/sup><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Yeni umutlarla gelenleri her zaman iyi bir hayat beklemiyordu. Hastal\u0131ktan, bak\u0131ms\u0131zl\u0131ktan yorgun d\u00fc\u015fen v\u00fccutlar da vard\u0131 maalesef. \u00e7erkes muhaciri olup Canik Mutasarr\u0131fl\u0131\u011f\u0131 uhdesinde iken vefat eden bir kad\u0131n\u0131n \u00e7ocu\u011fu d\u00f6rt ya\u015f\u0131na kadar kendi iste\u011fi \u00fczerine Urumciyeli Yusuf\u2019un e\u015fine verilmi\u015ftir. Bak\u0131m\u0131n\u0131 her ne kadar bir aile \u00fcstlenmi\u015fse de bu k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocu\u011fa yevmiye tahsis edilmesi hususunda Canik Meclisi\u2019nden mazbata al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.23<\/sup><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Muhacirlerden \u0130stanbul\u2019da nasibini alm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130stanbul\u2019da bulunan \u00e7erkes muhacirlerinden \u00e7\u0131plak ve yal\u0131n ayakl\u0131 olanlar\u0131na k\u0131\u015f g\u00fcnlerinde h\u0131rka ve \u00e7orap benzeri e\u015fyalar verilmi\u015f, bu sene i\u00e7in de benzer bir uygulaman\u0131n yap\u0131lmas\u0131 padi\u015fah\u0131n cihan-\u015f\u00fcmul merhametine binaen <\/em>takdir toplayaca\u011f\u0131ndan bunun i\u00e7in Maliye Nezareti\u2019ne gereken emir verilmi\u015ftir.24<\/sup><\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u0130zmir Valisi Mehmed Pa\u015fa\u2019ya yaz\u0131lan bir belgede Mente\u015fe Sanca\u011f\u0131nda bulunan \u00e7erkes muhacirlerinin bor\u00e7 olarak istedikleri bu\u011fday ve arpa talebi g\u00fcndeme gelmi\u015ftir. Mente\u015fe Sanca\u011f\u0131nda bulunan muhacirler d\u00f6rt y\u00fcz kile h\u0131nta (bu\u011fday) ve \u015fiar\u0131 (arpa) bor\u00e7 \u015feklinde talep etmi\u015flerdir. S\u00f6z konusu miktardan iki y\u00fcz kilenin verildi\u011fi ve bunlar\u0131n ihtiya\u00e7 i\u00e7inde olduklar\u0131 anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan geri kalan miktar\u0131n da verilece\u011fi komisyon taraf\u0131ndan beyan olunmu\u015f ve<\/p>\n\n\n\n

bu konuda gerekenin yap\u0131lmas\u0131 pa\u015faya bildirilmi\u015ftir.25<\/sup><\/strong> Sivas\u2019ta meskun olan \u00e7erkes  muhacirlerine kazalar halk\u0131n\u0131n yard\u0131m i\u00e7in 5905 kuru\u015f toplayarak zahire m\u00fcbaya\u2019a ettikleri Sivas meclisinin mazbatas\u0131 ile bildirilmi\u015ftir.26 Tar\u0131ma elveri\u015fli topraklara yerle\u015ftirilerek iskan olunan muhacirler devletin tar\u0131mla u\u011fra\u015fan k\u00f6yl\u00fc s\u0131n\u0131f\u0131na verdi\u011fi haklardan yararlanmak istiyorlard\u0131. \u00f6rne\u011fin; Manyas\u2019\u0131n Il\u0131ca k\u00f6y\u00fcndeki \u00e7erkes muhacirleri kendilerinin de di\u011fer \u00e7ift\u00e7iler gibi tar\u0131m yapt\u0131klar\u0131n\u0131, bu nedenle de Ziraat Bankas\u0131\u2019ndan d\u00fc\u015f\u00fck faizle bor\u00e7<\/p>\n\n\n\n

para almak gibi bir haklar\u0131 oldu\u011funu ifade ettikten sonra bunun i\u00e7in gerekli mercilere ba\u015fvurmu\u015flard\u0131r.27<\/sup><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Muhacirlerin yo\u011fun olarak yerle\u015ftirildikleri mahallerden birisi \u0130zmit ve \u00e7evresidir. \u0130zmit civar\u0131nda iskan edilen \u00e7erkes ve Nogaylar i\u00e7in gerekli hanelerin yap\u0131lmas\u0131 emri verilmi\u015ftir. Bunun i\u00e7in \u0130zmit mimar kalfas\u0131 ve buna mahsus memur ile ke\u015fif yap\u0131lm\u0131\u015f her hane iki\u015fer oda ve bir sofa, alt\u0131nda hayvan ah\u0131r\u0131ndan ibaret olursa onar bin kuru\u015fa mal olaca\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Yeterli usta olmad\u0131\u011f\u0131ndan \u0130stanbul\u2019dan mu\u2019tad ve ehliyetli bir iki nefer kalfan\u0131n g\u00f6nderilmesi muhacirin komisyonuna bildirilmi\u015fse de cevab\u0131 zuhur etmedi\u011finden in\u015faat emrine m\u00fcba\u015faret olunamad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. \u00fcstelik ziraat mevsimi de gelmi\u015f, hayvan ve zehair ifa olunamam\u0131\u015ft\u0131. Bunlar misafir \u015feklinde yevmiye almakta idiler ve bu durum daha bir y\u00fck getiriyordu devlete. Bir an \u00f6nce misafirlikten kurtulup yerle\u015fik hayata ge\u00e7meleri daha uygundu. \u0130n\u015fa olunacak hanelerin \u00e7ok teferruatl\u0131 olmayacak ve ileride kendileri ihtiya\u00e7lar\u0131na g\u00f6re yapacak \u015fekilde \u015fimdilik ikamet edebilecekleri kadar yap\u0131lmas\u0131 ve bunun i\u00e7in de sekiz y\u00fcz ya da bin kuru\u015f verilebilece\u011fi ve daha \u00f6nce gelen muhacirlere hangi kaideler uygulanm\u0131\u015fsa bunlara da aynen tatbik olunaca\u011f\u0131 vurgulanm\u0131\u015ft\u0131r.28<\/sup><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Yukar\u0131da s\u00f6z konusu \u00e7erkeslerden Han Kabilesiyle ve Nogay muhacirlerinden Alt\u0131kesik Kabileleri \u0130zmit Sanca\u011f\u0131na m\u00fclhak Hendek Kazas\u0131yla Adapazar\u0131\u2019na tabi Sabanca Kasabas\u0131nda bulunan arazi-i haliyeye iskan edilmi\u015flerdir. Bunlar i\u00e7in in\u015fa edilecek haneler i\u00e7in gereken ecnas kereste ve kiremit ve sair in\u015faat malzemelerinin fiyatlar\u0131 ve miktarlar\u0131 gerekli yerlere bildirilmi\u015f ve incelenmek \u00fczere bir memur g\u00f6revlendirilmi\u015ftir. Belirlenen fiyata g\u00f6re mezkur haneler iki direk, \u00e7at\u0131s\u0131 ve tavan\u0131 olmayan pencere kanatl\u0131, yedi\u015fer zira\u2019 olmak \u00fczere her<\/p>\n\n\n\n

zira\u2019\u0131 seksen d\u00f6rt bu\u00e7uk kuru\u015f olaca\u011f\u0131 hesaplanm\u0131\u015f ve b\u00f6yle olmas\u0131 da tembih edilmi\u015ftir. \u0130zmit\u2019teki mimar Isvader\u2019in \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 hesap ise her zira\u2019\u0131 altm\u0131 alt\u0131 bu\u00e7uk kuru\u015f \u015feklinde olunca \u0130stanbul\u2019dan birka\u00e7 usta mimar istenmi\u015ftir. Hazinede para olmad\u0131\u011f\u0131 \u015feklindeki ifadeden de anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00fczere devlet ger\u00e7ekten maddi s\u0131k\u0131nt\u0131dayd\u0131. Bunun i\u00e7in de kendisine en uygun gelecek fiyatlar\u0131 tespit ettirip buna g\u00f6re muamele olunmas\u0131na dikkat ediyordu.29<\/sup><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Muhacirlerin topluca g\u00f6\u00e7 ettiklerini ifade etmi\u015ftik. Batum\u2019da mukim Rusya konsolosu taraf\u0131ndan bildirildi\u011fine g\u00f6re Fa\u015f ve Sekunil yoluyla be\u015f-alt\u0131 y\u00fcz kadar \u00e7erkes muhaciri \u00e7\u00fcr\u00fcksu havalisine gelmek istemektedirler. Bunlar\u0131n deve ve e\u015fyalar\u0131yla deniz yoluyla Batum\u2019a gelmeleri halinde gemi navlunlar\u0131n\u0131n ve masraflar\u0131n\u0131n ne \u015fekilde kar\u015f\u0131lanaca\u011f\u0131 Lazistan Sanca\u011f\u0131 Kaymakam\u0131ndan sorulmaktad\u0131r. Muhacirlerin nerelere yerle\u015ftirilecekleri konusu ile beraber s\u00f6z konusu masraflar\u0131n nas\u0131l kar\u015f\u0131lanaca\u011f\u0131 sorunu h\u0131dmet-i muftehire<\/em><\/p>\n\n\n\n

kabul olunarak ve devlete hi\u00e7 masraf olmaks\u0131z\u0131n b\u00f6lgenin servet sahiplerinden, yani zenginlerinden talep olunmu\u015ftur.30<\/sup><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Devlet gelenler i\u00e7in cami, mescit gibi ibadet merkezleri de yapt\u0131rmaktayd\u0131. \u00f6rne\u011fin;<\/p>\n\n\n\n

Tire kazas\u0131nda \u00e7erkes muhacirleri i\u00e7in Havuzba\u015f\u0131\u2019nda bir cami yapt\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Yapt\u0131r\u0131lan bu camiye de imam ve hatip olarak Hac\u0131 Ali Efendi tayin edilmi\u015f, kendisine bu konuda bir berat verilmesi hususu muhacir komisyonunun tezkiresiyle Evkaf-\u0131 H\u00fcmayun Nezareti\u2019ne bildirilmi\u015fti.31 Yine Seyidgazi Kazas\u0131na yerle\u015ftirilen \u00e7erkes muhacirlerinin ibadet yapabilmeleri i\u00e7in bir mescit yapt\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu mescidin imam, hatip ve mektep hocal\u0131\u011f\u0131na Musa Efendi tevcih olunmu\u015ftur.32<\/sup><\/strong> Antalya\u2019n\u0131n \u0130stanos K\u00f6y\u00fc Ball\u0131ca \u00e7iftli\u011finde iskan edilen<\/p>\n\n\n\n

\u00e7erkes muhacirleri kendileri i\u00e7in yeterli arazi verilmesini ve karyelerinde bir cami yap\u0131lmas\u0131n\u0131 talep etmi\u015flerdir.33 25 R.ahire 1310\u2019da Adana Vilayeti\u2019nden gelen bir yaz\u0131da Tarsus\u2019un Nemrut nahiyesinde iskan edilen \u00e7erkes muhacirleri i\u00e7in masraflar\u0131 devlet hazinesinden (Hazine-i Hassa) kar\u015f\u0131lanmak \u00fczere cami ve mektep in\u015fas\u0131 temelinin at\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bildirilmekteydi.34<\/sup><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Devletin muhacirlerin g\u00f6\u00e7lerine destek verdi\u011fini ve onlara bu anlamda \u00e7e\u015fitli yard\u0131mlarda bulundu\u011funu belirtmi\u015ftik. Padi\u015fah\u0131n \u00fclkesinde ya\u015famak arzusuyla gelmi\u015f olan \u00e7erkes ve Nogay muhacirlerinden y\u00fcz k\u0131rk yedi hane ve bin yirmi yedi n\u00fcfusu \u015famil Nogaylar Adana\u2019da Eyaleti\u2019nde bulunan hem\u015fehrilerinin yan\u0131na iskan olunmak i\u00e7in dilek\u00e7e vermi\u015flerdir. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda Mersin iskelesine y\u00fcz k\u0131rk bir hane ve bin d\u00f6rt y\u00fcz on dokuz n\u00fcfusdan ibaret Subek Han Gazi kabilesi ve seksen d\u00f6rt hane ve alt\u0131y\u00fcz altm\u0131\u015f dokuz n\u00fcfusdan ibaret Hatugay  Kabilesi Ankara Eyaletinde, altm\u0131\u015f sekiz hane ve alt\u0131 y\u00fcz doksan alt\u0131 n\u00fcfusdan ibaret Senim Kabilesi ise Sivas eyaletinde m\u00fcnasip mahallerde tavattun olunmak istemi\u015flerdir. Bu durum hakk\u0131nda \u0130zmit \u0130skelesine g\u00f6nderilen tezkirede muhacirlerin uygun yerlerde iskanlar\u0131 ve s\u0131k\u0131nt\u0131 ve zahmet \u00e7ekmemeleri i\u00e7in Ankara\u2019ya gideceklerin \u0130zmit\u2019ten be\u015f ve Sivas\u2019a<\/p>\n\n\n\n

gideceklerin iki kafile olarak tak\u0131m halinde g\u00f6nderilmeleri istenmektedir. Muhacirler aras\u0131nda baz\u0131 bey ve ulema, bir hayli kad\u0131n, \u00e7ocuk ve hastalar bulundu\u011fu, bir k\u0131sm\u0131n\u0131n da y\u00fcr\u00fcme\u011fe muktedir olmad\u0131\u011f\u0131 ifade olunmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n

Hasta ve y\u00fcr\u00fcmeyenler ile e\u015fyalar\u0131n ta\u015f\u0131nmas\u0131 i\u00e7in her kafileye bargir ve arabalar verilerek \u00fccretlerinin mal sand\u0131klar\u0131ndan \u00f6denece\u011fi bildirilmi\u015ftir. Erkek ve kad\u0131n on be\u015f ya\u015f\u0131ndan b\u00fcy\u00fcklere yevmiye iki\u015fer ve k\u00fc\u00e7\u00fck olanlara birer kuru\u015f yemeklik verilmesi, muhacirlerin istedikleri mahallere g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcp teslim edilmesi, yollarda iyi \u015fekilde sevk ve konak edilmesi ve yemekliklerinin de yine mal sand\u0131klar\u0131ndan kar\u015f\u0131lanmas\u0131 gerekmi\u015ftir.35<\/sup><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Yukar\u0131da bahsedilen muhacirlere bu konuda bir buyuruldu verilerek Ankara\u2019ya gidecek olanlar\u0131n \u0130zmit\u2019e, Sivas\u2019a gideceklerin Samsuna varmalar\u0131nda Ankara ve Sivas eyaletleri hudutlar\u0131na kadar i\u015ftirak etmek, yollarda nakliyelerinin tedarik ve tertibiyle, yemekliklerinin verilmesiyle ilgilenmek \u00fczere Canik ve \u0130zmit mutasarr\u0131f ve kaymakamlar\u0131 taraflar\u0131ndan mecelle \u00fcyelerinden her kafileye birer memur terfik olunmas\u0131 istenmektedir. Mersin ve Samsun iskelelerine gideceklere m\u00fcnasip vapurlar ve \u0130zmit\u2019e gideceklere de yine vapur<\/p>\n\n\n\n

veyahut vapur yoksa \u0130zmit kay\u0131klar\u0131 tutularak tak\u0131m halinde serian sevk olunmalar\u0131 hususlar\u0131 maliye nezaretine emir olunmu\u015ftur.36<\/sup><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Devlet gelen muhacirlerin sa\u011fl\u0131k durumlar\u0131yla da ilgileniyordu. Sa\u011fl\u0131ks\u0131z ko\u015fullarda yolculuk yapmak, toplu hareket etmek, a\u00e7l\u0131k gibi durumlar salg\u0131n hastal\u0131klar\u0131 tetikleyebilirdi. \u00fclkesine gelenleri padi\u015fah\u0131n korumas\u0131, g\u00f6zetmesi \u00fcmidiyle gelenler i\u00e7in bu \u00e7ok \u00f6nemliydi hem de padi\u015fah\u0131n prestijini artt\u0131r\u0131rd\u0131. \u00e7erkes muhacirlerinden hen\u00fcz \u00e7i\u00e7ek hastal\u0131\u011f\u0131na tutulmayanlar i\u00e7in iki cerrah (doktor) g\u00f6revlendirilmi\u015fti. Cerrahlar\u0131n geli\u015fleri ve masraflar\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131lanaca\u011f\u0131 bildirilmektedir. 37<\/sup><\/strong> En korkulan durumlardan biri salg\u0131n hastal\u0131klard\u0131. Muhacirlere tahsis edildi\u011fi anla\u015f\u0131lan Hazine-i Hassa vapurlar\u0131ndan Vas\u0131ta-i Ticaret adl\u0131 vapurda karahumma ba\u015f g\u00f6sterince \u00e7erkes muhacirlerinin gemiye bindirilmeden \u00f6nce muayene edilmesi ve hasta olanlar\u0131n gemiye bindirilmemesi istenmi\u015ftir.38<\/sup><\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u00e7erkes muhacirlerinden ve Da\u011f kabilesinden yedi hane Eski\u015fehir canibinde iskan ettirilmi\u015fti. Bu haneler i\u00e7in tohumluk ihtiyac\u0131 bulunmaktayd\u0131. Kabilenin istedi\u011fi iki y\u00fcz kile \u0130stanbuli h\u0131nta ve \u015fiar\u0131n has\u0131lat zaman\u0131 \u00f6denmesi kabile vekili Mahmud Efendi taraf\u0131ndan bir dilek\u00e7e ile arz olunmu\u015ftu. Hal b\u00f6yle olunca meclis karar\u0131yla s\u00f6z konusu tohumlu\u011fun verilmesi hususu K\u00fctahya mutasarr\u0131f\u0131 Halil Pa\u015fa\u2019ya bildirilmi\u015ftir.39<\/sup><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Muhacirlerin yerle\u015ftirildikleri yerlerden birisi de Amasya Sanca\u011f\u0131yd\u0131. \u00e7erkes ve Nogay muhacirleri ilk etapta Gelengeras, Veray, Hac\u0131k\u00f6y, Mecid\u00f6z\u00fc kazalar\u0131na iskan olunmu\u015flard\u0131. Buralarda ya\u015fayan ahali iftihar edilecek bir hizmet oldu\u011funa inand\u0131klar\u0131 i\u00e7in baz\u0131 yard\u0131mlarda bulunuyorlard\u0131. En acil ihtiya\u00e7 muhacirlere yiyecekleri ekmek ve nakliye i\u00e7in gereken araba bedeli gibi \u00fccretler kazalar halk\u0131 taraf\u0131ndan kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015f ve devlete teberru olunmu\u015ftu.40<\/sup><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Veray Kazas\u0131ndan m\u00fcrur eden muhacirler i\u00e7in nan-\u0131 aziz (ekmek) ve araba bedellerini \u00f6\u011frenebiliyoruz. \u00fc\u00e7 y\u00fcz seksen yedi araban\u0131n nakliye \u00fccreti 10899 kuru\u015f, ekmek bedeli ise 1500 kuru\u015f olup toplam miktar 12399 kuru\u015fa bali\u011f olmu\u015ftur. Kaza ahalisi kendi r\u0131zalar\u0131yla h\u0131dmet-i muftehire <\/em>sayd\u0131klar\u0131 bu durumu devlet hazinesine teberru etmi\u015flerdir.41<\/sup><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Osmanl\u0131 \u00fclkesine gelenler arad\u0131klar\u0131n\u0131 bulamad\u0131klar\u0131nda geri d\u00f6nmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

G\u00f6\u00e7\u00fcn her zaman beklenen sonucu vermeyece\u011fi a\u015fikard\u0131r. B\u00f6yle bir geri d\u00f6nme (ricat) olay\u0131 Nogay muhacirlerinde ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131. Y\u00fcz on be\u015f n\u00fcfus Nogay muhaciri ta\u015f\u0131yan bir sandal \u00e7erkes sahilindeki Coygu iskelesine \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. Bunlar\u0131n durumu sandal reisine ve i\u00e7indekilere soruldu\u011funda Bolathane liman\u0131ndan hareket ederek Rusya taraf\u0131na gitmekte olduklar\u0131n\u0131,<\/p>\n\n\n\n

hava muhalefeti nedeniyle de mezkur iskeleye s\u0131\u011f\u0131nd\u0131klar\u0131n\u0131 ifade etmi\u015flerdir. Rusya\u2019ya geri d\u00f6nmek i\u00e7in yola \u00e7\u0131kan Nogaylar\u0131n neden geri d\u00f6nmek istedikleri, bunlar\u0131n Ruslar taraf\u0131ndan m\u0131 desteklendi\u011fi ve haklar\u0131nda ne gibi bir muamelenin yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi konusu muhacir komisyonuna bildirilmi\u015ftir.42<\/sup><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Devletin korumas\u0131 alt\u0131nda addetti\u011fi muhacirlerin geri d\u00f6nmesinde \u00f6zellikle Rusya\u2019n\u0131n etkili olup olmamas\u0131 merak edilen konular aras\u0131nda gelmekteydi. Muhacirlerin en b\u00fcy\u00fck s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131 k\u0131s\u0131m k\u0131s\u0131m geldikleri i\u00e7in ayn\u0131 b\u00f6lgelere iskan edilmek arzular\u0131yd\u0131. Devlet her ne kadar \u00fclkenin \u00e7e\u015fitli yerlerinde bunlar\u0131 iskan etmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fsa da her zaman muvaffak  lamam\u0131\u015ft\u0131r. Bu konuda Bursa mutasarr\u0131f\u0131 Nureddin Pa\u015fa ile Sivas mutasarr\u0131f\u0131 Ahmed Pa\u015faya sunulan<\/p>\n\n\n\n

arzlarda \u015fu ifadeler yer alm\u0131\u015ft\u0131r. \u00e7erkes muhacirlerinden ve Alt\u0131kesik kabilesinden Adem, Mehmed ve \u0130shak adl\u0131 ki\u015filer takdim ettikleri arzda on \u00fc\u00e7 hane doksan alt\u0131 n\u00fcfustan ibaret olduklar\u0131n\u0131, \u00f6nceden Bursa sanca\u011f\u0131na sevk olunup buradan Karaca\u015fehir Kazas\u0131na m\u00fclhak Taryak Karyesine g\u00f6nderilerek yerle\u015ftiklerini belirtmi\u015flerdir. \u015eah\u0131slar \u015fu s\u00f6zlerle devam etmi\u015flerdir: \u0130skan olunmalar\u0131na ra\u011fmen orada baz\u0131 zaruretleri vard\u0131r. Di\u011fer muhacirin emsaliyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131klar\u0131nda yevmiyelerinin verilmedi\u011fi, arada bir g\u00fcn verilip iki g\u00fcn<\/p>\n\n\n\n

verilip on g\u00fcn verilmedi\u011fi ve Ramazana kadar b\u00f6yle s\u0131k\u0131nt\u0131 oldu\u011funu daha sonra tamamen kesildi\u011fini ve \u015fimdiye kadar kendi keselerinden ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lad\u0131klar\u0131n\u0131 ifade etmi\u015flerdir. Ancak art\u0131k ellerinde birer ak\u00e7e dahi kalmad\u0131\u011f\u0131ndan ba\u015fka yerlerde bulunan muhacirlerin bulunduklar\u0131 mahallerde tam yevmiye nan-\u0131 aziz ald\u0131klar\u0131n\u0131, ak\u00e7e bedellerinin verildi\u011fini ve kendilerinin ise a\u00e7 olduklar\u0131n\u0131 eklemi\u015flerdir. Yine ald\u0131klar\u0131 duyumlara g\u00f6re oralarda h\u0131ntan\u0131n<\/p>\n\n\n\n

kilesi elli kuru\u015f, yevmiye ise g\u00fcndelik iki kuru\u015ftur. Yozgat ahalileri ile baz\u0131 karde\u015flerinin akrabal\u0131k ba\u011f\u0131 bulundu\u011funu, orada iskanlar\u0131na kolayl\u0131k sa\u011flanarak asayi\u015f i\u00e7inde olduklar\u0131n\u0131 istihbar etmi\u015flerdir. Kendilerinin gitme\u011fe mecbur olduklar\u0131n\u0131, otuz g\u00fcn \u00f6nce buna dair bir arz sunduklar\u0131 halde hen\u00fcz cevap alamad\u0131klar\u0131n\u0131 ve dayanacak takatleri kalmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade  etmi\u015flerdir. Yozgat\u2019ta bulunan akrabalar\u0131n\u0131n yanlar\u0131na, Sivas Uzun Yayla civar\u0131na iskan<\/p>\n\n\n\n

olunmak istekleri hem Bursa hem de Sivas mutasarr\u0131flar\u0131na bildirildikten sonra h\u00fck\u00fcmetten gelecek cevap beklenmi\u015ftir.43<\/sup><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Rusya sahili Nehayis \u0130skelesinden Hakan Reis sandal\u0131yla Samsun\u2019a y\u00fcz otuz be\u015f n\u00fcfus \u00e7erkes muhaciri gelmi\u015fti. Gelenlerin ellerinde pasaportlar\u0131 bulunmad\u0131\u011f\u0131ndan \u00f6nce haklar\u0131nda \u015f\u00fcpheli olduklar\u0131na dair bir izlenim edilmi\u015f, daha sonra baharda Sivas taraflar\u0131nda meskun kabilelerinin yan\u0131nda iskan olunmalar\u0131na karar verilmi\u015ftir. Ancak k\u0131\u015f mevsimi geldi\u011finden bu k\u0131\u015f\u0131 Yozgat taraf\u0131nda k\u0131\u015flamalar\u0131 uygun g\u00f6r\u00fclerek buraya sevk olunmu\u015flard\u0131r.44<\/sup><\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u0130stanbul\u2019a gelmi\u015f olan K\u0131r\u0131m muhacirlerinin birer iki\u015fer hane olarak \u0130stanbul\u2019a civar sancak karyelerine m\u00fcteferrikan yerle\u015ftirilmeleri tasavvur olunmu\u015ftur. Bolu Sanca\u011f\u0131 karyelerinde ne kadar muhacir bulundu\u011fu, ziraate elveri\u015fli arazinin tahkik edilmesi gerekti\u011fi ifadesinden sonra Bolu Sanca\u011f\u0131na iki y\u00fcz muhacir yerle\u015ftirilmesi uygun g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Muhacirlerin eyva ve iskanlar\u0131n\u0131n fariza-i zimmet-i ubudiyet <\/em>oldu\u011fu ifadesiyle g\u00f6nderilen iki y\u00fcz hanenin iskanlar\u0131 a\u015fikar ise de Bolu Sanca\u011f\u0131\u2019n\u0131n Karadeniz sahilinde yer alan kazalar\u0131 da\u011fl\u0131k ve ta\u015fl\u0131k oldu\u011fu i\u00e7in iskana elveri\u015fli arazi ve mahal bulunmad\u0131\u011f\u0131 tespit olunmu\u015ftur. Y\u00fcz hane \u00e7erkes muhacirin D\u00fczce ve \u00fcsk\u00fcb Kazalar\u0131nda iskan olunabilece\u011fi arz olunmu\u015f ve ilaveten \u00f6nderilecek iki y\u00fcz hanenin dahi di\u011fer kazalarda iskan ettirilmelerinin m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu ifade olunmu\u015ftur. Toplam \u00fc\u00e7 y\u00fcz hane muhacir m\u00fcteferrikan s\u00f6z konusu kazalara yerle\u015ftirilecekti.<\/p>\n\n\n\n

Bunlara ayr\u0131ca ziraat yapabilmeleri i\u00e7in her haneye yirmi\u015fer d\u00f6n\u00fcm miktar\u0131 y\u00fcz tohumluk ve hali arazi bulunabilece\u011fi tahkik olunmu\u015f, bu durum b\u00fcy\u00fck bir memnuniyetle kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131r.45<\/sup><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Halk aras\u0131nda muhacirlere gerekli yard\u0131m\u0131n yap\u0131lmas\u0131n\u0131 te\u015fvik i\u00e7in h\u00fck\u00fcmet uygulamalar\u0131ndan biri de yard\u0131mlar\u0131n \u201cceride-i havadis\u201dte derc edilmesiydi. Amasya Sanca\u011f\u0131na g\u00f6nderilmi\u015f Nogay ve \u00e7erkes muhacirleri i\u00e7in Hac\u0131k\u00f6y Kazas\u0131 ahalisinin vermi\u015f oldu\u011fu araba ve bargir \u00fccreti 18249 ekmek \u00fccreti 669, Gelenkeras ahalisi taraflar\u0131ndan verilen araba ve bargir \u00fccreti 18073 ve Mecid\u00f6z\u00fc Kazas\u0131 ahalisinden verilen araba ve bargir \u00fccreti 8904, toplam 45895 kuru\u015f tutmu\u015ftur. H\u0131dmet-i muftehire <\/em>olmak \u00fczere kendi istekleriyle bu<\/p>\n\n\n\n

\u00fccreti devlete terk ve teberru ettiklerine dair ifadeleri eser-i cemiyet <\/em>ve takdire \u015fayan bir durum olarak ceride-i havadis n\u00fcshalar\u0131nda yay\u0131nlanarak ilan ettirilmi\u015ftir. 46 Kepsut ve Balat Kazalar\u0131nda iskan ettirilen \u00e7erkes muhacirlerinin Band\u0131rma\u2019dan nakli, yapt\u0131r\u0131lan hane ve tohumluk semeninin ahali taraf\u0131ndan yap\u0131lan yard\u0131mlarla kar\u015f\u0131land\u0131\u011f\u0131 Takvim-i Vakayi\u2019de ilan olunmu\u015ftur.47 Kastamonu Ta\u015fk\u00f6pr\u00fc Kazas\u0131nda iskan edilen \u00e7erkes muhacirlerine ahali taraf\u0131ndan yap\u0131lan tohumluk ve \u00e7ift aleti gibi yard\u0131mlar b\u00fcy\u00fck bir memnuniyetle kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015f ve Ceride-i Havadis\u2019te yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r.48<\/sup><\/strong><\/p>\n\n\n\n

G\u00f6\u00e7 edenler aras\u0131nda Han Kabilesinden olanlar da mevcuttu. Bu durumu \u0130zmit Kaymakam\u0131 Cemil Bey ile muhacirin komisyonuna g\u00f6nderilen bir belgeden tespit ediyoruz. Daha \u00f6nce \u0130zmit Sanca\u011f\u0131na g\u00f6nderilen \u00e7erkes muhacirlerinden ve Han kabilesinden \u015eahin Giray Bey tak\u0131m\u0131ndan elli hane \u00fc\u00e7 y\u00fcz n\u00fcfus Hendek kazas\u0131nda hali arazi \u00fczerinde yerle\u015fmi\u015flerdir. Hen\u00fcz haneleri in\u015fa olunmam\u0131\u015f, benzer haneler in\u015fa edilerek iskanlar\u0131 veyahut kendileri<\/p>\n\n\n\n

taraf\u0131ndan in\u015fa olunmak \u00fczere hali arazinin kendilerine verilmesini arz-u hal<\/p>\n\n\n\n

ile istida etmi\u015flerdir. S\u00f6z konusu arazinin muhacir iskan\u0131na elveri\u015fli olup<\/p>\n\n\n\n

olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n ve hane in\u015fas\u0131nda mahzur bulunup bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n tahkiki i\u00e7in<\/p>\n\n\n\n

bir tahrirat g\u00f6nderilmi\u015ftir. Gelen cevapta arazinin tahminen \u00fc\u00e7 bin d\u00f6n\u00fcm\u00fc<\/p>\n\n\n\n

m\u00fctecaviz, fakat be\u015f y\u00fcz d\u00f6n\u00fcm\u00fcn\u00fcn ahalinin tasarrufunda olarak geri kalan\u0131n\u0131n<\/p>\n\n\n\n

arazi-i haliye-i miriyyeden oldu\u011fu ve iskana elveri\u015fli olup hane in\u015fas\u0131nda<\/p>\n\n\n\n

bir mahzur bulunmad\u0131\u011f\u0131 bildirilmi\u015fti. Bunun \u00fczerine hane in\u015fa olunmak<\/p>\n\n\n\n

\u00fczere bir memur g\u00f6nderilmesi ve arazinin her hanenin n\u00fcfusuna g\u00f6re taksim<\/p>\n\n\n\n

olunarak kendilerine verilmesi beyan ve inha olunmu\u015ftur.49<\/p>\n\n\n\n

Anadolu taraflar\u0131na gelen muhacirler haricinde Balkanlar\u2019da yerle\u015fmek isteyenler<\/p>\n\n\n\n

de bulunmaktayd\u0131. Bu konuda Varna Kaymakam\u0131\u2019na g\u00f6nderilen kay\u0131ttan<\/p>\n\n\n\n

Varna\u2019ya \u00fc\u00e7 y\u00fcz kadar \u00e7erkes muhaciri geldi\u011fini \u00f6\u011freniyoruz. Gelenler Nem\u00e7e<\/p>\n\n\n\n

(Avusturya) posta vapuruyla gelmi\u015flerdi. Bunlar Rum ili canibinde iskan ve<\/p>\n\n\n\n

ikamet etmek istediklerinden bu konuda gerekli tahkikin yap\u0131lmas\u0131 ve tayinat<\/p>\n\n\n\n

ve araba verilip verilmeyece\u011fi konusunda ellerinde bir belge olmad\u0131\u011f\u0131 bildirilmektedir.<\/p>\n\n\n\n

50 Gereken emrin Padi\u015fahtan beklendi\u011fi de ifade edilmektedir.<\/p>\n\n\n\n

\u00e7erkes ve Kuban muhacirlerinden k\u0131rk be\u015f hane ile daha sonra di\u011fer muhacirlerle<\/p>\n\n\n\n

birle\u015ftirilerek Silistre Sanca\u011f\u0131 G\u00fclp\u0131nar ve U\u011furlu karyelerinde iskan olunmu\u015flard\u0131r. Bunlar i\u00e7in k\u0131rk sekiz hane in\u015fa olunmu\u015f, Silistre Valisi ve halk\u0131 taraf\u0131ndan \u00e7e\u015fitli erzak yard\u0131mlar\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015f ve bir mazbata ile bu durum muhacir komisyonuna bildirilmi\u015fti.51<\/sup><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Yap\u0131lan yard\u0131mlar\u0131n ve g\u00f6sterilen kolayl\u0131\u011f\u0131n insanl\u0131k vazifesi takdire \u015fayan bir hareket oldu\u011fu ifadesi yer alm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130slimye Kaymakam\u0131 Dervi\u015f Bey\u2019e g\u00f6nderilen arzda \u00e7erkes muhacirlerinden Besni kabilesinden on alt\u0131 hanenin daha \u00f6nce acilen iskan olunacaklar\u0131<\/p>\n\n\n\n

Ahyolu Bergos canibine g\u00f6nderilerek \u00e7ingane \u0130skelesi adl\u0131 mahalde iskanlar\u0131 kararla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Ancak arazinin uygunsuzlu\u011fu nedeniyle Bergos\u2019a bir saat mesafede Mihriz denilen mahalde iskanlar\u0131n\u0131n meclis karar\u0131 oldu\u011funu, hane ba\u015f\u0131na be\u015f kile zahire alarak kendilerine kul\u00fcbe in\u015fa edeceklerini ve tar\u0131mla u\u011fra\u015facaklar\u0131n\u0131 bildirerek bu konuda h\u00fck\u00fcmetten irade-i seniyye talep etmektedirler.52<\/sup><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Osmanl\u0131 Devleti \u00f6zellikle Balkanlar\u2019a yerle\u015fmek isteyen muhacirlerin durumunu a\u00e7\u0131klamak durumunda kalm\u0131\u015ft\u0131r. Yukar\u0131da Varna ve \u0130slimye\u2019ye \u00e7erkeslerin iskan olundu\u011fundan bahsolunmu\u015ftu. Vidin, Silistre Tulci, Varna, Hezargrad, Ruscuk, T\u0131rnova, K\u00f6stence, \u015eumnu gibi \u00f6zellikle Bulgaristan\u2019da yer alan \u015fehirlerin Vali ve Kaymakamlar\u0131na g\u00f6nderilen belge g\u00f6\u00e7ler nedeniyle Bulgar teban\u0131n olumsuz d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ortaya koymaktad\u0131r. Hazret-i \u015fehin\u015fahide mezelle-ni\u015fin emn ve rahat olmak arzusuyla <\/em>buralara hicret eden \u00e7erkes ve<\/p>\n\n\n\n

Nogay baz\u0131 familyalar\u0131n nakil ve iskanlar\u0131 baz\u0131 muhrikler taraf\u0131ndan m\u00fcfsid kabul edilmi\u015f ve bunlar\u0131n oralara nakil ve iskanlar\u0131 Bulgar taifesiyle m\u00fcbadele olunaca\u011f\u0131na dair s\u00f6ylentilere yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131. Bu \u015fayiay\u0131 \u00f6\u011frenen devlet, muhacirlerin sadece o b\u00f6lgeye de\u011fil memalik-i mahruse-i hazret-i padi\u015fahinin her taraf\u0131nda m\u00fcnasib olan mahallere nakl ve eyva olunmakda <\/em>olduklar\u0131n\u0131 ve Bulgar taifesinin c\u00fcmleten es\u0131dd\u0131ka-y\u0131 teb\u2019a-i saltanat-\u0131 seniyyeden olarak her halde husul-\u0131 refah ve rahatlar\u0131yla zir-i saye-i adalet-nevaye-i hazret-i \u00fcl\u00fckaneden<\/em><\/p>\n\n\n\n

m\u00fctemmem <\/em>oldu\u011funun a\u015fikar oldu\u011funu ifade etmi\u015ftir. Bu s\u00f6ylentilere kimsenin itibar etmemesini, devletin Bulgarlar hakk\u0131nda iyilikten ba\u015fka bir \u015fey tasavvur etmedi\u011fini ve bu fasidlerin ele ge\u00e7irilece\u011fini beyan etmi\u015ftir.53<\/sup><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Muhacirlerin yeni ya\u015famlar\u0131ndan memnun olduklar\u0131na ve minnettarl\u0131klar\u0131na dair bir g\u00f6sterge yerle\u015fim birimlerinin yeniden adland\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r. Gerek yeni olu\u015fturulan, gerekse ba\u015fka isimlerle an\u0131lan yerle\u015fim birimlerine manal\u0131 adlar verilmi\u015ftir. \u00f6rne\u011fin; Kastamonu Vilayetine ba\u011fl\u0131 \u00e7erke\u015f Kazas\u0131na tabi Bay\u0131nd\u0131r Nahiyesi isminin Mecidiye olarak de\u011fi\u015ftirilmesi teklifi devlet taraf\u0131ndan uygun bulunmu\u015ftur.54<\/sup><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Teke Kazas\u0131(Adana) \u0130nderesi adl\u0131 mahalde iskan edilen \u00e7erkes muhacirlerinin olu\u015fturdu\u011fu karyeye Burhaniye isminin verilmesi talep olunmu\u015f, uygun g\u00f6r\u00fclmesi \u00fczerine de ilgililer g\u00f6revlendirilmi\u015flerdir.55<\/sup><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ni\u011fde\u2019de te\u015fkil olunan \u00e7erkes muhacirleri karyesine Orhaniye ve Nev\u015fehir Kazas\u0131nda padi\u015fah\u0131n ihsan\u0131 ile v\u00fccuda gelen mahalleye de Osmaniye ad\u0131 verilmi\u015ftir.56<\/sup><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Muhacirlerin kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131 en b\u00fcy\u00fck sorunlardan biri \u201ck\u00f6le\u201dlikti. Osmanl\u0131 Devleti\u2019nde k\u00f6leli\u011fin yayg\u0131n oldu\u011fu, \u00f6zellikle \u00e7erkes kad\u0131nlar\u0131n\u0131n haremde \u00e7ok\u00e7a kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131  bilinmektedir. Tanzimat Ferman\u0131\u2019n\u0131n ilan\u0131ndan sonra yava\u015f da olsa k\u00f6lelik kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. \u00e7erkes kad\u0131n ve k\u0131zlar\u0131n\u0131n \u201ccariye\u201d olarak \u00e7ok ra\u011fbet g\u00f6rmesi g\u00f6\u00e7 eden \u00e7erkeslerin bu konuda devlet taraf\u0131ndan uyar\u0131lmas\u0131n\u0131 gerektirmi\u015ftir. Kayseri Sanca\u011f\u0131 kazalar\u0131na g\u00f6nderilmesi istenen padi\u015fah iradesi; yirmi be\u015f-otuz ya\u015f\u0131na kadar ve k\u00f6lelikten azl edilmi\u015f \u00e7erkes muhacirlerinin sat\u0131\u015f\u0131na izin verilmemesi y\u00f6n\u00fcndedir.57<\/sup><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Her ne kadar devletin b\u00f6yle bir memnu\u2019as\u0131 bulunuyorsa da bu i\u015ften para kazananlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 s\u00f6z konusudur. \u00e7erkes ve Nogay muhacirleri elinde bulunan esirlerin h\u00fcrriyet ve esaret davalar\u0131n\u0131n her \u015fekilde \u0130stanbul\u2019da g\u00f6r\u00fclmesi gerekti\u011fi bildirilmi\u015f, ta\u015fralarda ise ancak eyalet merkezlerinde ve sancak meclislerinde g\u00f6r\u00fclebilece\u011fi Tanzimat kararlar\u0131ndan oldu\u011fu ifade edilmi\u015fti.58<\/sup><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bayburt eski mutasarr\u0131f\u0131 Mehmed Ali Pa\u015fa \u015eiran Kazas\u0131 \u00e7ekeslerinden kendisine bir cariye sat\u0131n alm\u0131\u015ft\u0131. Ancak, devletin bu durumu ho\u015f kar\u015f\u0131lamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilen Pa\u015fa cariyeyi iade etmek istemi\u015f, bu konuda tahkik yapmak \u00fczere D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Ordu-y\u0131 H\u00fcmayun m\u00fcfetti\u015fi Nusret Pa\u015fa g\u00f6revlendirilmi\u015fti.59<\/sup><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Muhacirler ile yerli ahali aras\u0131nda da baz\u0131 s\u0131k\u0131nt\u0131lar ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. Konya, Ankara, Sivas Harput, Adana b\u00f6lgelerine hitap eden bir belgede \u00e7erkesler ile Lek K\u00fcrdi a\u015fireti aras\u0131nda ciddi anla\u015fmazl\u0131k vuku buldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. Kayseri Sanca\u011f\u0131na havi kurada ge\u00e7ici iskan ettirilen yetmi\u015f-seksen kadar atl\u0131 \u00e7erkes muhaciri Ankara\u2019ya ba\u011fl\u0131 Cebel-i Kozak  Kaymakaml\u0131\u011f\u0131na merbut a\u015fairden Harmanc\u0131k adl\u0131 yerde yaylada bulunan Lek K\u00fcrdi a\u015firetinin on be\u015f kadar hanelerini basm\u0131\u015f, hane sahiplerini yakalam\u0131\u015f, meva\u015fi ve hayvanlar\u0131n\u0131 s\u00fcr\u00fcp<\/p>\n\n\n\n

g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015flerdi. A\u015firetten otuz-otuz be\u015f atl\u0131 \u00e7erkesleri takip ederken elli kadar muhacir bunlar\u0131n \u00fczerine h\u00fccum edip bir neferini \u00f6ld\u00fcr\u00fcnce a\u015firetten olanlar da kar\u015f\u0131 sald\u0131r\u0131 ile muhacir \u00fczerine h\u00fccum ederek bir haylisini telef ve yirmi kadar\u0131n\u0131 yaralam\u0131\u015f, hayvanlar\u0131n\u0131 telef etmi\u015flerdir. \u00e7erkesler hayvan tak\u0131m ve silahlar\u0131 alarak d\u00f6rt re\u2019s at\u0131 tak\u0131mlar\u0131yla beraber Cebel-i Kozak Kaymakam\u0131 \u00f6mer Bey\u2019e vermi\u015flerdir. Yap\u0131lan tahkikat sonucu durumun ger\u00e7ek oldu\u011fu anla\u015f\u0131lm\u0131\u015f ve b\u00fcy\u00fck \u00fcz\u00fcnt\u00fc duyuldu\u011fu kaydedilerek birka\u00e7 kendini bilmez<\/p>\n\n\n\n

sakinin yapt\u0131klar\u0131n\u0131n hepsine mal edilmemesi gerekti\u011fi ve kimseye \u00fcrk\u00fcnt\u00fcl\u00fck <\/em>verilmeden i\u015fin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc yukar\u0131da ad\u0131 ge\u00e7en merkez valilerine bildirilmi\u015ftir.60<\/sup><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Mihali\u00e7\u2019te iskan ettirilen Da\u011f\u0131stanl\u0131 \u00e7erkesler ile Hristiyan ahali aras\u0131nda ya\u015fanan s\u0131k\u0131nt\u0131lar \u00fczerine devlet Hristiyan ahaliye zarar verdikleri i\u00e7in <\/em>bu ailelerin ba\u015fka yerlere naklini \u00f6ng\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr.61<\/sup><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Sonu\u00e7 olarak; Kafkas g\u00f6\u00e7\u00fc kitlesel bir hareket olmu\u015ftur. Kafkaslar\u2019dan s\u00fcrekli bir insan seli Osmanl\u0131 topraklar\u0131na ak\u0131n etmi\u015ftir. Ruslardan ka\u00e7anlar Padi\u015fah\u0131n himayesine s\u0131\u011f\u0131nm\u0131\u015f, yap\u0131lan yard\u0131mlar sonucunda da \u00e7o\u011fu geldikleri i\u00e7in memnun kalm\u0131\u015flard\u0131r. Yeni yurtlar\u0131na, ya\u015famlar\u0131na al\u0131\u015fmalar\u0131 i\u00e7in evler, camiler yap\u0131lm\u0131\u015f, ziraat yapabilecekleri topraklar verilmi\u015f, k\u0131sacas\u0131 desteklenmi\u015flerdir. K\u0131sa s\u00fcrede yeni hayatlar\u0131na al\u0131\u015fan kitle tarla ekip-bi\u00e7mi\u015f, daha<\/p>\n\n\n\n

sonra yeni i\u015f alanlar\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fma f\u0131rsatlar\u0131 bulmu\u015flard\u0131r. Muhacirlerin yerle\u015ftirildikleri b\u00f6lgelere g\u00f6z at\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda Anadolu\u2019nun hemen her k\u00f6\u015fesinde bir muhacire rastlamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu hareketin \u00f6zellikle sosyal boyutlar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde muazzam bir manzara ile kar\u015f\u0131la\u015f\u0131laca\u011f\u0131 a\u015fikard\u0131r. Yeniler ile eskiler kar\u0131\u015fm\u0131\u015f, kayna\u015fm\u0131\u015f, birbirlerine \u00e7ok \u015fey \u00f6\u011fretmi\u015flerdir. Sonu\u00e7ta muhacirler bug\u00fcnk\u00fc toplum yap\u0131m\u0131z\u0131n asli unsurlar\u0131 olarak kar\u015f\u0131m\u0131zda durmaktad\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n

A\u00e7\u0131klamalar<\/u><\/strong><\/p>\n\n\n\n

1.Bu konuda \u00f6zellikle bkz: \u00f6.L\u00fctfi Barkan, \u201cOsmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nda Bir \u0130skan ve Kolonizasyon Metodu Olarak S\u00fcrg\u00fcnler\u201d, \u0130stanbul \u00fcniversitesi \u0130ktisat Fak\u00fcltesi Mecmuas\u0131 (\u0130\u00fc\u0130FM)<\/em>, XI\/4, 1949-50.<\/p>\n\n\n\n

 2. Abdullah Saydam, K\u0131r\u0131m ve Kafkas G\u00f6\u00e7leri (1856-1876), <\/em>TTK Yay\u0131nlar\u0131., Ankara, 1997., s. 37.<\/p>\n\n\n\n

 3. Mustafa Budak, \u201c1853-1856 K\u0131r\u0131m Sava\u015f\u0131\u2019nda Osmanl\u0131 Devleti \u0130le \u015eeyh \u015eamil Aras\u0131ndaki \u0130li\u015fkiler\u201d, \u0130.\u00fc. Tarih Ara\u015ft\u0131rma Merkezi, Tarih Boyunca Balkanlardan Kafkaslara T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131 Semineri<\/em>, 29-31 May\u0131s 1995, \u0130stanbul, 1996., s. 79.<\/p>\n\n\n\n

 4. Nedim \u0130pek, Rumeli\u2019den Anadolu\u2019ya T\u00fcrk G\u00f6\u00e7leri (1877-1890), <\/em>TTK Yay\u0131nlar\u0131., Ankara, 1994., s. 3-4.<\/p>\n\n\n\n

 5. Kemal H. Karpat, Osmanl\u0131 N\u00fcfusu (1830-1914) Demografik ve Sosyal \u00f6zellikleri, <\/em>\u00e7eviren: Bahar T\u0131rnak\u00e7\u0131, Tarih Vakf\u0131 Yurt Yay\u0131nlar\u0131., \u0130stanbul, 2003., s. 15-16.<\/p>\n\n\n\n

 6. Mirza Bala, \u201c\u00e7erkesler\u201d, \u0130slam Ansiklopedisi (\u0130A)\/<\/em>3, MEB Yay., \u0130stanbul, 1993., s. 375-386.; Karpat, Osmanl\u0131 N\u00fcfusu<\/em>, s. 109.<\/p>\n\n\n\n

 7. Karpat, Osmanl\u0131 N\u00fcfusu<\/em>, s. 120.<\/p>\n\n\n\n

 8. Karpat, Osmanl\u0131 N\u00fcfusu, <\/em>s. 98.<\/p>\n\n\n\n

 9. Arsen Avagyan, Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu ve Kemalist T\u00fcrkiye\u2019nin Devlet-\u0130ktidar Sisteminde \u00e7erkesler, <\/em>Belge Yay\u0131nlar\u0131., \u0130stanbul, 2004., s. 25.<\/p>\n\n\n\n

 10. BOA Sad\u00e2ret Mektub\u00ee Um\u00fbmi Kalemi (A.MKT.UM). 459\/3<\/p>\n\n\n\n

 11. BOA A.MKT.UM. 430\/11; \u201cteslim k\u0131l\u0131nan 32 bab hanelerin \u2026.keraste ve mesarif-i in\u015faiyesi olarak canib-i miriyeden ita buyurulacak mebla\u011f-\u0131 malumeyi bir h\u0131dmet-i mahdude-i muftehire olmak \u00fczere kemal-i \u015fevk ve hahi\u015fleriyle canib-i miriye terk ve teberru eylemi\u015f olunduklar\u0131 beyan\u0131yla kabul niyaz\u0131nda olduklar\u0131 bu defa kaza-i mezbure meclisinden tevar\u00fcd iden bir k\u0131ta mazbata-i umumiyede beyan olunmu\u015f\u2026\u2026\u201d<\/p>\n\n\n\n

 12. BOA A.MKT.UM. 556\/54; \u201cbu makule \u00fccrat\u0131n itas\u0131 mukteza-y\u0131 irade-i \u015fehin\u015fahiden ise de \u00e7erakise-i merkumanla dar ve diyarlar\u0131n\u0131 terk ile diyar-\u0131 kasaba-i \u015fa\u2019r\u00fc\u2019lislamiyye nakl ve muhacirin ve zir-cenah\u0131 m\u00fcstelzem iflah-\u0131 hazret-i \u015fahaneye iltica<\/p>\n\n\n\n

ve dahiliye olub irade-i tab\u2019ilerinde dahi c\u00fcmleten \u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026sak\u0131nub gelmi\u015f ve bunlar\u0131n hakk\u0131nda olunacak \u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026..mucib olaca\u011f\u0131 ba i\u015ftibah olub b\u00f6yle iken def olan hazine-i celileden \u00fccret almam\u0131z \u015fi\u2019ar-\u0131 insaniyyeye gelmeyece\u011finden cebr ve ilhah olmayarak bir h\u0131dmet olmak \u00fczere mebla\u011f-\u0131 mezkuru ahalimiz bi\u2019t-tav ve\u2019l-r\u0131za hazine-i celileye terk ve teberru eylediklerini\u2026\u201d<\/p>\n\n\n\n

 13. BOA A.MKT.UM. 556\/54.<\/p>\n\n\n\n

 14. BOA A.MKT.UM. 425\/8; \u201c15 ya\u015f\u0131ndan a\u015fa\u011f\u0131s\u0131na yevmiye birer ve yukar\u0131s\u0131na yevmiye iki\u015fer guru\u015f emvalden yemeklik ita vech-i nakillerinde vapur navullar\u0131yla mesarif-i rahiyeleri ifa olunub arkas\u0131 al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 ve bunlardan ca-beca gelmekde olan<\/p>\n\n\n\n

bir iki familya ile baz\u0131 muhtacin-i muhacirine verilmek \u00fczere Erzurum ahali-i mesabesi\u00e7\u00fcn Trabzon eyaleti ahalisi taraf\u0131ndan tertib ve tahsil k\u0131l\u0131nm\u0131\u015f olan mebali\u011fden 100.000 guru\u015f mikdar\u0131n\u0131n Erzurum\u2019a irsaliyle kusur 63999 guru\u015f mal sand\u0131\u011f\u0131nda tevkif k\u0131l\u0131nd\u0131\u011f\u0131 mukaddem \u2026\u2026.makam-\u0131 ali cenab-\u0131 vekalet-penahiye arz ve inha olundu\u011fu kayden tebeyy\u00fcn eylemi\u015f ve \u015feref-v\u00fcrud olan irade-i aliye \u00fczerine \u015fimdiye kadar mebla\u011f-\u0131 mezburdan 12412 guru\u015f ol vechle muhtacin-i muhacirine<\/p>\n\n\n\n

mesarif-i vak\u0131\u2019alar\u0131na sarf olarak kusur 51584,5 guru\u015f 10 pare dahi bundan b\u00f6yle inde\u2019l-iktiza sarf ve ita k\u0131l\u0131naca\u011f\u0131 der-kar olub ancak mah-\u0131 sab\u0131k\u0131n 13. g\u00fcn\u00fc muhacirin tarikiyle 6 g\u00fcn Vabuk ve Bad\u0131lan ve Ha\u00e7ink\u00fcbra kabilelerinden leffen takdim ve pi\u015fgah-\u0131 sami-i \u2026\u2026..azimleri k\u0131l\u0131nan pusula mucebince z\u00fck\u00fcr ve inas Trabzon\u2019a gelmi\u015f olan 345 n\u00fcfus familyan\u0131n derhal ikmal-i levaz\u0131matlar\u0131yla beraber bir tak\u0131m\u0131 m\u00fcnasib hanelere ve biraz\u0131 dahi \u00e7ad\u0131rlar ile Kavak meydan nam mahalle ikame ile emr-i iradelerine ibtidar olunarak bunlardan birazlar\u0131 erbab-\u0131 servetden olduklar\u0131 cihetle yevmiye talebinde olmayub fakat bir tak\u0131m\u0131 ihtiyaclar\u0131n\u0131 beyan ile yevmiye istemekde olduklar\u0131yla ve mukaddemce Kabartay kabilesinden gelmi\u015f olan 165 nefere yevmiye itas\u0131 z\u0131mn\u0131nda muhacirin-i merkumunu riyaset-i \u2026\u2026\u2026.taraf\u0131ndan ol vakt istizan-\u0131 madde k\u0131l\u0131nm\u0131\u015f oldu\u011fu gibi bug\u00fcn dahi istihsal-i irade-i aliyyelerine l\u00fczum g\u00f6r\u00fcnmesine mebni \u2026\u2026\u2026kabile-i merkume r\u00fc\u2019esas\u0131ndan birka\u00e7 nefer kimesne iskan idecekleri mahallerde tertib ve istizah\u0131 z\u0131mn\u0131nda mukaddemce der-aliyyeye gitmi\u015f olduklar\u0131ndan bunlar avdet itmedik\u00e7e iskan edecekleri mahaller i\u00e7\u00fcn kend\u00fcleri \u015fu halde bi\u015fey diyemeyeceklerini askerisi beyan ve 1-2 familya Sivasa gitmek istey\u00fcb biraz\u0131 dahi Erzurum ve Sivas taraflar\u0131nda m\u00fcnasib mahal taharrisi z\u0131mn\u0131nda evvelce adam g\u00f6ndereceklerini ve i\u015fbu Aky\u00fcz, G\u00f6\u00e7 Yollar\u0131nda; Kafkaslar\u2019dan Anadolu\u2019ya G\u00f6\u00e7 Hareketleri <\/em>51 adamlar\u0131 yedlerine muharrerat ita ve yanlar\u0131na memur terfik olunmas\u0131 der-meyan etmekde bulunmu\u015f ve bunlardan icab edenlere mesarif-i vak\u0131\u2019alar\u0131\u00e7\u00fcn mebali\u011f-i mevkufeden ak\u00e7e ita olunaca\u011f\u0131\u2026.\u201d<\/p>\n\n\n\n

15. BOA A.MKT.UM. 425\/8.<\/p>\n\n\n\n

16. BOA Sad\u00e2ret Mektub\u00ee Nez\u00e2ret Ve Dev\u00e2ir Kalemi (A.MKT.NZD). 311\/53.<\/p>\n\n\n\n

17. BOA Sad\u00e2ret Mektub\u00ee M\u00fchimme Kalemi (A.MKT.MHM). 197\/69.<\/p>\n\n\n\n

18. BOA A.MKT.MHM. 190\/26.<\/p>\n\n\n\n

19. BOA A.MKT.MHM. 171\/12.<\/p>\n\n\n\n

20. BOA A.MKT.NZD. 314\/63.<\/p>\n\n\n\n

21. BOA A.MKT.NZD. 350\/5.<\/p>\n\n\n\n

22. BOA A.MKT.NZD. 314\/6.<\/p>\n\n\n\n

23. BOA A.MKT.MHM. 306\/1.<\/p>\n\n\n\n

24. BOA A.MKT.NZD. 298\/4.<\/p>\n\n\n\n

25. BOA A.MKT.UM. 544\/12.<\/p>\n\n\n\n

26. BOA A.MKT.MHM. 197\/4.<\/p>\n\n\n\n

27. BOA A.MKT.MHM. 503\/25.<\/p>\n\n\n\n

 28. BOA A.MKT.NZD. 327\/1; \u201col tarafa g\u00f6nderilmi\u015f olan Nogay ve \u00e7erkes muhacirlerinin iskanlar\u0131\u00e7\u00fcn l\u00fczumu olan hanelerin talimat-\u0131 mahsusas\u0131na tatbikan emr in\u015fas\u0131 z\u0131mn\u0131nda \u0130zmid mimar kalfas\u0131 ve memur-\u0131 mahsusu marifetleriyle ke\u015ff edilerek beher hane iki\u015fer oda ve bir sofa taht\u0131nda hayvanat ahurundan ibaret oldu\u011fu halde 10ar bin guru\u015f masrafla v\u00fccuda gelece\u011fi anla\u015f\u0131lub oraca di\u011fer \u2026\u2026.olmad\u0131\u011f\u0131ndan yap\u0131lan \u2026\u2026\u2026\u2026icra-y\u0131 m\u00fcnakasas\u0131 z\u0131mn\u0131nda der-saadetden mu\u2019tad ve ehliyetli bir iki nefer kalfan\u0131n irsali keyfiyeti mukaddemce muhacirin komisyonu riyaset-i behiyyesine ba mazbata beyan ve i\u015far k\u0131l\u0131nm\u0131\u015f ise de el-an cevab\u0131 zuhur etmemesine mebni emr-i in\u015falar\u0131na m\u00fcba\u015faret olunamad\u0131\u011f\u0131 ve mevsim-i ziraat g\u00fczeran eyledi\u011finden gerek hayvanat ve gerek zahair dahi tedar\u00fck ve ifa k\u0131l\u0131namayub bunlar\u0131n elyevm m\u00fcsaferet halinde olarak yevmiyeleri mah-be-mah ita k\u0131l\u0131nmakda id\u00fc\u011f\u00fc beyan ve bu keyfiyet y\u00fckde dahi te\u2019kidi havi meclis-i mezkurun meclis-i Tanzimata ita buyurulan di\u011fer bir k\u0131ta mazbatas\u0131yla tekrar istizan k\u0131l\u0131nm\u0131\u015f olmas\u0131na binaen keyfiyet lede\u2019l-m\u00fczakere muhacirin-i merkume karar-\u0131 aherden evvel gelmi\u015f tak\u0131mdan olduklar\u0131 cihetiyle haklar\u0131nda mukaddeman g\u00f6nderilen talimat ahkam\u0131na tevfikan hareket olunmak icab id\u00fcb fakat in\u015fa olunacak hanelerin \u00f6yle teklif olmas\u0131 iktiza etmeyerek sair mahallerde icra olundu\u011fu mis\u00fcll\u00fc iler\u00fcde kend\u00fcleri \u2026\u2026\u2026\u2026.eylemek \u00fczere \u015fimdilik ma mafih ikamet edebilecekleri kadar muhtasarca birer mesken yap\u0131lub bunun mesarifi dahi sair baz\u0131 mahallerde oldu\u011fu gibi \u0130zmid sanca\u011f\u0131nda iskan olunacak muhacirine dahi in\u015fa olunacak hanelerinin g\u00f6rebilecekleri baz\u0131 h\u0131dmetleri ifa etdirilmek \u00fczere kend\u00fclerine verilecek \u00f6k\u00fcz ve ganem ve saire bahas\u0131yla beraber nihayet 800 veyahud 1000 guru\u015f kadar olmas\u0131 iktiza eder ise\u2026..\u201d<\/p>\n\n\n\n

 29. BOA A.MKT.NZD. 327\/1; \u201ctakdim k\u0131l\u0131nan mazbatalarda g\u00f6sterilen fiyata g\u00f6re mezkur haneler iki direk olmak ve mahalli hanelerine tatbikan \u00e7atusu ve tavan\u0131 olmayub pencere kanadl\u0131 yap\u0131lmak yedi\u015fer zira\u2019 olmak \u00fczere beher zira\u2019\u0131<\/p>\n\n\n\n

seksend\u00f6rtbu\u00e7uk guru\u015f olaca\u011f\u0131 inde\u2019l-hesab tenbih ederek ol babda mimar-\u0131 merkum kontrato rabt olarak taraf\u0131ndan muvakkaten bir k\u0131ta sened ahz ve h\u0131fz edilmi\u015f ve meclis-i \u00e7akeranemizde mimar-\u0131 merkum Isvadurun vaki olan m\u00fcnakasas\u0131nda beher zira\u2019\u0131 66,5 guru\u015fa tenzil k\u0131l\u0131nm\u0131\u015f ise de mimar-\u0131 merkuma ba\u015fka civarca fenni mimariye bi\u2019l-m\u00fcnakasaya \u00e7\u0131kar kimesne bulunmad\u0131\u011f\u0131ndan i\u015fbu hanelerin emr-i in\u015fas\u0131nda m\u00fcnakasa birka\u00e7 m\u00fcta\u2019d kalfan\u0131n der-saadetden isali takdirinde bi\u2019lm\u00fcnakasa daha \u2026\u2026olaca\u011f\u0131 m\u00fctala\u2019a k\u0131l\u0131nm\u0131\u015f oldu\u011fu\u2026.\u201d<\/p>\n\n\n\n

 30. BOA A.MKT.NZD. 373\/43.<\/p>\n\n\n\n

31. BOA A.MKT.NZD. 412\/53.<\/p>\n\n\n\n

32. BOA A.MKT.MHM. 239\/22.<\/p>\n\n\n\n

33. BOA Dahiliye Mektubi Kalemi (DH.MKT). 274\/62.<\/p>\n\n\n\n

34. Y\u0131ld\u0131z M\u00fctenevvi Mevzuat Evrak\u0131 (Y.MTV). 69\/48.<\/p>\n\n\n\n

35. BOA A.MKT.NZD. 291\/2.<\/p>\n\n\n\n

36. BOA A.MKT.NZD. 291\/2.<\/p>\n\n\n\n

37. BOA A.MKT.MHM. 304\/51.<\/p>\n\n\n\n

38. BOA A.MKT.MHM. 289\/22.<\/p>\n\n\n\n

39. BOA A.MKT.UM. 458\/35.<\/p>\n\n\n\n

40. BOA A.MKT.MHM. 217\/81.<\/p>\n\n\n\n

 41. BOA A.MKT.UM. 555\/92.; \u201cAmasya sanca\u011f\u0131 dahilinde kain Veray kazas\u0131ndan m\u00fcrur eden muhacirin-i \u00e7erakise r\u00fckublar\u0131\u00e7\u00fcn vermi\u015f oldu\u011fu ber muceb-i bala 387 araban\u0131n \u00fccret-i nakliyesi olan 10899 guru\u015f ile yevmiyelerine ita olunan kile nan-\u0131 aziz bedeli olan 1500 guru\u015f ki ceman 12399 guru\u015fun kazam\u0131z ahalisi taraf\u0131ndan h\u00fcsn-i r\u0131zalar\u0131yla bir h\u0131dmet-i muftehire olmak \u00fczere hazine-i celileye terk ve teberru eylemi\u015f olduklar\u0131n\u0131n kabulu hususuna m\u00fcsaade-i kerimaneleri erzani<\/p>\n\n\n\n

buyurulmak muaraz\u0131nda laz\u0131m gelen 3 k\u0131ta senedi dahi leffen takdim k\u0131l\u0131nm\u0131\u015f olma\u011fla icras\u0131 icab\u0131 beyan\u0131nda takdim-i mazbata aciz etmede ictisar k\u0131l\u0131nd\u0131 ol babda emr ve ferman hazret-i menleh\u00fcl emrindir.\u201d<\/p>\n\n\n\n

 42. BOA A.MKT.NZD. 381\/25; \u201cMah-\u0131 halin 12. g\u00fcn\u00fc tarihiyle Nogay muhacirlerinden 115 n\u00fcfus i\u00e7er\u00fcs\u00fcnde mevcud oldu\u011fu halde bir sandal sevahil-i \u00e7erakisede kain Coygu iskelesine \u00e7\u0131km\u0131\u015f olma\u011fla sandal reisine ve mevcud olan<\/p>\n\n\n\n

\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026olundukda Bolathane liman\u0131ndan k\u0131yam ile Rusya taraf\u0131na gitmekde olduklar\u0131n\u0131 ve hevan\u0131n muhalefetinden iskele-i mezkureye d\u00fc\u015fd\u00fcklerini ifade etmi\u015f olduklar\u0131ndan mahal-i mezkur re\u2019sleri merkumlar\u0131 te\u2019hir ve \u2026\u2026birle<\/p>\n\n\n\n

meclis-i kebir memalik-i \u00e7erakiseye ifade ve ihbar eylediklerinde merkumlar\u0131 bila tezkire devlet-i aliye karar\u0131 suretiyle durdurmak \u00fczere hareketlerine bir mana veremediklerinden vulu\u2019-\u0131 keyfiyeti taraf-\u0131 valalar\u0131na ifade ve istizan olunmu\u015f meclis-i kebir-i mezkur taraf\u0131ndan tensib g\u00f6z\u00fclmekle vuku\u2019-\u0131 hali zat-\u0131 valalar\u0131na \u2026..gayr-\u0131 hadd-\u0131 tahririye ictisar k\u0131l\u0131nm\u0131\u015f fi\u2019l-hakika merkumlar muhacirinden olub vuku\u2019-\u0131 hicretlerinden udul id\u00fcb karar-\u0131 ricat eylediler yohsa re\u2019y-i valalar\u0131yla m\u0131 rakib olduklar\u0131 sandallar\u0131yla ol tarafa g\u00f6nderilmi\u015f yohsa azim bulunduklar\u0131 Rusya taraf\u0131ndan m\u0131 g\u00f6nderilmi\u015f merkumlar\u0131n hakk\u0131nda ne suretle davranmak hakk\u0131m\u0131zda hay\u0131rl\u0131 memalik-i \u00e7erakisemiz hen\u00fcz hey\u2019et-i h\u00fck\u00fcmete dahil olmakda olma\u011fla usul-\u0131 tanzimata \u2026\u2026\u2026.ne zaman muhalif hareketde bulunmama\u011fa bi-kadri\u2019l-takat\u2026\u2026\u201d<\/p>\n\n\n\n

43. BOA A.MKT.UM. 477\/67.<\/p>\n\n\n\n

44. BOA A.MKT.NZD. 382\/70.<\/p>\n\n\n\n

 45. BOA A.MKT.NZD. 324\/65; \u201cdo\u011frusu \u015fimdiye kadar liva-i mezkura g\u00f6nderilen ve g\u00f6nderilmek \u00fczere bulunan muhacirinin emr-i iskan\u0131 hakk\u0131nda gerek Bolu kaymakam\u0131 ve memuriyet-i sairesi ve gerek ahalisi caniblerinden her d\u00fcrl\u00fc mesi ve teshilat icra olunarak me\u015fhur olan gayret e ikdamlar\u0131 \u015fayan-\u0131 takdir ve tahsin bulunmu\u015f\u2026.\u201d<\/p>\n\n\n\n

 46. BOA A.MKT.MHM. 214\/30.<\/p>\n\n\n\n

47. BOA A.MKT.MHM. 322\/31.<\/p>\n\n\n\n

48. BOA A.MKT.NZD. 394\/11.<\/p>\n\n\n\n

49. BOA A.MKT.MHM. 208\/64.<\/p>\n\n\n\n

50. BOA A.MKT.UM. 374\/2.<\/p>\n\n\n\n

51. BOA A.MKT.MHM. 205\/46.<\/p>\n\n\n\n

 52. BOA A.MKT.NZD. 359\/90; \u201cBesni kabilesinden 16 hane akdemce li eclil-iskan Ahyolu Bergos canibine g\u00f6nderilerek \u00e7ingane \u0130skelesi nam mahalde iskanlar\u0131 mahallince karar verimli ise de arazinin baz\u0131 mertebe \u2026\u2026.olmas\u0131 cihetiyle yine<\/p>\n\n\n\n

Bergosa 1 saat mesafe mahalde vaki Mihriz nam karyede iskan olunmalar\u0131 mahal meclisinde karar verilmi\u015f olmas\u0131yla mahal-i mezkurda emsali mis\u00fcll\u00fc hanelerinin in\u015fa\u0131 ve \u00f6k\u00fcz ve tohumluk itas\u0131 hakk\u0131nda mahalline bir k\u0131ta emir-name-i saminin<\/p>\n\n\n\n

tastiri hususu muhacirin-i merkume taraf\u0131ndan istida olunmu\u015f olma\u011fla s\u00fcrat-i iskan ve eyvalar\u0131 hakk\u0131nda bir k\u0131ta talimat-\u0131 seniyye suretinin emir-name-i sami hazret-i sadaret-penahileriyle \u0130slimye kaymakam\u0131\u2026..\u201d<\/p>\n\n\n\n

 53. BOA A.MKT.UM 459\/3; \u201cbu tarafa hicret etmekde olan \u00e7erkez ve Nogay tak\u0131m\u0131ndan ol havaliye dahi baz\u0131 familyalar\u0131n nakl ve iskan olunmakda olmas\u0131 cihetiyle bunu baz\u0131 muhrikler tervic-i bazar-\u0131 m\u00fcfsiddden ber\u00fc seyl ve alet ittihaz ederek g\u00fcya bunlar\u0131n oralara nakl ve iskanlar\u0131 Bulgar taifesiyle m\u00fcbadele arz\u0131na mebni id\u00fc\u011f\u00fc beyan\u0131yla tahdis-i izhan-\u0131 tebayaya ba\u015fl\u0131kda bulundu\u011fu tahkik ve istihbar olunmu\u015f olub muhacirin-i merkume yaln\u0131z ol havaliye izam ve \u00fcsera olunmayub keyleti cihetiyle memalik-i mahruse-i hazret-i padi\u015fahinin her taraf\u0131nda m\u00fcnasib olan mahallere nakl ve eyva olunmakda olmas\u0131na ve Bulgar taifesi c\u00fcmleten es\u0131dd\u0131ka-y\u0131 teb\u2019a-i saltanat-\u0131 seniyyeden olarak her halde husul-\u0131 refah ve rahatlar\u0131yla zir-i saye- i adalet-nevaye-i hazret-i m\u00fcl\u00fckaneden m\u00fctemmem ni\u2019am-\u0131 \u2026.olmalar\u0131na fevk\u00fc\u2019l-gaye igtina olundu\u011fu meydanda bulunmas\u0131na nazaran buna kimsenin itimad etmemesi laz\u0131m gelece\u011fi ve cem\u2019i zamanda bu makule ne\u015friyat\u0131n \u2026..men\u2019<\/p>\n\n\n\n

edecek tedabire m\u00fcsara\u2019at olunmas\u0131 levaz\u0131m-\u0131 m\u00fclkdariyeden bulundu\u011fu der-kar olma\u011fla taife-i merkumeden zir-i idare-i devletlerinde bu \u2026..s\u00f6z anlarlar\u0131 celb olunarak taife-i merkume devlet-i aliyyenin m\u00fcnkad ve m\u00fcttebi\u2019i teb\u2019as\u0131 olub haklar\u0131nda devletce hayr ve m\u00fcnka\u2019tden gayr\u0131 bir tasavvur olmad\u0131\u011f\u0131 ve muhacirin tak\u0131m\u0131 ber minval-i muharrer memalik-i mahrusenin her taraf\u0131nda hali ve m\u00fcnasib olan mahallere yerle\u015fdirilmekde oldu\u011fu gibi oralara dahi izam ve ishal olunmakda olarak bu s\u00f6zlerin zerrece asl ve esas\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 beyan\u0131yla teminat ve tenbihat-\u0131 laz\u0131me icra olunarak izhan-\u0131 teban\u0131n ta\u011fyir ve tehdi\u015fden vikayesine ve bununla beraber tahkikat-\u0131 celye ve hafiye icras\u0131ndan dahi gir\u00fc durularak o makule fasidenin ibtal-\u0131<\/p>\n\n\n\n

dolab-\u0131 m\u00fcfsidetine mezid-i inayet ve himmet buyurulmak siyak\u0131nda mahsusan ve ihtaren i\u015fbu \u015fukka.\u201d<\/p>\n\n\n\n

 54. Dahiliye Mebani-i Emiriye ve Hapishaneler M\u00fcdiriyeti (DH.MB.HPS.M). 14\/2.<\/p>\n\n\n\n

55. Dahiliye Mektubi Kalemi (DH.MKT). 230\/56.<\/p>\n\n\n\n

56. \u0130rade Hususiye (\u0130.HUS). 9\/1310\/\u015e-050.<\/p>\n\n\n\n

57. BOA A.MKT.UM. 546\/12, A.MKT.UM 542\/26.<\/p>\n\n\n\n

 58. Osmanl\u0131 Devleti\u2019nde k\u00f6leli\u011fin kald\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in bkz: Y.Hakan Erdem, Osmanl\u0131\u2019da K\u00f6leli\u011fin Sonu<\/em>, Kitap Yay\u0131nevi, \u0130stanbul, 2004. BOA A.MKT.NZD. 316\/2.; \u201cVe \u00fcsera ahz ve i\u2019tas\u0131 memnu\u2019at\u0131n\u0131n dahi yine evvelki raddesinde devam ve muhafazas\u0131 meclis-i ali-i Tanzimat karar m\u00fczakerat\u0131ndan olub keyfiyet laz\u0131m gelenlere bildirilmi\u015f olma\u011fla bu misill\u00fc vuku bulacak davalar\u0131n yaln\u0131z huzur-\u0131 ali-i m\u00fc\u015far\u00fcn ileyhde fasl ve r\u00fcyeti hakk\u0131nda icab\u0131n\u0131n icras\u0131\u2026.\u201d<\/p>\n\n\n\n

 59. BOA DH. MKT. 1540\/17.<\/p>\n\n\n\n

 60. BOA A.MKT.UM. 502\/60; \u201ckeyfiyet meclis-i ahkam-\u0131 adliyeye ledel-havale muhacirin- i merkume zir-i cenah-\u0131 saltanat-\u0131 seniyyeden dahalet etmi\u015f bulunmalar\u0131 hasebiyle bunlar\u0131n izhar-\u0131 hicret husul-\u0131 iskan ve istirahatlar\u0131 emrinde bu kadar teklifata itibar olundukda iken \u015fu nimetin kadrini bilmeyerek bunlar\u0131n \u015fu uygunsuzlu\u011fa hayretleri do\u011frusu teess\u00fcf olunur usulden oldu\u011funa ve bu dahi c\u00fcmlesinin reyiyle olmayub i\u00e7lerinden baz\u0131 uygunsuz s\u00fckkan\u0131n tahrik ve ifsad\u0131yla vukua gelmi\u015f bir \u015fey olaca\u011f\u0131 mis\u00fcll\u00fc bu makule halat-\u0131 kabihan\u0131n vukuuna muhacirin-i ulema ve r\u00fcesan\u0131n raz\u0131 olmayacaklar\u0131 dahi \u2026\u2026.id\u00fc\u011f\u00fcne binaen muhacirin-i merkumenin s\u00f6z anlarlar\u0131na icab\u0131 vechle nush ve pend olunarak i\u015fbu fesada c\u00fcret eden e\u015fhas\u0131n ele ge\u00e7irilmesiyle sair muhacirine \u00fcrk\u00fcnd\u00fcl\u00fck vermeyecek suretde haklar\u0131nda muhabarat-\u0131 kanun icras\u0131n\u0131n ve m\u00fcteferriat\u0131n\u0131n \u2026\u2026.devletl\u00fc Haf\u0131z Pa\u015fa hazretlerine havalesiyle beraber ba\u2026..zir-i idarelerinde kain mahallerde meskun muhacirin taraf\u0131ndan ahali ve bi\u2019l-akis ahali ve a\u015fair canibinden muhacirin haklar\u0131nda vechen mine\u2019l-v\u00fccuh bu makule \u015fu hareket vukua gelmemek\u2026..\u201d<\/p>\n\n\n\n

 61. BOA Hariciye Mektubi Kalemi (HR.MKT). 17\/19.<\/p>\n\n\n\n

Kaynak\u00e7a<\/u><\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u2013 Avagyan, Arsen, <\/em>Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu ve Kemalist T\u00fcrkiye\u2019nin Devlet-\u0130ktidar Sisteminde<\/p>\n\n\n\n

-\u00e7erkesler, Belge Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 2004.<\/em><\/p>\n\n\n\n

-Barkan, \u00f6.L\u00fctfi, \u201cOsmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nda Bir \u0130skan ve Kolonizasyon Metodu Olarak S\u00fcrg\u00fcnler\u201d, <\/em>\u0130stanbul \u00fcniversitesi \u0130ktisat Fak\u00fcltesi Mecmuas\u0131 (\u0130\u00fc\u0130FM),XI\/4, 1949-50.<\/em><\/p>\n\n\n\n

-Bala, Mirza, \u201c\u00e7erkesler\u201d, <\/em>\u0130slam Ansiklopedisi (\u0130A)\/3, MEB Yay\u0131nlar\u0131. \u0130stanbul, 1993.<\/em><\/p>\n\n\n\n

-Budak, Mustafa, \u201c1853-1856 K\u0131r\u0131m Sava\u015f\u0131\u2019nda Osmanl\u0131 Devleti \u0130le \u015eeyh \u015eamil Aras\u0131ndaki \u0130li\u015fkiler<\/em>\u201d, \u0130.\u00fc. Tarih Ara\u015ft\u0131rma Merkezi, Tarih Boyunca Balkanlardan Kafkaslara T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131 Semineri, 29-31 May\u0131s 1995, \u0130stanbul, 1996.<\/em><\/p>\n\n\n\n

-Erdem, Y. Hakan, <\/em>Osmanl\u0131\u2019da K\u00f6leli\u011fin Sonu, Kitap Yay\u0131nevi, \u0130stanbul, 2004.<\/em><\/p>\n\n\n\n

-\u0130pek, Nedim, <\/em>Rumeli\u2019den Anadolu\u2019ya T\u00fcrk G\u00f6\u00e7leri (1877-1890), TTK Yay\u0131nlar\u0131. Ankara, 1994.<\/em><\/p>\n\n\n\n

\u2013 Karpat, Kemal H., <\/em>Osmanl\u0131 N\u00fcfusu (1830-1914) Demografik ve Sosyal \u00f6zellikleri, \u00e7eviren: Bahar T\u0131rnak\u00e7\u0131, Tarih Vakf\u0131 Yurt Yay\u0131nlar\u0131. \u0130stanbul, 2003.<\/em><\/p>\n\n\n\n

\u2013 Saydam, Abdullah, K\u0131r\u0131m ve Kafkas G\u00f6\u00e7leri (1856-1876), <\/em>TTK Yay\u0131nlar\u0131. Ankara, 1997.<\/p>\n\n\n\n

____________________________<\/p>\n\n\n\n

Al\u0131nt\u0131: <\/strong>bilig<\/em><\/strong>,Yaz \/ 2008 \udbc0\udcca say\u0131 46: 37-56 den http:\/\/yayinlar.yesevi.edu.tr\/files\/article\/188.pdf<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dr. J\u00fclide AKY\u00fcZ * Kafkas \u00fcniversitesi Fen-Edebiyat Fak\u00fcltesi Tarih B\u00f6l\u00fcm\u00fc \/ KARS julakyuz@hotmail.com \u00f6zet:\u0130nsan\u0131n yer de\u011fi\u015ftirmesi \u00e7ok eski ve halen…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":783,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[11],"tags":[],"class_list":["post-782","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-arstrma"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/certav.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/782","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/certav.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/certav.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/certav.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/certav.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=782"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/certav.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/782\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":784,"href":"https:\/\/certav.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/782\/revisions\/784"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/certav.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/783"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/certav.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=782"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/certav.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=782"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/certav.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=782"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}