{"id":763,"date":"2026-01-30T12:10:00","date_gmt":"2026-01-30T12:10:00","guid":{"rendered":"https:\/\/certav.org\/?p=763"},"modified":"2026-09-30T12:24:16","modified_gmt":"2026-09-30T12:24:16","slug":"xix-yuzyilda-carlik-rusyasinin-cerkesleri-surgun-etmesi-ve-uzunyaylaya-yerlestirilmeleri-1860-1865","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/certav.org\/?p=763","title":{"rendered":"XIX. Y\u00fczy\u0131lda \u00c7arl\u0131k Rusyas\u0131\u2019n\u0131n \u00c7erkesleri S\u00fcrg\u00fcn Etmesi ve Uzunyayla\u2019ya Yerle\u015ftirilmeleri (1860\u20131865)"},"content":{"rendered":"\n

Selma Yel(*)<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ahmet G\u00fcnd\u00fcz(**)<\/strong><\/p>\n\n\n\n


\u00f6ZET<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bu makale iki b\u00f6l\u00fcmden meydana gelmektedir. Birinci b\u00f6l\u00fcmde XIX. Y\u00fczy\u0131lda, Kafkaslarda meydana gelen m\u00fccadelelerden bahsedilmektedir. Rusya\u2019n\u0131n bu d\u00f6nemde Kafkasya\u2019y\u0131 ele ge\u00e7irme politikas\u0131 ve \u00e7erkes genel ad\u0131 alt\u0131nda ya\u015fayan insanlara uygulad\u0131\u011f\u0131 zorunlu s\u00fcrg\u00fcn hareketi i\u015flenmektedir. \u0130kinci b\u00f6l\u00fcmde ise \u00e7erkeslerin Rus h\u00e2kimiyetinde ya\u015famaktansa Osmanl\u0131 Devletine g\u00f6\u00e7 etmeyi tercih ettiklerini, g\u00f6\u00e7 esnas\u0131nda ve sonras\u0131nda kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131 hadiseler ve Osmanl\u0131 Devletinin bu gelenlerin bir k\u0131sm\u0131n\u0131 Sivas-Uzunyayla\u2019ya nas\u0131l yerle\u015ftirdi\u011fi konusunda bilgiler verilmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Anahtar Kelime:<\/strong> Rusya, Osmanl\u0131 Devleti, Kafkaslar, S\u00fcrg\u00fcn, \u00e7erkesler ve Sivas-Uzunyayla.<\/p>\n\n\n\n

Circassian exile \u0131n XIX th Century by Tsarist Russia and the Circassians Located \u0131n Uzunyayla (1860-1865)<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n

Assoc. Prof. Selma YEL1<\/a><\/sup> (*)<\/p>\n\n\n\n

Assistant Professor Dr. Ahmet G\u00fcND\u00fcZ (**)<\/p>\n\n\n\n

\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014-<\/p>\n\n\n\n

ABSTRACT<\/strong><\/p>\n\n\n\n

This article is composed of two parts. The first part gives information on battles which took place in Caucasus in XIXth century. The invasion policy pursued by Russia against Caucasus and the exile and genocide perpetrated by Russia to all Circassians at that period are discussed in this part. The second part gives information on the preference of Circassians to migrate to Ottoman Empire regions rather than to live under Russian sovereignty; on events which occurred during and after the migration movement; and the settlement of some of these migrants in Sivas-Uzunyayla by the Ottoman Empire.<\/p>\n\n\n\n

Key words:<\/strong> Russia, Ottoman Empire, Caucasus, Exile, Circassians, Sivas- Uzunyayla<\/p>\n\n\n\n

\u2014000\u2014<\/p>\n\n\n\n

G\u0130R\u0130\u015e<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Kafkasya, bat\u0131da Karadeniz sahillerinden ba\u015flayarak, do\u011fuda Hazar denizine, kuzeyde Don ve Volga nehirlerinin birbirine yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131 noktadan da g\u00fcneyde \u00e7oruh, Arpa\u00e7ay ve Aras nehirlerine kadar uzanmakta olan b\u00f6lge olarak kabul edilmektedir2<\/a><\/sup>. Tarih boyunca Kafkasya stratejik \u00f6nemini hi\u00e7 kaybetmemi\u015f olup, bilhassa da uzun y\u00fczy\u0131llar Osmanl\u0131 Devleri ile Rus \u00e7arl\u0131\u011f\u0131 aras\u0131nda m\u00fccadelelere sahne olmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n

Kafkasya\u2019n\u0131n yerli halk\u0131 \u00e7erkeslerdir. Ancak, gerek co\u011frafi; gerekse de tarihi \u015fartlardan \u00f6t\u00fcr\u00fc hi\u00e7bir d\u00f6nem g\u00fc\u00e7l\u00fc bir siyasi birlik te\u015fkil edememi\u015flerdir. Sel\u00e7uklardan itibaren, \u00f6zellikle \u0130slamiyet\u2019in meydana getirdi\u011fi yak\u0131nl\u0131k, T\u00fcrk ve \u00e7erkes topluluklar\u0131n\u0131n i\u00e7-i\u00e7e ge\u00e7mesine ve ciddi bir yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131n meydana gelmesine zemin haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131r3<\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

B\u00f6lgede ya\u015fayan halklar\u0131n kendi yerel adland\u0131rmalar\u0131 farkl\u0131 olmakla birlikte; \u00e7erkes tarihine ili\u015fkin ara\u015ft\u0131rmalarda son d\u00f6nemin etnisiteye dayal\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n da tesiriyle, Kuzey Kafkasya k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc ta\u015f\u0131yan ve \u00e7o\u011funlukla Kafkasya d\u0131\u015f\u0131nda bulunan bu az say\u0131l\u0131 halklar\u0131n t\u00fcm\u00fc Kafkas k\u00f6kenli ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar taraf\u0131ndan \u201c\u00e7erkes\u201d olarak adland\u0131r\u0131lmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r4<\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Osmanl\u0131 Devleti y\u00fckseli\u015f d\u00f6nemiyle birlikte Kafkasya\u2019ya y\u00f6nelik planlar yapmakta olup, 1500\u2019l\u00fc y\u0131llarda Don-Volga nehirlerini birle\u015ftirme \u00e7abalar\u0131n\u0131n gerisinde T\u00fcrkistan ile birle\u015fme gayreti yatmaktad\u0131r. 1578\u2019de Osmanl\u0131 Devleti Lala Mustafa Pa\u015fa, \u00f6zdemiro\u011flu Osman Pa\u015fa ve Ferhat Pa\u015fa gibi kumandanlar sayesinde Da\u011f\u0131stan\u2019a kadar geni\u015f bir b\u00f6lgede n\u00fcfuz tesis etmi\u015ftir. \u0130slam\u2019\u0131n b\u00f6lgede silinmez bir \u015fekilde yerle\u015fmesinde ise Osmanl\u0131 Devleti\u2018nin Kafkasya So\u011fucak Valisi Ferah Ali Pa\u015fa tesirli olmu\u015ftur.5<\/a><\/sup> Bu durum<\/p>\n\n\n\n

Rus \u00e7arl\u0131\u011f\u0131, Osmanl\u0131 Devleti ve b\u00f6lgede \u015eiili\u011fi yaymak isteyen \u0130ran aras\u0131nda ciddi m\u00fccadelelerin ya\u015fanmas\u0131na sebep olmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n

Ruslar, Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin Kafkasya\u2019da artan n\u00fcfuzuna mani olmak i\u00e7in Kafkasya\u2019y\u0131 kontrolleri alt\u0131na almalar\u0131 gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnerek ve ayn\u0131 zamanda da B\u00fcy\u00fck Petro\u2019nun( 1682-1725 ) me\u015fhur vasiyetnamesi ile Rusya\u2019n\u0131n do\u011fu siyasetini \u015fekillendirmeye karar vermi\u015flerdir. Bu vasiyette Petro s\u00f6yle demektedir: \u201c\u2026Rusya devletini, d\u00fcnya devleti yapabilmek i\u00e7in, onun ba\u015fkentinin, Asya ve Avrupa hazinelerinin anahtar\u0131 olan \u0130stanbul olmas\u0131 laz\u0131md\u0131r. Acele ve noksans\u0131z olarak \u00e7al\u0131\u015f\u0131p, \u0130stanbul\u2019un bat\u0131 topraklar\u0131na sahip olmak gerekir. \u015e\u00fcphesiz ki \u0130stanbul\u2019a sahip olan \u015eah, d\u00fcnyada ilahi \u015fah olacakt\u0131r. Bu maksad\u0131n hedefine ula\u015fabilmesi i\u00e7in, daima T\u00fcrkiye ile \u0130ran aras\u0131na fitne-fesat tohumlar\u0131 ekmeli, kavga ve sava\u015f \u00e7\u0131kar\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bu i\u015f i\u00e7in S\u00fcnni ve \u015fii mezhepleri aras\u0131ndaki ihtilaflar en keskin silah ve yenilmez ordudur. Laz\u0131md\u0131r ki (fitne-fesatla) onlar birbirleri ile hi\u00e7bir zaman anla\u015famas\u0131nlar. Hem \u0130ran, hem de T\u00fcrkiye\u2019nin Avrupa halklar\u0131 ile temas etmesine imk\u00e2n vermemeli. E\u011fer bu \u00fclkelerin M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 g\u00f6zlerini a\u00e7\u0131p hukuklar\u0131n\u0131 anlayacak olurlarsa, o bize b\u00fcy\u00fck bela olacakt\u0131r\u2019\u2019.<\/em>6<\/a><\/sup>. Petro bu ama\u00e7 do\u011frultusunda, Karadeniz\u2019de in\u015faat tezg\u00e2hlar\u0131 in\u015fa edilerek, yavas yavas bu denizle Balt\u0131k denizinin ele ge\u00e7irilmesini de vasiyet etmi\u015ftir<\/p>\n\n\n\n

Petro\u2019nun vasiyetinden de anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 gibi, Hindistan ve \u0130stanbul, yani Bo\u011fazlar d\u00fcnya ticaretinde \u00f6nemli merkezler olup, bu b\u00f6lgeleri elinde tutan devlet, d\u00fcnyan\u0131n ger\u00e7ek h\u00e2kimi olabilecektir. Rusya, bundan dolay\u0131 \u0130ran K\u00f6rfezine ula\u015farak, Suriye yolu ile eski do\u011fu ticaretini yeniden kurmay\u0131 planlarken, di\u011fer taraftan da Karadeniz\u2019i kontrol\u00fc alt\u0131na alma \u00e7abas\u0131 i\u00e7inde olmu\u015ftur. Bu sebeple de, Rus \u00e7arl\u0131\u011f\u0131 tarih boyunca \u0130ran\u2019\u0131 Hindistan\u2019a ula\u015fma a\u00e7\u0131s\u0131ndan Karadeniz\u2019i ise s\u0131cak denizlere \u00e7\u0131k\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli stratejik noktalar olarak g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. Takip edilen bu politika sebebiyle, Kuzey Kafkasya bu stratejik noktalar\u0131 ele ge\u00e7irmede, \u00f6nemli bir b\u00f6lge haline gelirken, Kafkas tarihini dolay\u0131s\u0131yla da \u00e7erkeslerin kaderini de yak\u0131ndan etkilemi\u015ftir7<\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

A \u2013 Kafkasya\u2019da Siyas\u00ee Geli\u015fmeler(Osmanl\u0131-Rus M\u00fccadelesi)<\/strong><\/p>\n\n\n\n

XVIII. Y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131nda \u00e7ar I. Petro, bu ama\u00e7 do\u011frultusunda yapm\u0131\u015f oldu\u011fu reformlarla Rusya\u2019y\u0131 d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda bir devlet haline getirmeye muvaffak olmu\u015ftur. Bu s\u00fcre\u00e7te, vasiyetinde de belirmi\u015f oldu\u011fu gibi, Osmanl\u0131 Devleti ve \u0130ran aras\u0131nda uzun y\u0131llard\u0131r s\u00fcrmekte olan h\u00e2kimiyet m\u00fccadelesinin, iki devlet \u00fczerinde yapt\u0131\u011f\u0131 tahribattan da faydalanmak istemi\u015ftir. \u00e7ar, \u0130ran ve T\u00fcrkistan \u00fczerinden Hindistan\u2019a ula\u015fmak, ticar\u00ee geli\u015fmelerini sa\u011flamak, ipek, bak\u0131r ve pamuk gibi hammadde kaynaklar\u0131 ile seyrek n\u00fcfuslu topraklar\u0131 ele ge\u00e7irmek arzusundad\u0131r. Fakat onun i\u00e7in hepsinden \u00f6nemlisi Kafkasya ge\u00e7itlerinin stratejik konumudur. Ancak buralar al\u0131nd\u0131ktan sonra di\u011fer hedeflere ula\u015fabilecektir. Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin duraklama d\u00f6nemine girdi\u011fi ve \u0130ran\u2019\u0131n i\u00e7 kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131klar i\u00e7erisinde \u00e7alkaland\u0131\u011f\u0131 bu d\u00f6nemle birlikte, Kafkasya \u00fczerinde Rusya\u2019n\u0131n h\u00e2kimiyet m\u00fccadelesi de a\u011f\u0131rl\u0131k kazanmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r8<\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

XVIII. Y\u00fczy\u0131lda Rusya\u2019n\u0131n Osmanl\u0131 Devleti ile yapm\u0131\u015f oldu\u011fu m\u00fccadelelerde de ba\u015far\u0131l\u0131 oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir9<\/a><\/sup>. 1768\u20131774 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda alt\u0131 y\u0131l s\u00fcren Osmanl\u0131-Rus sava\u015f\u0131nda imzalanan K\u00fc\u00e7\u00fck Kaynarca Antla\u015fmas\u0131 ile Osmanl\u0131 Devleti, Rusya\u2019n\u0131n Kuzey Kafkasya \u00fczerinde hak iddia etmesine yol a\u00e7an maddeleri kabul etmek mecburiyetinde kalm\u0131\u015ft\u0131r K\u0131r\u0131m\u2019a ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k verildi\u011fi gibi, Rusya Osmanl\u0131 h\u00e2kimiyeti alt\u0131nda ya\u015fayan Ortodoks tebaa\u2019n\u0131n da koruyucusu rol\u00fcn\u00fc \u00fcstlenmi\u015ftir10<\/a><\/sup>. Rusya,1783 tarih\u00eende i\u015fgal etmi\u015f oldu\u011fu K\u0131r\u0131m\u2019\u0131, 1792 tarih\u00eende imzalanan Ya\u015f Antla\u015fmas\u0131 ile tamamen h\u00e2kimiyeti alt\u0131na alm\u0131\u015ft\u0131r. Asl\u0131nda 1783 tarih\u00eende K\u0131r\u0131m\u2019\u0131n Rusya\u2019n\u0131n i\u015fgaline girmesi, Kuzey Kafkasya\u2019n\u0131n 1864\u2019teki sonunun da ba\u015flang\u0131c\u0131 olmu\u015ftur. \u00e7\u00fcnk\u00fc Ruslar\u0131n, Kafkasya\u2019ya girmeleri ile birlikte \u00e7erkes- Rus m\u00fccadelesi de ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r11<\/a><\/sup>. Osmanl\u0131 Devletinin Kafkasya \u00fczerinden T\u00fcrkistan\u2019a yol bulmak amac\u0131yla ba\u015flam\u0131\u015f olan Kafkasya\u2019ya h\u00fckmetme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n tamam\u0131yla ba\u015far\u0131s\u0131z olmas\u0131 \u00fczerine, \u00e7erkesler ve Ruslar aras\u0131ndaki m\u00fccadele artm\u0131\u015f, bu durum giderek \u00e7erkeslerin aleyhine geli\u015fmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r12<\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Osmanl\u0131 Devleti 14 Eyl\u00fcl 1829 tarih\u00eende imzalad\u0131\u011f\u0131 Edirne Anla\u015fmas\u0131yla da, Kafkasya ve G\u00fcrcistan \u00fczerindeki b\u00fct\u00fcn h\u00e2kimiyet haklar\u0131n\u0131 Rusya\u2019ya terk etti\u011fini a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r. Ancak Kafkasya halk\u0131 bu anla\u015fmay\u0131 kabul etmemi\u015ftir13<\/a><\/sup>. Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin Kuzey Kafkasya siyaseti, 1856 Paris Anla\u015fmas\u0131yla tamam\u0131yla sona ermi\u015ftir14<\/a><\/sup>. Rus \u00e7ar\u0131 II. Aleksandr bu durumdan istifade ederek, Kafkasya\u2019n\u0131n kesin olarak fethedilmesine karar vermi\u015f ve bu amac\u0131na uygun olarak Gnr. Prens Baryatinski\u2019yi Kafkasya Genel Valili\u011fine tayin etmi\u015ftir. B\u00f6ylece Kafkas halk\u0131, Rusya\u2019n\u0131n bilin\u00e7li bask\u0131 politikalar\u0131na maruz kalmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r1515<\/a><\/sup>. Gnr.Baryatinski, \u00f6nce K\u0131r\u0131m\u2019\u0131 abluka alt\u0131n alarak deniz yoluyla yard\u0131m gelmesini engellemi\u015f, daha sonra da Do\u011fu Kafkasya\u2019y\u0131 ve Bat\u0131 Kafkasya\u2019y\u0131 h\u00e2kimiyet alt\u0131na almak i\u00e7in \u015eeyh \u015eamil \u00fcst\u00fcne harek\u00e2t ba\u015flatm\u0131\u015ft\u0131r1616<\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

B- Rusya\u2019n\u0131n Kafkasya\u2019ya H\u00e2kim Olmas\u0131 ve B\u00fcy\u00fck \u00e7erkes Muhacereti<\/strong><\/p>\n\n\n\n

K\u0131r\u0131m ile Kafkasya\u2019da Rus h\u00e2kimiyetinin kesin olarak te\u015fkil edilmesi, b\u00f6lgedeki hadiselere farkl\u0131 bir nitelik kazand\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Rusya siyas\u00ee ve asker\u00ee bak\u0131mdan h\u00e2kim oldu\u011fu her co\u011frafya par\u00e7as\u0131na, ekonomik, siyasi ve k\u00fclt\u00fcrel alanda da h\u00e2kim olmak \u015feklinde \u00f6zetlenebilecek bir imparatorluk politikas\u0131 takip etmi\u015ftir. \u00e7arl\u0131\u011f\u0131n ele ge\u00e7irdi\u011fi her kar\u0131\u015f toprak i\u00e7in ya s\u00fcrg\u00fcn ya da asimilasyon ve H\u0131ristiyanla\u015ft\u0131rma olarak g\u00fcd\u00fclen bu ama\u00e7, K\u0131r\u0131m ve Kafkasya i\u00e7in de ge\u00e7erli olmu\u015ftur. \u00e7ar h\u00fck\u00fcmetinin \u00e7eyrek as\u0131rl\u0131k m\u00fccadele neticesinde elde etti\u011fi Kafkasya\u2019n\u0131n imparatorlukla b\u00fct\u00fcnle\u015ftirilmesine y\u00f6nelik politikas\u0131, buradaki kabileleri ya Rus h\u00e2kimiyetini kabul etmek ya da d\u0131\u015far\u0131ya g\u00f6\u00e7 etmek se\u00e7enekleri aras\u0131nda tercih yapmak mecburiyetinde b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r17<\/a><\/sup>.B\u00f6ylece, Kafkasyal\u0131lar\u0131n, K\u0131r\u0131m sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda ba\u015flayan ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k m\u00fccadelesinde ba\u015far\u0131s\u0131z olmalar\u0131, b\u00fcy\u00fck kitle g\u00f6\u00e7lerinin\/s\u00fcrg\u00fcnlerinin sebebini te\u015fkil etmi\u015ftir. Bu tarih\u00ee arka planda cereyan eden siyas\u00ee ve asker\u00ee hadiseler, b\u00f6lgenin Ruslar taraf\u0131ndan kontrol alt\u0131na al\u0131nmas\u0131na y\u00f6nelik geli\u015fmelerin sadece bir boyutu olup, g\u00f6\u00e7lere\/s\u00fcrg\u00fcnlere yol a\u00e7an sebepler de bu geli\u015fmeler aras\u0131nda yer almaktad\u0131r1818<\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Rusya\u2019dan, Osmanl\u0131 Devleti\u2019ne yap\u0131lan M\u00fcsl\u00fcman g\u00f6\u00e7\u00fcn\u00fc\/s\u00fcrg\u00fcn\u00fcn\u00fc \u00fc\u00e7 ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda incelemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

1- 1774 K\u00fc\u00e7\u00fck Kaynarca Anla\u015fmas\u0131 sonras\u0131nda ba\u015flay\u0131p,1853 K\u0131r\u0131m Sava\u015f\u0131\u2019na kadar devam eden g\u00f6\u00e7ler \/ s\u00fcrg\u00fcnler,<\/p>\n\n\n\n

2-K\u0131r\u0131m Sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda Rusya\u2019n\u0131n yo\u011fun bask\u0131lar\u0131 sebebiyle yap\u0131lan daha b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekteki g\u00f6\u00e7\/s\u00fcrg\u00fcn,<\/p>\n\n\n\n

3- 1877\u20131878 Osmanl\u0131 Rus Sava\u015f\u0131 sonunda daha yo\u011fun ve ac\u0131l\u0131 bir \u015fekilde ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f olan g\u00f6\u00e7\/s\u00fcrg\u00fcn1919<\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Ara\u015ft\u0131rmam\u0131za konu olan hadise, K\u0131r\u0131m sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda mecburi olarak yap\u0131lm\u0131\u015f olan b\u00fcy\u00fck \u00e7erkez muhaceretidir. \u0130nsanl\u0131k tarihi kadar eski olan g\u00f6\u00e7\/muhaceret kavram\u0131, genel olarak insan ve insan topluluklar\u0131n\u0131n bulunduklar\u0131 b\u00f6lgelerden, ge\u00e7ici veya s\u00fcrekli olmak \u00fczere ba\u015fka b\u00f6lgelere gitmeleri ve  yerle\u015fmeleri suretiyle meydana gelen bir \u201cyer de\u011fi\u015ftirme\u201d hareketi olarak kabul edilmi\u015ftir2020<\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

G\u00f6\u00e7 olgusu insanl\u0131k tarihi boyunca toplumlar\u0131n hayat\u0131nda her zaman yer alm\u0131\u015f olup, ilk \u00e7a\u011flardan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcren, en basit tan\u0131m\u0131 ile iktisadi, sosyal veya siyasi sebepler y\u00f6n\u00fcnden insanlar\u0131n, topluluklar\u0131n yer de\u011fi\u015ftirmesi olarak tan\u0131mlanmaktad\u0131r. \u0130ki t\u00fcrl\u00fc g\u00f6\u00e7 olup, i\u00e7 ve d\u0131\u015f olarak tasnif etmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u0130\u00e7 g\u00f6\u00e7ler sosyal, iktisadi vb sebeplerle meydana gelirken, d\u0131\u015f g\u00f6\u00e7lerde daha \u00e7ok zorlama ve bask\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

D\u0131\u015f g\u00f6\u00e7ler, \u00e7ok ac\u0131l\u0131 bir s\u00fcre\u00e7 sonunda ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f olup, insanlar y\u00fczy\u0131llarca ya\u015fad\u0131klar\u0131 topraklardan ayr\u0131lmaya zorlanm\u0131\u015flard\u0131r. \u00f6zellikle de Kafkas g\u00f6\u00e7leri, Rus \u00e7arl\u0131\u011f\u0131n\u0131n asimilasyon ve zorlamalar\u0131 sonucunda ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f oldu\u011fu i\u00e7in g\u00f6\u00e7 ifadesi, \u00e7erkes muhaceretini a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in \u00e7ok hafif kalmaktad\u0131r2121<\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Bu sebeple, Kuzey Kafkasya halklar\u0131n\u0131n 1857\u20131883 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda b\u00fcy\u00fck gruplar halinde vatanlar\u0131ndan ayr\u0131lmalar\u0131n\u0131 g\u00f6\u00e7 olarak nitelendirmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Ayn\u0131 zamanda bu hadiseyi, insanlar\u0131n kendi iste\u011fiyle yeni f\u0131rsatlar aramak i\u00e7in vatan\u0131ndan ayr\u0131lmas\u0131 olarak a\u00e7\u0131klamak da m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Asl\u0131nda bu, tamam\u0131yla XIX. Y\u00fczy\u0131l boyunca Rusya\u2019n\u0131n, Kuzey Kafkasya\u2019ya h\u00fckmetme amac\u0131na y\u00f6nelik sald\u0131r\u0131s\u0131na direnme s\u00fcreci sonunda meydana gelmi\u015f ve bizzat Rusya eliyle desteklenmi\u015f bir s\u00fcrg\u00fcnd\u00fcr. Rusya, buradaki unsurlarla d\u00fc\u015fmanl\u0131k i\u00e7inde bulunmu\u015f ve onlara asla g\u00fcvenmemi\u015ftir. Mutlak anlamda g\u00fcvendi\u011fi topluluklar\u0131 Kafkaslara yerle\u015ftirmek isteyip, b\u00f6lge halk\u0131 da buna \u015fiddetle tepki g\u00f6sterince \u00e7at\u0131\u015fma ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olmu\u015ftur22<\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Osmanl\u0131 Devleti ve de T\u00fcrkiye bu t\u00fcr g\u00f6\u00e7lere defalarca \u015fahit olmu\u015f ve de ev sahibi olmak mecburiyetinde b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Osmanl\u0131 Devleti ve y\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131 \u00fczerine in\u015fa edilmi\u015f olan T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin sosyal, ekonomik, k\u00fclt\u00fcrel dengelerinin \u015fekillenmesinde en temel rol oynayan fakt\u00f6rlerden birisi de d\u0131\u015f g\u00f6\u00e7 olmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n

Rusya, 1856\u2019da \u015eeyh \u015eamil\u2019in yenilgisinden sonra Do\u011fu Kafkasya\u2019n\u0131n i\u015fgalini tamamlayarak, t\u00fcm g\u00fcc\u00fcyle Bat\u0131 Kafkasya\u2019y\u0131 h\u00e2kimiyeti alt\u0131na almaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r23<\/a><\/sup>. K\u0131r\u0131m sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda 1858\u2019de, 1838 y\u0131l\u0131nda haz\u0131rlanm\u0131\u015f fakat uygulamaya sokulamam\u0131\u015f olan Kafkas Komitesi\u2019nin plan\u0131 takip edilmeye ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r Bu plana g\u00f6re, Kuzey Kafkasya halklar\u0131n\u0131n \u00fc\u00e7te biri anayurtlar\u0131ndan g\u00f6\u00e7 ettirilerek bunlar\u0131n yerine Rus-Kossak K\u00f6yl\u00fcleri yerle\u015ftirilecek ve b\u00f6lgeye \u00e7arl\u0131k idari ve askeri personeli isk\u00e2n edilecektir24<\/a><\/sup>. Bunun i\u00e7in de b\u00f6lge halk\u0131n\u0131 g\u00f6\u00e7 etmesi gerekmektedir. Rusya, 1859\u2019da Do\u011fu<\/p>\n\n\n\n

Kafkasya\u2019n\u0131n i\u015fgalini tamamlad\u0131ktan sonra t\u00fcm g\u00fcc\u00fcyle Bat\u0131 Kafkasya\u2019ya y\u00fcklenerek ele ge\u00e7irmi\u015f ve bunun akabinde de Kafkas halk\u0131 \u00fczerinde bask\u0131lar ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. \u00e7aresiz kalan \u00e7erkes kabilelerinin bir k\u0131sm\u0131 Rus h\u00fck\u00fcmetinden Osmanl\u0131 Devleti\u2019ne hicret etme talebinde bulunmu\u015flard\u0131r. Bu isteklerine m\u00fcsaade eden Rus h\u00fck\u00fcmeti g\u00f6\u00e7 etmeyip vatanlar\u0131nda kalmak isteyen halk\u0131 da uyararak burada kalman\u0131n \u015fartlar\u0131n\u0131 kendilerine iletmi\u015ftir. Halk\u0131n kabul edilemez olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc Rus h\u00fck\u00fcmetinin \u015fartlar\u0131 \u015funlard\u0131r:<\/p>\n\n\n\n

1. Kafkas ahalisi dinlerini terk ederek Ortodoks H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7ecek,<\/p>\n\n\n\n

2.Rus g\u00f6\u00e7menlerin ticaret ve ula\u015ft\u0131rma merkezlerine isk\u00e2n edilmeleri kabul edilecek, yerli Kafkas halk\u0131n\u0131n zirai ara\u00e7-gerecine ve hayvanlar\u0131na el konularak, Rus g\u00f6\u00e7menlerine angarya hizmette mecbur olacaklar,<\/p>\n\n\n\n

3-\u0130sk\u00e2n mahallerinde verimli araziler, Rus g\u00f6\u00e7menlerine b\u0131rak\u0131lacak, Kafkas halk\u0131 kendi arazisini, daha az verimli ve hatta kurak arazi ile de\u011fi\u015ftirmek mecburiyetinde kalacak,<\/p>\n\n\n\n

4- B\u00fct\u00fcn Kafkas halk\u0131 silahlar\u0131n\u0131 b\u0131rakacak, ya da Rus Ordusunda hizmet verecek,<\/p>\n\n\n\n

5- Rus \u00e7ar\u0131n\u0131n isteklerine kay\u0131ts\u0131z \u015farts\u0131z itaat ederek, g\u00f6sterilen mahallere yerle\u015filecek25<\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Kafkas halk\u0131 i\u00e7in bu \u015fartlar\u0131n yerine getirilmesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir Bu tehditler kars\u0131s\u0131nda e\u011filmek istemeyen Kafkasyal\u0131lar, Rus n\u00fcfuzunun d\u0131\u015f\u0131nda kalan yerlerde m\u00fccadelelerini devam ettirmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. Ancak Rusya\u2019n\u0131n Kafkas halk\u0131n\u0131 g\u00f6\u00e7e zorlamak i\u00e7in her yola ba\u015fvurdu\u011fu belgelerden anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r26<\/a><\/sup>. Bir halk i\u00e7in en ac\u0131 ve en zor \u015feylerden bir tanesinin dininin zorla de\u011fi\u015ftirilmek istenmesi ve ba\u015fka bir devletin h\u00e2kimiyeti alt\u0131na girerek ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kaybetmesi oldu\u011fu herkes\u00e7e kabul edilen bir olgudur. Rusya, Kafkas M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n\u0131 H\u0131ristiyanla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in \u2018Kafkas M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n\u0131 H\u0131ristiyanla\u015ft\u0131rma Cemiyeti\u2019 ad\u0131 alt\u0131nda bir te\u015fkilat te\u015fkil etmek suretiyle, tamam\u0131yla bilin\u00e7li bir asimilasyon politikas\u0131 takibine ba\u015flay\u0131p, direnenleri de ya Sibirya\u2019ya s\u00fcrg\u00fcn ya da idam cezas\u0131na maruz b\u0131rakmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu durumda Kafkas halk\u0131 i\u00e7in ba\u015fka tercih kalmam\u0131\u015ft\u0131r27<\/a><\/sup>.Nitekim Kafkas halk\u0131 da b\u00fct\u00fcn zorluklar\u0131 g\u00f6ze alarak Rus h\u00e2kimiyeti alt\u0131na girip, H\u0131ristiyan olmaktansa<\/p>\n\n\n\n

kendisine en yak\u0131n olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc Osmanl\u0131 Devleti\u2019ne g\u00f6\u00e7\u00fc\/s\u00fcrg\u00fcn\u00fc tercih etmek mecburiyetinde kalm\u0131\u015ft\u0131r28<\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

1865\u2019ten itibaren toplu g\u00f6\u00e7 ettirmeler\/s\u00fcrg\u00fcnler doruk noktas\u0131na \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r29<\/a><\/sup>. Muhaceret (g\u00f6\u00e7), \u201cb\u00fcy\u00fck g\u00f6\u00e7\u201d, \u201cs\u00fcrg\u00fcn\u201d, \u201csoyk\u0131r\u0131m\u201d, ve \u201cY\u0131stanb\u0131lak\u201d (\u0130stanbul yolculu\u011fu) gibi adlarla an\u0131lan bu olay, tarih\u00een tan\u0131k oldu\u011fu b\u00fcy\u00fck dramlardan biridir. Aradan 144 y\u0131l (1864\u20132008) ge\u00e7mesine ra\u011fmen, bu olay\u0131n sebepleri ve sonu\u00e7lar\u0131 t\u00fcm boyutlar\u0131yla ortaya koymak m\u00fcmk\u00fcn olmay\u0131p, hali haz\u0131rda g\u00f6\u00e7 etmek mecburiyetinde b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f olan \u00e7erkeslerin say\u0131s\u0131 hakk\u0131nda da net bir rakam vermek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir30<\/a><\/sup>. Ancak yine de tahmini olarak baz\u0131 rakamlar vermek istenirse,1859\u20131864 aras\u0131ndaki d\u00f6nemde Rus, \u0130ngiliz, Frans\u0131z ve Osmanl\u0131 belgelerine g\u00f6re,700.binden,2 milyona kadar ki\u015finin zorla g\u00f6\u00e7e\/s\u00fcrg\u00fcne maruz kald\u0131\u011f\u0131 telaffuz edilmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Kemal Karpat,1859\u20131879 aras\u0131nda \u00e7o\u011fu \u00e7erkes olmak \u00fczere 2000.000 civar\u0131nda ki\u015finin zorla g\u00f6\u00e7 ettirildi\u011fini ve bunlardan 1.500.000\u2019nin sa\u011f salim Osmanl\u0131 Devleti topraklar\u0131na ula\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etmektedir31<\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

1865\u2019ten itibaren toplu g\u00f6\u00e7 ettirilmeler \/ s\u00fcrg\u00fcnler ba\u015flam\u0131\u015f32<\/a><\/sup> olmakla birlikte, Rus \u00e7arl\u0131\u011f\u0131n\u0131n bask\u0131lar\u0131na daha fazla dayanamayan \u00e7erkes kabileleri b\u00fcy\u00fck gruplar halinde 1858 y\u0131l\u0131ndan itibaren Osmanl\u0131 Devleti\u2019ne s\u0131\u011f\u0131nmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r33<\/a><\/sup>. \u0130sabetli karar verdikleri de k\u0131sa s\u00fcre sonra g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u00e7\u00fcnk\u00fc Ruslar, Kuzey Bat\u0131 Kafkasya\u2019da da 25 Mart 1864 tarihinde So\u00e7i\u201dyi ele ge\u00e7irdikten sonra, \u00e7erkesler \u00fczerinde tam h\u00e2kimiyet kurmu\u015flar ve Kont Yevdokimov plan\u0131n\u0131 devreye sokmu\u015flard\u0131r. Bu plana g\u00f6re; \u00e7erkeslere, ya bozk\u0131r ve batakl\u0131k alanlara gidecek ya da Kafkasya\u2019y\u0131 tamam\u0131yla terk ederek,<\/p>\n\n\n\n

Osmanl\u0131 Devleti\u2019ne s\u0131\u011f\u0131nacakt\u0131r. Aksi takdirde \u00e7erkeslere esir muamelesi yap\u0131lacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Da\u011flardan inmeyi kabul edenlere yerle\u015fmeleri i\u00e7in g\u00f6sterilen topraklar ya batakl\u0131k ya da \u00e7orak topraklar oldu\u011fu i\u00e7in asl\u0131nda Kafkas halk\u0131na g\u00f6sterilen se\u00e7enek iki tane de\u011fil, bir tanedir. O da, Osmanl\u0131 Devleti topraklar\u0131na g\u00f6\u00e7 etmektir34<\/a><\/sup>.K\u0131sa bir s\u00fcre sonra Rus \u00e7arl\u0131\u011f\u0131, \u00e7erkeslerin g\u00f6\u00e7\u00fc \u00e7aresiz kabullenmeleri i\u00e7in bask\u0131lar\u0131 daha da art\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. \u00e7ar naibi Grand\u00fck Mi\u015fel, 1865\u2019te \u201cBir ay i\u00e7inde Kafkasya terk edilmedi\u011fi takdirde, b\u00fct\u00fcn halk harp esiri olarak Rusya\u2019n\u0131n \u00e7e\u015fitli b\u00f6lgelerine s\u00fcr\u00fclecektir\u201d emrini vermi\u015fti35<\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

\u00e7erkesler i\u00e7in g\u00f6\u00e7ten ba\u015fka se\u00e7enek kalmam\u0131\u015ft\u0131r. Kafkaslarda ya\u015fayan insanlar\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fu, h\u00fck\u00fcmdar\u0131n\u0131 halife olarak kabul ettikleri ve din karde\u015fi olarak g\u00f6rd\u00fckleri Osmanl\u0131 Devleti\u2019ne g\u00f6\u00e7 etmeyi, kurtulu\u015f i\u00e7in tek \u00e7are olarak g\u00f6rm\u00fc\u015flerdir. Elbette ki bu se\u00e7imde, Rusya\u2019n\u0131n \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc bask\u0131lar\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k, Osmanl\u0131 y\u00f6netiminin her \u00e7e\u015fit din\u00ee ve etnik gruba kar\u015f\u0131 ho\u015f g\u00f6r\u00fcl\u00fc ve merhametli yakla\u015fm\u0131\u015f olmas\u0131 da tesirli olmu\u015ftur. Bu tesir o kadar g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr ki, M\u00fcsl\u00fcmanlar d\u0131\u015f\u0131ndaki topluluklar\u0131n da g\u00f6\u00e7 etmelerine yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Bu tercihte, Osmanl\u0131 Devleti\u2019nde, \u00fcst kademelerde g\u00f6revli bir\u00e7ok \u00e7erkes ve Abaza as\u0131ll\u0131 ki\u015filerin olmas\u0131 da tesirli olmu\u015ftur 36<\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Kafkasya\u2019da meydana gelen bu durum, Avrupa Devletleri\u2019nin de dikkatini \u00e7ekmekle birlikte, kendilerini birinci derecede \u00e7ok fazla ilgilendirmeyen bir durum kars\u0131s\u0131nda \u00e7ok fazla tepki g\u00f6stermemi\u015flerdir37<\/a><\/sup>. Ancak Rusya\u2019n\u0131n g\u00fcc\u00fcn\u00fc art\u0131rmas\u0131 sonras\u0131nda Karadeniz\u2019in tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul etmeyerek, buradaki ticareti engellemeye \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 \u00fczerine ba\u015fta \u0130ngilizler olmak \u00fczere Avrupal\u0131 devletler Kafkasya\u2019daki bu geli\u015fmelerle ilgilenmeye ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

1864 senesinde Petersburg\u2019da g\u00f6revli olarak bulunan \u0130ngiltere sefiri Lord Napyer, Kont Russel\u2019a yazd\u0131\u011f\u0131 mektupta, Ruslar\u0131n Kafkas halk\u0131n\u0131 zorla vatanlar\u0131ndan \u00e7\u0131kararak \u00e7ok k\u00f6t\u00fc \u015fartlar alt\u0131nda s\u00fcrg\u00fcn etti\u011fini, vatanlar\u0131nda kalmak isteyenlere izin verilmedi\u011fini ve \u00e7ok say\u0131da insan\u0131n Osmanl\u0131 Devleti\u2019ne g\u00f6\u00e7 etmek mecburiyetinde kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etmektedir. Ancak \u0130ngiltere Osmanl\u0131 Devleti\u2019ne g\u00f6\u00e7 etmek mecburiyetinde kalan Kafkas muhacirlerine yard\u0131m paras\u0131 toplama ama\u00e7l\u0131 Londra\u2019da bir cemiyet kurman\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda bir yapt\u0131r\u0131mda bulunamam\u0131\u015f ve b\u00fct\u00fcn d\u00fcnya bu haks\u0131z muameleyi seyretmek mecburiyetinde<\/p>\n\n\n\n

kalm\u0131\u015ft\u0131r38<\/a><\/sup>. 1864\u2019de gelen g\u00f6\u00e7menler\/s\u00fcrg\u00fcnler i\u00e7in Lord Reddclife\u2019nin ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda kurulan buyard\u0131m cemiyetinin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 sonucunda ilk parti yard\u0131m olarak 300.000 kuru\u015fluk peksimet Trabzon\u2019a g\u00f6nderilmi\u015ftir39<\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Kafkas g\u00f6\u00e7menleri\/s\u00fcrg\u00fcnleri, Osmanl\u0131 Devleti co\u011frafyas\u0131nda farkl\u0131 farkl\u0131 b\u00f6lgelere yerle\u015ftirilmi\u015flerdir. K\u0131r\u0131m Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n hemen akabinde gelenler Tuna vilayetine yerle\u015ftirilirken, 1859\u2019dan sonragelenler yo\u011fun olarak \u00f6nce Karadeniz sahillerine yak\u0131n olan Anadolu ve Rumeli sancaklar\u0131na yerle\u015ftirilmi\u015flerdir. Daha sonra Ege ve Akdeniz limanlar\u0131 ile Konya ve Sivas gibi arazisi geni\u015f b\u00f6lgelere yerle\u015ftirilmi\u015flerdir. Sivas-Uzunyayla, Adana-\u00e7ukurova, Mu\u011fla-Polat Ova gibi alanlar, Kafkas g\u00f6\u00e7menlerinin\/ s\u00fcrg\u00fcnlerinin en yo\u011fun olarak yerle\u015ftirildikleri b\u00f6lgelerdir40<\/a><\/sup>. Osmanl\u0131 Devleti, 1864 s\u00fcrg\u00fcn\u00fc<\/p>\n\n\n\n

\u00f6ncesinde daha 1856 y\u0131l\u0131nda baz\u0131 \u00e7erkes kabilelerinin Osmanl\u0131ya g\u00f6\u00e7erttirilmesi ile ilgili olarak Rusya ile bir anla\u015fma yapm\u0131\u015f oldu\u011fu i\u00e7in ba\u015flang\u0131\u00e7ta bu duruma haz\u0131rl\u0131kl\u0131d\u0131r. 9 Mart 1857\u2019de g\u00f6\u00e7men kanunu \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f olup,16 Ocak 1860\u2019a kadar \u0130stanbul \u015eehremaneti(\u0130stanbul Belediyesi) muhacirlerle ilgilenmi\u015ftir41<\/a><\/sup>.Ancak g\u00f6\u00e7\u00fcn meydana getirdi\u011fi problemlerin artmas\u0131 \u00fczerine Trabzon Valisi Haf\u0131z Pa\u015fa ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda 1860 y\u0131l\u0131nda \u2018\u0130dare-yi Umumiyye-i Muhacirun Komisyonu kurulmu\u015ftur. Haf\u0131z Pa\u015fa daha sonra, Sivas ve Ankara\u2019ya yerle\u015ftirilecek olan muhacirlerin durumu ile ilgilenmek i\u00e7in b\u00f6lgeye gitmi\u015ftir.42<\/a><\/sup><\/p>\n\n\n\n

Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin \u00e7\u0131karm\u0131\u015f oldu\u011fu g\u00f6\u00e7men kanununa g\u00f6re:<\/p>\n\n\n\n

I. Osmanl\u0131ya g\u00f6\u00e7en herkesin can, mal, g\u00fcvenlik ve h\u00fcrriyeti halife sultan\u0131n g\u00fcvencesi alt\u0131nda olacakt\u0131r.(II. Abd\u00fclhamit bu hususa o kadar \u00f6nem vermi\u015ftir ki,1899\u2019dan itibaren g\u00f6\u00e7men i\u015fleri komisyonunun ba\u015f\u0131na bizzat ge\u00e7mi\u015ftir)<\/p>\n\n\n\n

II. G\u00f6\u00e7 edenlere t\u00fcm vergilerden muaf olarak arazi da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 yap\u0131lacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

III. Rumeli\u2019ye yerle\u015fecekler 6 y\u0131l, Anadolu\u2019ya yerle\u015fenler 12 y\u0131l askere al\u0131nmayacaklard\u0131r43<\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin, Kafkas g\u00f6\u00e7leri ile n\u00fcfus bak\u0131m\u0131ndan bir denge sa\u011flamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Bundan dolay\u0131 \u00e7erkesler, Rumeli\u2019de oldu\u011fu gibi geli\u015fi g\u00fczel de\u011fil, Anadolu\u2019da Samsun\u2019dan ba\u015flay\u0131p Sinop, Samsun, Amasya, \u00e7orum, Yozgat, Sivas, Kayseri, Mara\u015f, Adana ve Antakya\u2019ya kadar uzanan geni\u015f \u015ferit \u00fczerinde yerle\u015ftirilmi\u015flerdir. Anadolu\u2019yu kuzeyden g\u00fcneye ikiye b\u00f6len bu \u015feridin do\u011fusunda, kuzeyinde Rumlar, onun g\u00fcneyinde Ermeniler yerle\u015fik durumdad\u0131r. Bu halklar, 1800\u2019l\u00fc y\u0131llar\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131ndan beri s\u00fcrekli Osmanl\u0131 y\u00f6netimine ba\u015f kald\u0131rmaya ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r. Bu sebeple, Osmanl\u0131 Devleti a\u00e7\u0131s\u0131ndan problem olan bu halklar\u0131n, bat\u0131 s\u0131n\u0131rlar\u0131 boyunca \u00e7erkeslerden bir tampon-\u015ferit b\u00f6lge te\u015fkil edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu uygulaman\u0131n bir di\u011fer amac\u0131 da i\u00e7 g\u00fcvenli\u011fi temin etmek ve meydana gelebilecek her t\u00fcrl\u00fc olumsuzlu\u011fun \u00f6n\u00fcn ge\u00e7mektir44<\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

1856 y\u0131l\u0131ndan itibaren m\u00fcnferit ve iste\u011fe ba\u011fl\u0131 olarak,1864\u20131865 den itibaren ise zorlama sonucunda binlerce Kafkasyal\u0131, k\u0131sa zamanda Karadeniz k\u0131y\u0131lar\u0131na g\u00f6\u00e7\/s\u00fcrg\u00fcn ettirilmi\u015ftir. \u00e7erkes g\u00f6\u00e7menler\/s\u00fcrg\u00fcnler bulabildikleri k\u00fc\u00e7\u00fck gemi ve sandallarla, \u00e7ok zor \u015fartlarda yolculuklar\u0131n\u0131 tamamlayarak Karadeniz k\u0131y\u0131lar\u0131na \u00e7\u0131kabilmi\u015flerdir. \u00e7erkes muhacirlerin i\u00e7inde bulunduklar\u0131 \u015fartlar,<\/p>\n\n\n\n

Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin imk\u00e2nlar\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde b\u00fct\u00fcn tedbirleri almaya \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na ra\u011fmen yine de yeterli olamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in \u00e7ok k\u00f6t\u00fc olmu\u015ftur. G\u00f6\u00e7 g\u00fczergah\u0131nda \u00e7erkeslerin gemilere bindirildikleri limanlar Kafkasya\u2019da Taman,Tuapse,Anapa,Tsemez,So\u00e7i, Adler, Lohum, Poti Batum limanlar\u0131 olup, Karadeniz k\u0131y\u0131lar\u0131ndaki ba\u015fl\u0131ca indirme alanlar\u0131 da Varna,Burgaz, K\u00f6stence, \u0130stanbul, Trabzon, Samsun veSinop\u2019tur.Daha sonra Ak\u00e7abat,Fatsa,\u0130nebolu ,Giresun,Batum ve Ayanc\u0131k gibi b\u00f6lgelere de g\u00f6\u00e7menlerin\/s\u00fcrg\u00fcnlerin \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.45<\/a><\/sup><\/p>\n\n\n\n

C- Sivas-Uzunyayla\u2019ya \u00e7erkes \u0130sk\u00e2n\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

1859\u2019dan sonra gelen muhacirler i\u00e7in Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin isk\u00e2n etmek i\u00e7in d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc b\u00f6lgeler Amasya, Konya, Sivas, Ankara Kastamonu, H\u00fcdavendigar, Adana, K\u00fctahya, Eski\u015fehir vilayet ve sancaklar\u0131d\u0131r. Bu b\u00f6lgelerin se\u00e7ilme sebebi, geni\u015f arazi par\u00e7alar\u0131n\u0131n muhacir yerle\u015ftirilmesine uygun olmas\u0131d\u0131r. Amasya, Sivas, Bursa, Eski\u015fehir ve K\u00fctahya taraflar\u0131na daha \u00e7ok \u00e7erkez muhacirleri; Ankara, Konya ve Adana vilayetleri ile Amasya Sanca\u011f\u0131\u2019na ise<\/p>\n\n\n\n

\u00e7erkezlerle kar\u0131\u015f\u0131k olmak \u00fczere daha \u00e7ok Nogay Muhacirleri yerle\u015ftirilmi\u015flerdir46<\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

\u00e7erkes g\u00f6\u00e7menler\/s\u00fcrg\u00fcnler i\u00e7in Anadolu\u2019da isk\u00e2n alan\u0131 olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen ilk yerlerden bir tanesi Sivas ile Kayseri aras\u0131nda kalan Uzun yayla olmu\u015ftur. O zamanlar Sivas Eyaleti\u2019ne ba\u011fl\u0131 olan Uzun yayla\u2019n\u0131n arazisi geni\u015f olup, ormanl\u0131k bir yap\u0131ya sahiptir. Bu y\u00f6n\u00fcyle, Kafkasya\u2019y\u0131 hat\u0131rlatmaktad\u0131r47<\/a><\/sup>. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta Dulkad\u0131ro\u011fullar\u0131 beyli\u011finin yayla\u011f\u0131 olan Uzunyayla, daha sonralar\u0131 Mekke ve Medine vak\u0131flar\u0131 aras\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Kafkasya\u2019dan g\u00f6\u00e7ler ba\u015flay\u0131p da \u00e7erkeslerin burada yerle\u015ftirilmeleri d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcnce, \u00f6nce bu arazinin onlara kiralanmas\u0131 tasarlanm\u0131\u015f, ancak daha sonra bunun uygun bir yol olmayaca\u011f\u0131na karar verilerek, buras\u0131 vak\u0131flardan al\u0131nm\u0131\u015f ve g\u00f6\u00e7menlere\/s\u00fcrg\u00fcnlere paras\u0131z da\u011f\u0131t\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. G\u00f6\u00e7men\/s\u00fcrg\u00fcn yerle\u015ftirilmi\u015f bu b\u00f6lge, Mesudiye ad\u0131yla kaza yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak daha sonra kazan\u0131n ismi Aziziye olarak de\u011fi\u015ftirilmi\u015f ve Mesudiye de nahiye merkezi olmu\u015ftur48<\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Kafkas muhacirlerinin yerle\u015ftirilmesine karar verilen Uzunyayla\u2019y\u0131 uzun zamand\u0131r T\u00fcrkmen-Af\u015far a\u015fireti yaylak olarak kullanmaktad\u0131r. A\u015firet yazlar\u0131 Uzunyayla\u2019da k\u0131\u015flar\u0131 da \u00e7ukurova\u2019da ge\u00e7irmektedir. Bu sebeple de Uzunyayla\u2019ya \u00e7erkes isk\u00e2n\u0131na tepki g\u00f6stermi\u015flerdir.49<\/a><\/sup>Ancak Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin kendi tebaas\u0131 olan Af\u015farlarla, yeni gelen \u00e7erkesler aras\u0131nda ayr\u0131m yapmak istememesi ve hatta \u00e7erkesler lehine daha korumac\u0131 yakla\u015fmas\u0131 sonucunda Uzunyayla\u2019ya isk\u00e2n kesinle\u015fmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

D- Kafkasya G\u00f6\u00e7menlerinin Uzunyayla\u2019da Yerle\u015ftikleri Mahaller, Kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan G\u00fc\u00e7l\u00fckler ve Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin Ald\u0131\u011f\u0131 Tedbirler<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Uzunyayla\u2019da ve ba\u011fl\u0131 kazalar\u0131nda yerle\u015ftirilen muhacirinin isk\u00e2n i\u015fleri ile me\u015fgul olmas\u0131 i\u00e7in daha \u00f6nce Bursa mutasarr\u0131fl\u0131\u011f\u0131 yapan Nureddin Pasa g\u00f6revlendirilmi\u015ftir.50<\/a><\/sup> Ancak T\u00fcrk halk\u0131 da elinden geldi\u011fi s\u00fcrece, g\u00f6\u00e7menlere\/s\u00fcrg\u00fcnlere yard\u0131mc\u0131 olmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Uzunyayla\u2019ya isk\u00e2n edilen \u00e7erkesler de\u011fi\u015fik kabilelerden meydana gelmi\u015f olup, olduk\u00e7a kalabal\u0131k gruplard\u0131r. A\u015fa\u011f\u0131daki belgede, \u201cUzunyayla\u2019da k\u00e2in Mesudiye ve Sivas kazalar\u0131nda isk\u00e2n olunmak \u00fczere 1277 Mart\u0131ndan \u015fimdiye kadar Trabzon, Kastamonu, K\u00fctahya, Denizli, Adana, Samsun ve Amasya taraflar\u0131ndan gelen Kabartey, Da\u011f\u0131stan ve Nogay muhacirlerinden Erzurum\u2019a gidenlerden ba\u015fka 660 haneye ula\u015fm\u0131\u015f, bir taraftan da gelmekte ve yerle\u015ftirilmek teklif olunmakta \u2026\u201951<\/a><\/sup> s\u00f6zleri ile bu konuya temas edilirken, ba\u015fka bir belgede ise \u201cDa\u011f\u0131stan, Abaza, Nogay ve Tatar muhacirleri 760 haneye bali\u011f olup bir taraftan gelip yerle\u015fmektedirler\u2019\u2019denilmektedir.52<\/a><\/sup> Gelen<\/p>\n\n\n\n

muhacirlerin ilk \u00f6nce bulunduklar\u0131 yerlere ge\u00e7ici olarak yerle\u015ftirildikleri, ondan sonra istekleri do\u011frultusunda Sivas\u2019a g\u00f6nderildikleri g\u00f6r\u00fclmektedir. Trabzon valisi Cemal Pa\u015faya g\u00f6nderilen belgeden bu durumu tespit etmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bunda, \u201cBu kere Trabzon\u2019a bil-v\u00fcr\u00fcd derun-\u0131 eyalette muvakkaten yerle\u015ftirilmi\u015f olan 360 nefer muhacirinin li ecli\u2019l-isk\u00e2n Sivas\u2019a izamlar\u0131 hususunda istida verdikleri halde bu dilek\u00e7eleri kabul olunmu\u015f ise de Samsun\u2019da m\u00fc\u015fk\u00fclat olaca\u011f\u0131ndan havalar\u0131n d\u00fczelmesine kadar olduklar\u0131 mahalde misafireten isk\u00e2nlar\u0131 sonra Karahisar-\u0131 \u015eark\u00ee tarikiyle Sivas\u2019a sevkleriuygun g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr\u201d denilmektedir53<\/a><\/sup>.Benzer \u015fekilde ba\u015flang\u0131\u00e7ta Kastamonu\u2019ya yerle\u015ftirilmi\u015f olan g\u00f6\u00e7menler daha daha sonra Uzun yaylaya sevk edilmi\u015flerdir54<\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Ayn\u0131 \u015fekilde ba\u015fka bir belgede ise gelmi\u015f ve gelmesi muhtemel olan muhacirlerin havalar\u0131n d\u00fczelmesine kadar bulunduklar\u0131 yerlerde misafireten yerle\u015ftirilmesi istenmektedir. Yine Trabzon valisi Cemal Pa\u015fa\u2019ya g\u00f6nderilmi\u015f olan belgede, \u201c\u00e7erkes muhacirlerinden bu kere Trabzon\u2019a gelmi\u015f olan 600 n\u00fcfus ile bundan b\u00f6yle daha gelmek \u00fczere bulundu\u011fu istihbar olunan 10.000 n\u00fcfusun geldiklerinde ne tarafa izam olunacaklar\u0131na dair Trabzon meclisinin v\u00fcr\u00fcd eden mazbatas\u0131 meali ve muhacirin komisyonu riyaset-i celilesine Sivas taraf\u0131nda muhacir dolu\u015fmu\u015f oldu\u011fundan Urfa ve Diyarbak\u0131r\u2019\u0131n havas\u0131n\u0131n itidal \u00fczere olub muhacirin isk\u00e2n\u0131na elveri\u015fli oldu\u011fu zikr olunan mahallelere ve baz\u0131lar\u0131n\u0131n dahi Van eyaletinde m\u00fcnasip mahallelere sevk edilece\u011fi bildirilmekte ancak havalar\u0131n so\u011fuk olmas\u0131 dolay\u0131s\u0131 ile yollar ve da\u011flar\u0131n kapand\u0131\u011f\u0131 vakte tesad\u00fcf ederse yollar\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131na kadar Trabzon ve civar\u0131nda bar\u0131nd\u0131r\u0131laca\u011f\u0131 iktiza edece\u011fi bildirilmi\u015ftir\u201d55<\/a><\/sup> demek suretiyle, g\u00f6\u00e7men kafilelerinin hava \u015fartlar\u0131ndan olumsuz etkilenmemeleri i\u00e7in gerekli g\u00f6r\u00fclen talimatlar\u0131n verildi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Sivas taraflar\u0131na s\u00fcrekli muhacir gelmi\u015f ve devlet bunlar\u0131 uygun mahallelere yerle\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Belgelerden, gelen muhacirlerin hem say\u0131lar\u0131, hem de meslekleri ve verilen madd\u00ee destek hakk\u0131nda bilgi sahibi olmak da m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u00f6rne\u011fin, \u201c\u2026\u015fimdiye kadar Sivas taraf\u0131na gelmi\u015f olan 4.800 hane muhacirin bir s\u00fcl\u00fcs\u00fc tavattun ve arazileri taksim olunarak yerli ahali gibi ziraat ve zanaatla me\u015fgul olmakta, di\u011fer s\u00fcl\u00fcs\u00fc dahi yerle\u015fmekte olduklar\u0131, ikmal olunanlar\u0131n ziraatg\u00e2hlar\u0131 tehdit ve tevzi olunmakta oldu\u011fu geriye kalan s\u00fcl\u00fcs\u00fcn\u00fcn (1\/3) daha yeni geldiklerinden dolay\u0131 misafireten m\u00fcnasip mahallelerde istirahatlar\u0131 sa\u011flanmakta yevmiyelerinin verilmekte oldu\u011fu, bir taraftan tahkik k\u0131l\u0131nan yerlere (arazilere) hanelerinin in\u015fas\u0131na m\u00fcba\u015feret ettirilmekte bulunulmaktad\u0131r \u2026\u2019\u201956<\/a><\/sup>. \u0130fadelerini i\u00e7eren belge, bu hususlara \u0131\u015f\u0131k tutmaktad\u0131r. Sadece bu belgede ifade edilmi\u015f olan 4.800 hane muhacirin(4.800\u00d75)=24.000 ki\u015fi etmektedir ki, o g\u00fcn\u00fcn \u015fartlar\u0131nda bunlar\u0131n bar\u0131nma ve sair ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 temin etmek olduk\u00e7a g\u00fc\u00e7t\u00fcr. As\u0131l vatanlar\u0131ndaki maddi mal varl\u0131klar\u0131n\u0131 b\u0131rakarak Osmanl\u0131 Devleti\u2019ne s\u0131\u011f\u0131nm\u0131\u015f olan muhacirlere basta yiyecek olmak \u00fczere yakacak yard\u0131m\u0131 ve nakdi yard\u0131m da yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Yap\u0131lan yard\u0131mlar \u00f6nceleri ayni iken daha sonralar\u0131 kolayl\u0131k olsun diye nakdiye \u00e7evrilmi\u015ftir. Ancak, ilk zamanlarda gelen muhacirlere yap\u0131lan yard\u0131mlar sonraki gelen muhacirlere yap\u0131landan daha iyidir. Daha \u00f6nce gelen muhacirlere ekmek yan\u0131nda \u00e7orba, peksimet, pirin\u00e7, fasulye ve et gibi g\u0131dalar da verilmekteyken, muhacir say\u0131s\u0131n\u0131n giderek artamas\u0131yla, ilgili birimler ihtiya\u00e7lar\u0131 kar\u015f\u0131lamakta g\u00fc\u00e7l\u00fck \u00e7ekmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r57<\/a><\/sup>. Yeni bir sava\u015ftan \u00e7\u0131km\u0131\u015f olan Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin, yine de g\u00f6\u00e7menlerin isk\u00e2n ve ia\u015felerini teminde muazzam bir ba\u015far\u0131 kaydetti\u011fini s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

Belgelerden, gelen g\u00f6\u00e7menlerin bilhassa Sivas Uzunyayla\u2019y\u0131 tercih ettikleri anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. \u201c\u00e7erkes muhacirlerinden ve Teke kabilesinden 140 hane 1500 n\u00fcfus ve \u00e7e\u00e7en-i Su\u011fra kabilesinden 40 hane 210 n\u00fcfus, Da\u011f\u0131stan \u00e7erkes muhacirlerinden 12 hane 80 n\u00fcfus, Kabartey kabilesinden 79 hane 894 n\u00fcfus ki toplam 271 hane 2.724 n\u00fcfusu Sivas canibinde us\u00fcl-\u0131 ced\u00eedeye tevfiken ve muhteliten isk\u00e2n ettirilmek \u00fczere Samsun tarikiyle ol tarafa izam k\u0131l\u0131nm\u0131\u015f olma\u011fla vus\u00fcllerinde mukaddema g\u00f6nderilmi\u015f olan emirnameye g\u00f6re suret-i isk\u00e2nlar\u0131\u201d58<\/a><\/sup>, \u201cisk\u00e2n ettirilmek i\u00e7in Trabzon\u2019dan Sivas\u2019a izam k\u0131l\u0131nan 350 n\u00fcfus \u00e7erkes muhacirlerine\u2026\u201d59<\/a><\/sup>, \u201cDa\u011f\u0131stan muhacirlerinden olup isk\u00e2n i\u00e7in Kastamonu\u2019ya g\u00f6nderilmi\u015f olan 36 n\u00fcfus kendi r\u0131zas\u0131yla ve kendi tabiiyetleriyle mahal-i mezk\u00fbra yani Sivas\u2019a gittikleri60<\/a><\/sup>,<\/p>\n\n\n\n

\u201cCanik\u2019e \u00e7\u0131kan muhacirlerin Sivas\u2019ta isk\u00e2n olacak 500 n\u00fcfusun\u2026\u201d61<\/a><\/sup>\u015eeklinde belgelerde ge\u00e7en ifadelerle de teyit edildi\u011fi \u00fczere, b\u00f6lgeye yerle\u015ftirilen n\u00fcfus takriben 40.200 ki\u015fiyi bulmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Sivas\u2019a yerle\u015ftirilenler sadece \u00e7erkesler olmay\u0131p, \u00e7e\u00e7enlerden de gelenler vard\u0131r. \u00f6rne\u011fin; muhacirin i\u00e7in Konya sanca\u011f\u0131 s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde bulunan baz\u0131 mahallelere Ak\u015fehir, Arg\u0131nhan\u0131, Toganhisar ve Ilg\u0131n kazalar\u0131 ahalisi taraf\u0131ndan in\u015fa k\u0131l\u0131nan 176 hanenin mesarif-i in\u015faiyesiyle Da\u011f\u0131stan muhacirlerinden olub \u00f6nce isk\u00e2n i\u00e7in Ayd\u0131n Sanca\u011f\u0131na g\u00f6nderilip fakat oran\u0131n \u201cab ve havas\u0131yla\u201d uyum sa\u011flayamayarak Sivas\u2019a nakl olunan \u00e7e\u00e7en kabilesinden ve Hoca Adil<\/p>\n\n\n\n

ve Bistar ve Dadl Toga ve Uruz Be\u011fler tak\u0131m\u0131ndan 240 hane n\u00fcfus\u201d da Sivas\u2019ta isk\u00e2n edildi\u011fi gibi62<\/a><\/sup>, \u015eobay (\u015eubay) ve Bayram Ali Bayrakdar nam kimesneler 2 hane 6 n\u00fcfus olarak ilk \u00f6nce Sivas\u2019ta isk\u00e2n olunmu\u015flar iken kabilelerinin \u00e7o\u011funlu\u011fu Mecidiye kazas\u0131nda (K\u0131r\u015fehir\u2019de) bulundu\u011fundan dolay\u0131 ol tarafa h\u00fcsn-\u00fc isk\u00e2n hususuna dikkat edilmesi istenmi\u015ftir63<\/a><\/sup>. Ayr\u0131ca Sivas Sanca\u011f\u0131nda Halka(l\u0131) \u00e7ay\u0131r\u0131 ad\u0131ndaki arazi-i haliye\u2019ye te\u015fvikiye nam\u0131nda m\u00fcceddeden bir kat in\u015fa ve Mir\u015fan kabilesinden 32 hane muhacir isk\u00e2n edilmi\u015ftir64<\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Gelen muhacirlerin isk\u00e2nlar\u0131nda m\u00fcmk\u00fcn mertebe toplu olarak yerle\u015ftirilmemesi istenmi\u015fse de, bu konuda tam bir ba\u015far\u0131 sa\u011fland\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bunun sonucunda da muhacirlerin zaman zaman toplu olarak yerle\u015ftirildikleri mahallerde problem \u00e7\u0131kard\u0131klar\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. \u00f6rne\u011fin; \u0130sk\u00e2n-\u0131 muhacirine memur mirliva \u00f6mer Pa\u015faya hitaben yaz\u0131lan yaz\u0131da \u201c Sivas, Canik, Amasya, Bozok sancaklar\u0131nda misafireten mukim olan muhacirin mevsim g\u00fczeran etmeksizin Diyarbekir\u2019e sevkleri hakk\u0131nda yaz\u0131lan yaz\u0131ya cevaben bunlar\u0131n ekserisi hevahi\u015f ve r\u0131zalar\u0131yla mal\u00fcm\u00fc\u2019l- kazalarda (isim ge\u00e7miyor) isk\u00e2n ve eski ahali taraf\u0131ndan dahi hizmet-i m\u00fcftehir\u2019e olmak \u00fczere meccanen 80 hane in\u015fa olundu\u011fu ve geri kalan K\u0131z\u0131l Bey o\u011flu ve Ali Be\u011fler tak\u0131m\u0131ndan min hays\u00fcl-mecmu 1004 n\u00fcfus oralarda arazi be\u011fenmedikleri gibi, Diyarbekir\u2019e dahi gitmemek efk\u00e2r\u0131nda bulunmu\u015flar ise de Canik ve Diyarbekir Sancaklar\u0131nda bir mahal be\u011fendikleri halde topluca isk\u00e2n olunmak \u00fczere muvaffakiyetleri istihsal oldu\u011fundan icab\u0131 derdest icra bulundu\u011fu anla\u015f\u0131lm\u0131\u015f olub, ancak bunlar toplu olarak bir yerde isk\u00e2n edildikleri vakit h\u00e2s\u0131l ettikleri kuvvet-i ekseriyi hudus-\u0131 arbedeye sebebiyet verdiklerinden bunlar\u0131n m\u00fctefferikan isk\u00e2nlar\u0131na, i\u00e7lerinden bu surete ram olmayarak tebdil-i zehab ile avdet edecekler olursa kendilerine yaz\u0131lm\u0131\u015f olan masraflar al\u0131narak veballeri boyunlar\u0131na olmak \u00fczere geldikleri yerlere gitmelerinin bais olamayaca\u011f\u0131na g\u00f6re ifas\u0131 vazife-i memuriyete himmet eylemeniz\u201d \u015feklinde bilgi verilmektedir65<\/a><\/sup>. Muhacirlerin yerle\u015ftikleri\/ yerle\u015ftirildikleri arazilerin kendilerine ait m\u00fclkleri olduklar\u0131na dair tapu senetlerinin de devlet taraf\u0131ndan verildi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. \u00f6rne\u011fin; \u201cbunlara verilen arazi i\u00e7in laz\u0131m gelen tapu senedinin tanzimi z\u0131mn\u0131nda yaz\u0131lan yaz\u0131ya cevaben yaz\u0131lan yaz\u0131da ise \u201ctapu senadat\u0131n\u0131n meccanen verilmesi ve derdest tanzim olub \u0130n\u015fallah-\u0131 Teala az vakitte mahallelerine g\u00f6nderilece\u011fi\u201d bildirilmi\u015ftir66<\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Uzunyaylaya yerle\u015ftirilen \u00e7erkeslerin, o b\u00f6lge ve civar\u0131ndaki arazileri yaylak olarak kullanan Af\u015far A\u015firetleri ile problem ya\u015fam\u0131\u015flard\u0131r. Adana mutasarr\u0131f\u0131 Ahmet Pa\u015faya g\u00f6nderilen belgede bu konuya temas edilmekte olup, \u201cAf\u015far a\u015firetinin Kayseri\u2019ye sanca\u011f\u0131nda Zamant\u0131 nam mahalde bulunan k\u0131\u015fl\u0131klar\u0131na Sivas\u2019ta mesk\u00fbn muhacirin taraf\u0131ndan vuku bunan m\u00fcdahale ve taarruz \u00fczerine aralar\u0131nda meydana gelen muhasama ve muharebe keyfiyetine dair al\u0131nan tedbirler \u2026\u201d hakk\u0131nda bilgi verilmektedir67<\/a><\/sup>. Bu a\u00e7\u0131klamalar\u0131n da g\u00f6sterdi\u011fi gibi muhacirler, isk\u00e2n edildikleri yerde, zaman zaman b\u00f6lgenin yerli ahalisi ile problemler ya\u015fam\u0131\u015flard\u0131r. Yine tespit etti\u011fimiz iki ayr\u0131 belgede aralar\u0131nda yap\u0131lan m\u00fccadelelerde katl olaylar\u0131n\u0131n da meydana geldi\u011fini g\u00f6rmekteyiz. \u00f6rne\u011fin; 1278 tarihli belgede, \u201cSivas\u2019a yerle\u015ftirilen \u00e7erkes muhacirinden \u0130smail efendi G\u00fcr\u00fcn\u2019de bulunan damad\u0131n\u0131 g\u00f6rme\u011fe gitti\u011finde G\u00fcr\u00fcn\u2019e iki saat mesafede G\u00fcne\u015f Da\u011f\u0131 ad\u0131ndaki mahalde Halep ve Mara\u015f taraflar\u0131nda k\u0131\u015flak-ni\u015fin olan Delikanl\u0131 ve \u00e7elikanl\u0131 a\u015firetlerinden 30 s\u00fcvari 3<\/p>\n\n\n\n

nefer muhacirin \u00fczerine h\u00fccum ederek birisini telef, birisini iki at\u0131yla birlikte yaralama \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ki\u015fi ise bu durumu Mesudiye m\u00fcd\u00fcr\u00fc \u015eakir efendiye ve muhacirin beglerine ve ulemalar\u0131na haber vermi\u015f, muhacirinin t\u00fcm\u00fc toplanarak mutavaatta bulunduklar\u0131 ve Af\u015far a\u015firetiyle ad\u0131 ge\u00e7en di\u011fer a\u015firetlerin kendilerini telef ve cerh etmekte olduklar\u0131n\u0131 ama\u00e7lar\u0131n\u0131n ise \u201cmuradlar\u0131n\u0131n ise\u201d isk\u00e2n olunduklar\u0131 Uzunyayla\u2019y\u0131 terk ettireceklerini ve b\u00f6yle olmaktan ise c\u00fcmleten telef olmak hay\u0131rl\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 beyan etmi\u015flerdir. Bu a\u015firetlerle harbe k\u0131yam etmek istediklerini belirtmi\u015flerdir. \u00e7\u00fcnk\u00fc ad\u0131 ge\u00e7en a\u015firetler her sene Uzunyayla\u2019ya gelerek bu civarda bulunan G\u00fcr\u00fcn ve Darende taraflar\u0131nda bulunan kaza ve mezralar\u0131n ziraatlerini telef ettiklerini hayvanat\u0131n\u0131 gasp ve ebna-i \u015febilin mallar\u0131n\u0131 gasb ve baz\u0131lar\u0131n\u0131 idam eylediklerini belirtmi\u015flerdir. Kendilerinin tahamm\u00fcllerinin kalmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bunun i\u00e7in b\u00f6lgeye miktar-\u0131 kifaye piyade ve s\u00fcvari ile mevcut olan 3 k\u0131ta top\u2019un Sivas\u2019a g\u00f6nderilmesini68<\/a><\/sup> istemi\u015flerdir. Ba\u015fka bir belge de ise \u201cAf\u015far a\u015firetinin Kayseriye sanca\u011f\u0131nda bulunan Zamant\u0131 nam yerde bulunan torunlar\u0131m\u0131z \u00fczerine Sivas Uzunyayla\u2019da bulunan 400 hane (400\u00d75=2000 ki\u015fi) \u00e7erkesler buraya gelerek buras\u0131n\u0131 devlet bize verdi isk\u00e2n olaca\u011f\u0131z diyerek rahats\u0131z etmi\u015flerdir. Af\u015far a\u015firetinin elemanlar\u0131 ise vermeyiz deyince, \u00e7erkesler bunlara sald\u0131rarak muharebe etmi\u015fler her iki taraftan 2\u2019\u015fer ki\u015fi olmak \u00fczere toplam 4 ki\u015fi hayat\u0131n\u0131 kaybetmi\u015ftir. Bunu duyan gerek o civarda gerekse \u00e7ukurova\u2019da bulunan Af\u015far a\u015fireti mensuplar\u0131 700\u2013800 s\u00fcvari ile bir ka\u00e7 y\u00fcz piyade ile Yozgat taraf\u0131nda bulunan asakir-i nizamiye-i hazret-i \u015fahane zabitan\u0131ndan bir zat dahi bakaya tahsili i\u00e7in daha \u00f6nceden eyalet-i mezkure mutasarr\u0131f\u0131 Saadetl\u00fc Pa\u015fan\u0131n rey ve tasvibi ile Af\u015farlarla birlikte giderek \u00e7erkesler \u00fczerine y\u00fcr\u00fcyerek muharebe etmi\u015f, her iki taraftan (5+5) 10 ki\u015fi \u00f6lm\u00fc\u015f, Af\u015far a\u015fireti geri ka\u00e7arken ad\u0131 ge\u00e7en memur da at\u0131n\u0131 ve silah\u0131n\u0131 terk ederek ad\u0131 ge\u00e7en a\u015firetle gitmi\u015ftir. Bunlar\u0131 kovalayan \u00e7erkesler 5\u20136 hane a\u015firet mensubuna rastlayarak bunlar\u0131n emvallerini gasb etmi\u015flerdir. Ad\u0131 ge\u00e7en memur bu durumu Yozgat mutasarr\u0131f\u0131na bildirmek i\u00e7in Yozgat\u2019a gitmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Haber verildikten 3 g\u00fcn sonra Sivas taraf\u0131na 400 s\u00fcvari ve 2000 nefer- i \u00e2m gelerek Af\u015far\u2019\u0131n yayla\u011f\u0131 olan P\u0131narba\u015f\u0131 nam mahalle yerle\u015fmi\u015ftir. Asakir-i ba\u015fbu\u011fun ve memuru taraf\u0131ndan a\u015firet-i merkume hanedan\u0131 ve \u00e7erkes Begin o\u011flu Haci Bekir\u2019e haber g\u00f6ndererek yan\u0131na gelmelerini istemi\u015fse de Af\u015farlar Devlet-i Aliyye bizi terbiye etmek istemektedir diyerek korkudan (havf ve zehab ederek) asakir-i ba\u015fbu\u011fun yan\u0131na gitmemi\u015flerdir. Af\u015farlar sonu\u00e7ta bu b\u00f6lgeden ayr\u0131larak Mara\u015f taraflar\u0131nda Kabaktepe ad\u0131ndaki mahalle g\u00f6\u00e7erek oraya yerle\u015fmi\u015flerdir69<\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Devletin \u00e7erkes muhacirlerini Uzunyayla\u2019ya yerle\u015ftirmesinin nedenlerinden bir tanesi de, o b\u00f6lgede yayla\u011fa gelen a\u015firetlerin asayi\u015fsizliklerini \u00f6nlemek istemesi oldu\u011fu i\u00e7in, bu \u015fekilde ama\u00e7 h\u00e2s\u0131l olmu\u015ftur demek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Fakat y\u00fczy\u0131llarca bu b\u00f6lgede yaylak ve k\u0131\u015flak hayat\u0131 ya\u015fam\u0131\u015f olan Af\u015far a\u015firetlerinin bu s\u00fcre\u00e7te cidd\u00ee problemler ya\u015fam\u0131\u015f olduklar\u0131 bir ger\u00e7ektir. Sonu\u00e7 olarak ata-baba yadig\u00e2r\u0131 topraklar\u0131 terk ederek Mara\u015f\u2019a g\u00f6\u00e7 etmek mecburiyetinde kalm\u0131\u015flard\u0131r. Bu durum ayn\u0131 zamanda Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin de kendi halk\u0131 olan Af\u015farlar ile yeni g\u00f6\u00e7 ederek gelmi\u015f olan \u00e7erkesler aras\u0131nda herhangi bir ayr\u0131m yapmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, hatta evsiz yurtsuz, vatans\u0131z kalm\u0131\u015f olan \u00e7erkesler lehine davrand\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Bu g\u00f6\u00e7 sonucunda Uzunyayla\u2019ya yerle\u015ftirilen \u00e7erkesler ile Af\u015far a\u015firetleri aras\u0131nda \u00e7\u0131kan problemler y\u0131llarca devam etmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

1277 tarihli belgede de benzeri bir konuya temas edilerek, \u201cSivas eyaleti d\u00e2hilinde k\u00e2in Uzunyayla nam mahalle g\u00f6nderilmi\u015f olan muhacirinin isk\u00e2nlar\u0131 i\u00e7in\u2026 oraca arzu edilen hal-i imareti ve asayi\u015fin devam ve bekas\u0131, e\u015fk\u0131ya-y\u0131 a\u015fa\u00eerin mezkur yaylada men-i uburu hakk\u0131nda taraf ve muabirin sedd \u00fc bend olunmas\u0131na ve bu dahi l\u00fczum-\u0131 mikdar asakir-i muntazama-i \u015fahane ve c\u00fcn\u00fbd-\u0131 muvazzafa sevk ve ikamesine\u2026\u201d \u015feklindeki ifadelerle, bu b\u00f6lgeye muhacirin yerle\u015ftirmekteki as\u0131l amac\u0131n, a\u015firetlerin yapt\u0131klar\u0131 e\u015fk\u0131yal\u0131k hareketlerinin engellenmesinin g\u00f6zetildi\u011fi anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r70<\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

\u00e7erkeslerin isk\u00e2n\u0131nda kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan problemlerden bir di\u011feri de yerle\u015filecek mahallerin be\u011fenilmemesiyle ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Gelen muhacirlerin bir k\u0131sm\u0131 kendilerine g\u00f6sterilen yerleri be\u011fenmeyerek Sivas\u2019a gitmek istemi\u015flerdir. \u00f6rne\u011fin; Samsun\u2019a gelmi\u015f olan muhacirin Canik sanca\u011f\u0131nda bir mahal be\u011fenmeyerek Sivas canibinde tavattun olunmak arzusunda bulunduklar\u0131ndan bunlar\u0131 yevmiyeleri mal sand\u0131\u011f\u0131ndan\u201d \u00f6denmi\u015ftir71<\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Muhacirlerin bir k\u0131sm\u0131 ise kendilerine g\u00f6sterilen yerlere gitmek istemeyerek vatan-\u0131 asliyelerine d\u00f6nmek istemi\u015flerse de, bunlar\u0131n her istediklerini yapamayacaklar\u0131 belirtilmi\u015ftir. \u00f6rne\u011fin: \u201cDa\u011f\u0131stan ahalisinden olup ilk \u00f6nce \u00e7erkesler ile birlikte Kastamonu\u2019ya gelip Sivas\u2019a gitmekten imtina edip, \u00f6nce Dersaadete ve oradan da vatan-\u0131 asliyelerine ricat etmek isteyen 36 n\u00fcfus ikna edilerek Sivas\u2019a g\u00f6nderilmi\u015fti72<\/a><\/sup>. Ayr\u0131ca \u201cMuhacirin-i merkuma verilen karar\u0131n icras\u0131na suret-i muhalefette bulunduklar\u0131 anla\u015f\u0131lm\u0131\u015f olup ancak bunlar\u0131n her istediklerini icraya ise imk\u00e2n olamayaca\u011f\u0131\u201d belirtilmi\u015ftir73<\/a><\/sup>. Bu bilgiler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda, \u00e7erkeslerin kendileri i\u00e7in al\u0131nan kararlara zaman zaman kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131n\u0131 ifade etmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Fakat ne kadar zorlu bir s\u00fcre\u00e7 olursa olsun, sonu\u00e7 olarak muhacirlerin Uzunyayla\u2019ya yerle\u015ftirilmesi tamamlanabilmi\u015f ve T\u00fcrkiye\u2019nin bir par\u00e7as\u0131 olmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin de o g\u00fcn\u00fcn \u015fartlar\u0131 i\u00e7erisinde \u00fcst\u00fcne d\u00fc\u015fen sorumlulu\u011fu b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde yerine getirmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 belgelerden anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. \u00e7\u00fcnk\u00fc Osmanl\u0131 Devleti\u2019ne s\u0131\u011f\u0131nm\u0131\u015f olan \u00e7erkes muhacirler, her \u015feylerini memleketlerinde b\u0131rakarak gelmi\u015flerdir. Fukara ve peri\u015fan durumda olup, ekme\u011fe muhta\u00e7t\u0131rlar. Bundan dolay\u0131 devlet uzunca bir s\u00fcre bunlara yiyecek yard\u0131m\u0131 yapmaya devam etmek mecburiyetinde kalm\u0131\u015ft\u0131r. \u00f6rne\u011fin; Sivas mutasarr\u0131f\u0131 ve kaimmakam\u0131 Mehmet Ali Efendiye yaz\u0131lan \u015fukkada hen\u00fcz mahs\u00fcl alamam\u0131\u015f ve sefalet i\u00e7inde olanlar tahkik edilerek yevmiye yar\u0131m\u015far k\u0131yye nan-\u0131 aziz verilmesi emredilirken74<\/a><\/sup>, di\u011fer bir belgede de, ziraat mevsimi ge\u00e7ti\u011finden, kendilerinin bir g\u00fbna ticaretleri olmad\u0131\u011f\u0131ndan c\u00fcmleten efkar-\u0131 fukara oldu\u011fundan (var olan) nafakalar\u0131 ile be\u015f g\u00fcn idare edemeyeceklerini ve sene-i atiye haziran\u0131 gayetine de\u011fin beher n\u00fcfusa yevmiye yar\u0131m\u015far k\u0131yye h\u0131nta verilmedi\u011fi halde telef-i nefs olacaklar\u0131n\u0131, di\u011fer ihtiya\u00e7lar\u0131 olan alet ve edevatlar\u0131n refte refte tasviye edilece\u011fi belirtilmektedi75<\/a><\/sup>r.Bu yard\u0131mlar\u0131n devletin b\u00fct\u00e7esini sarsmas\u0131 \u00e7ok do\u011fald\u0131r. Bunun sonucu olarak, Osmanl\u0131 Devlet\u2019i her ailenin yerle\u015ftirilmesi i\u00e7in 1859\u2019da 6\u20137 bin kuru\u015f masraf yap\u0131labilece\u011fini tespit etmi\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen, o g\u00fcnk\u00fc i\u00e7inde bulundu\u011fu olumsuz mali \u015fartlar sebebiyle iki y\u0131l sonra bu miktar\u0131 825 kuru\u015fa indirmi\u015ftir.76<\/a><\/sup><\/p>\n\n\n\n

Belgelerden, devletin Uzunyayla\u2019da yerle\u015fmi\u015f veya yerle\u015ftirilmeyi bekleyen yani misafireten yerle\u015ftirilmi\u015f olanlar i\u00e7in de her t\u00fcrl\u00fc tedbiri almaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n\n\n\n

\u00f6rne\u011fin; \u201cSivas eyaletinde isk\u00e2n olunmak \u00fczere \u015fimdiye kadar g\u00f6nderil\u00fcb tecemm\u00fc etmi\u015f ve misafireten yerle\u015ftirilmi\u015f olan muhacirinin taamiyeleriyle tohumluk i\u00e7in verilecek h\u0131nta ve \u015fiar\u2019\u0131n ve \u00f6k\u00fczler i\u00e7in ita olunacak fi\u011fin her bir tak\u0131m\u0131yla \u00f6k\u00fcz ve arabalar\u0131n bahalar\u0131 tahminen 2.300 ak\u00e7eyi tecav\u00fcz edece\u011fi ve buna Sivas sanca\u011f\u0131 emvalinin v\u00fcsat\u2019i olmad\u0131\u011f\u0131 beyan\u0131yla icabat\u0131 emrinde ve Uzunyayla\u2019da isk\u00e2n olunacaklar i\u00e7in hatab ve k\u00f6m\u00fcr tedariki z\u0131mn\u0131nda \u015fimdilik 120 \u00e7ift \u00f6k\u00fcz ve araba m\u00fcbayaa olunub bu miktar\u0131n dahi mertebe-i kifayede olmamas\u0131yla bu babda istizan\u0131 havi evvelce posta ve m\u00fcvehhar telgraf vas\u0131tas\u0131yla muhacirin komisyonu reisi devletli Pa\u015fa hazretlerine taraf\u0131na mersul iki k\u0131ta mazbata mealleri malum-\u0131 meci olmu\u015ftur. Belgenin devam\u0131 olan sat\u0131rlarda \u201ce\u011fer bu muhacirlerin masraflar\u0131 kar\u015f\u0131lanmad\u0131\u011f\u0131 takdirde her kazada vaki\u2019 ehl-i \u0130slam kura ve bunun miktar\u0131n\u0131 tesbitle her karyeye iki\u015fer hane tevzi ve taksim olunarak kasaba ve karyelerde bo\u015f ve hali hane bulunur ise oralara yerle\u015ftirilerek arazi-i muattala ve metruke varsa onlar dahi olur yohsa arazi-i haliye-i miri\u2019ye dahi bulunur nas\u0131lsa l\u00fcz\u00fcmu miktar tarla ve arazi irae ve ita iktiza eden tapu senedi tanzim olunmak \u00fczere<\/p>\n\n\n\n

keyfiyetin usul\u00fc vechile i\u015f\u2019ar ve inha k\u0131l\u0131nm\u0131\u015f ve i\u00e7lerinde hayvan ve edavat-\u0131 \u00e7ift tedarikine kudreti olanlar, ol makule levaz\u0131matlar\u0131n\u0131 kendileri tedarik ed\u00fcb, kudretsiz olanlar\u0131 dahi edavat-\u0131 \u00e7ift vesaire tedarik edinceye dek ortak\u00e7\u0131l\u0131k ve amelelik gibi \u015feylerde kullan\u0131larak ashab-\u0131 iktidar ve merhamet taraflar\u0131ndan sair suretlerle muavenet k\u0131l\u0131narak esbab-\u0131 ta\u015firinin d\u00fc\u00e7ar-\u0131 zaruret olmamalar\u0131 ve sairinin ittisaliyle yevmiye ve zehayir ita ve hane in\u015fa olunmas\u0131ndan sarf-\u0131 nazar ile karar-\u0131 ahir iktizas\u0131ndan olub suret-i i\u015fara g\u00f6re bunlar i\u00e7in hane yapt\u0131r\u0131lmakta oldu\u011fundan art\u0131k \u015fimdiye kadar vukua gelen masraf her ne ise mukaddem ki kusur-\u0131 vechile bi\u2019t-tesviye bundan b\u00f6yle m\u00fc\u2019zayaka-i maliye ve ahval-i zamaniye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclerek bunlar\u0131n bir an evvel k\u0131\u015f gelmeksizin bir saat evvel masrafs\u0131zca isk\u00e2nlar\u0131 (\u00e7\u00fcnk\u00fc) bunlar fera-y\u0131 vatan ve terk-i emlak ile z\u00eer-i saye-i hilafet-i azimeye dehalet ederek bu cihetle millet-i islamiyenin misafiri demek olmalar\u0131yla giriftar-\u0131 peri\u015fan ve sefalet olmamalar\u0131yla esbab\u0131n teshid edecek surette husulu hakk\u0131nda muvanet-i laz\u0131menin ifas\u0131na\u2026\u201d77<\/a><\/sup>, \u015feklinde ge\u00e7en c\u00fcmlelerden, al\u0131nan tedbirlerin neler oldu\u011funa dair net bilgiler elde edilmektedir. Al\u0131nan tedbirler sayesine Uzunyayla\u2019ya yerle\u015ftirilmi\u015f olan \u00e7erkeslerin o g\u00fcnden bug\u00fcne kadar ya\u015famakta olduklar\u0131 k\u00f6ylerin isimleri a\u015fa\u011f\u0131daki tabloda belirtilmektedir78<\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

SIRA NO        K\u00f6Y \u0130S\u0130MLER\u0130                                    ETN\u0130K YAPISI<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                                                               (K\u00f6y Tasnifi)<\/p>\n\n\n\n

1              Ak\u00f6ren (Pedisey)                       Hat\u0131que<\/p>\n\n\n\n

2              A\u015fa\u011f\u0131 Bey\u00e7ay\u0131r (\u015e\u0131p\u015fhable)        Kaberdey<\/p>\n\n\n\n

3              A\u015fa\u011f\u0131 Karag\u00f6z (Gosthable)        Kaberdey<\/p>\n\n\n\n

4              A\u015fa\u011f\u0131 Borandere(\u015e. Jambotey)    \u00e7e\u00e7en<\/p>\n\n\n\n

5              A\u015fa\u011f\u0131 K\u0131z\u0131l\u00e7evik (Mekeney)        Kabardey<\/p>\n\n\n\n

6              A\u015fa\u011f\u0131 H\u00f6y\u00fck (Bab\u0131gey)              Kabardey<\/p>\n\n\n\n

7              A\u015fa\u011f\u0131 Potuklu (Ismelk\u0131t)            Abaza<\/p>\n\n\n\n

8              Alamescit (Ligurhable)             Kabardey<\/p>\n\n\n\n

9              Alt\u0131kesek(Lo\u011fk\u0131t)                     Abaza<\/p>\n\n\n\n

10            Ayg\u00f6rmez (H\u0131thable)                 Hat\u0131que<\/p>\n\n\n\n

11            Akviran (Fedsey)                     Hat\u0131que<\/p>\n\n\n\n

12            Beserek                                  Hat\u0131que<\/p>\n\n\n\n

13            Burhaniye                               Hat\u0131que<\/p>\n\n\n\n

14           B. G\u00fcm\u00fc\u015fg\u00fcn (Ap\u015fohable)        Kabardey<\/p>\n\n\n\n

15           Cinli\u00f6ren                                Hat\u0131que<\/p>\n\n\n\n

16           \u00e7ukuryurt                               Abzeh<\/p>\n\n\n\n

17           \u00e7erkes S\u00f6\u011f\u00fctl\u00fc                      Kabardey<\/p>\n\n\n\n

18           \u00e7amurlu (Hab\u00e7ey)                 Kabartey<\/p>\n\n\n\n

19           Dikilita\u015f (Y\u0131nalgoy)                Kabardey<\/p>\n\n\n\n

20           Demirba\u011f                             Abaza<\/p>\n\n\n\n

21           Demirderesi                         Hat\u0131que<\/p>\n\n\n\n

22           Demirci\u00f6ren                         Hat\u0131que<\/p>\n\n\n\n

23           E. Yass\u0131p\u0131nar (\u015eenibey)         Kabardey<\/p>\n\n\n\n

24           E\u011fri S\u00f6\u011f\u00fct                            Ku\u015fha<\/p>\n\n\n\n

25           Gebelek (Gothaley)               Kabardey<\/p>\n\n\n\n

26           Halitbey\u00f6ren (Guna\u015fey)        Kabardey<\/p>\n\n\n\n

27           Hilmiye (Be\u015f K\u0131zakhable)     Kabardey<\/p>\n\n\n\n

28           Hayriye (Jam\u0131rzey)               Kabardey<\/p>\n\n\n\n

29           inli\u00f6ren (Hev\u015fey)                  Hat\u0131que<\/p>\n\n\n\n

30           K. G\u00fcm\u00fc\u015fg\u00fcn (Birgutey)        Kabardey<\/p>\n\n\n\n

31           Kabaktepe                           Kabartey<\/p>\n\n\n\n

32           K\u0131rkge\u00e7it (Jiyayago)             Kabardey<\/p>\n\n\n\n

33          Karahalka (Gan\u015fuyev)           Kabardey<\/p>\n\n\n\n

34          Karakuy(\u015eegamey-\u015eigalo\u011fo) Kabardey<\/p>\n\n\n\n

35          K\u0131rkp\u0131nar (Sas\u0131ghable)          Kabardey<\/p>\n\n\n\n

36          Kaftangiyen (Anzorey)           Kabardey<\/p>\n\n\n\n

37          Kurba\u011fl\u0131k (\u015ei\u011febe\u011fo)            Kabardey<\/p>\n\n\n\n

38          Kazanc\u0131k                              Abaza<\/p>\n\n\n\n

39          Karabo\u011faz (Asl\u0131nhable)        Kabardey<\/p>\n\n\n\n

40           K\u0131l\u0131\u00e7Mehmet (G\u0131l\u0131\u015fpihable) Kabardey<\/p>\n\n\n\n

41           Kaynar                               Hat\u0131que<\/p>\n\n\n\n

42           Karaca\u00f6ren                       Abaza<\/p>\n\n\n\n

43           Karakoyunlu                      Kabardey<\/p>\n\n\n\n

44           Kapakl\u0131p\u0131nar                     Kabardey<\/p>\n\n\n\n

45           Kavak                               Hat\u0131que<\/p>\n\n\n\n

46           Ku\u015f\u00e7u                               Hat\u0131que<\/p>\n\n\n\n

47           Malak                              Hat\u0131que<\/p>\n\n\n\n

48           Mara\u015fl\u0131                            Hat\u0131que<\/p>\n\n\n\n

49           Methiye (Mudarey)          Kabardey<\/p>\n\n\n\n

50           \u00f6ren\u015fehir (Gundetey)      Kabardey<\/p>\n\n\n\n

51           Olukkaya( Jambotey)<\/p>\n\n\n\n

52           Panl\u0131                                Abzeh<\/p>\n\n\n\n

53           Pazarsu                           Kabardey<\/p>\n\n\n\n

54           S\u00f6\u011f\u00fctl\u00fc                           Hat\u0131que<\/p>\n\n\n\n

55           Sa\u00e7aya\u011f\u0131(BEyazk\u00f6y) (Guna\u015fhable) Kabardey<\/p>\n\n\n\n

56           \u015eerefiye (Aslemirey)           Kabardey<\/p>\n\n\n\n

57           Ta\u015fl\u0131ge\u00e7it (To\u011flahable)        Kabardey<\/p>\n\n\n\n

58           Tahtak\u00f6pr\u00fc (Gura\u015f\u0131nhable) Kabardey<\/p>\n\n\n\n

59               Tilkih\u00f6y\u00fck (Go\u011fulgey)        Kabardey<\/p>\n\n\n\n

60           Ta\u015foluk (Hopa\u015fey)               Kabardey<\/p>\n\n\n\n

61            Tersahan (Lakhable)          Hat\u0131que<\/p>\n\n\n\n

62            Tavladere                          Abaza<\/p>\n\n\n\n

63            Uzunp\u0131nar (Y\u0131ner\u0131gey)        Kabardey<\/p>\n\n\n\n

64            \u00fc\u00e7 P\u0131nar (Had\u0131g\u015f\u0131geycug)  Kabardey<\/p>\n\n\n\n

65            Y. Bey\u00e7ay\u0131r (Mar\u011fu\u015fey)      Kabardey<\/p>\n\n\n\n

66            Y. K\u0131z\u0131l\u00e7evlik (Je\u015fhable)     Kabardey<\/p>\n\n\n\n

67            Y. Karag\u00f6z (Mo\u011farhable)   Kabardey<\/p>\n\n\n\n

68            Y. Borandere (Yeli\u011fey)      Abaza<\/p>\n\n\n\n

69            Y. Potuklu (Ismelk\u0131t)         Abaza<\/p>\n\n\n\n

70            Yeniyapan (\u015e\u0131dk\u0131t)             Abaza<\/p>\n\n\n\n

71           Yahya Bey (Hatuk\u015f\u0131goy\u0131j)   Kabardey<\/p>\n\n\n\n

72           Yeni Yass\u0131p\u0131nar (Jan\u0131gey)   Kabardey<\/p>\n\n\n\n

73           Ya\u011fl\u0131p\u0131nar (Jerestey)          Kabardey<\/p>\n\n\n\n

74           Yukar\u0131h\u00f6y\u00fck                       \u00e7e\u00e7en<\/p>\n\n\n\n

E- \u00e7erkeslerin \u0130sk\u00e2n\u0131nda T\u00fcrk Halk\u0131n\u0131n Destek ve Yard\u0131mlar\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Muhacir olarak gelen bu insanlar\u0131n, zaman zaman Af\u015far a\u015firetleri ile problem ya\u015famalar\u0131na ra\u011fmen, \u00e7o\u011fu zaman yerli halk taraf\u0131ndan sevgiyle kar\u015f\u0131land\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve ellerindeki imk\u00e2nlar\u0131n seferber edildi\u011fini m\u00fc\u015fahede etmek de m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Sadece devlet de\u011fil, o g\u00fcnk\u00fc T\u00fcrk toplumu da onlara kucak a\u00e7m\u0131\u015f ve ba\u011f\u0131rlar\u0131na basm\u0131\u015ft\u0131r. Gelenlerin b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131, yanlar\u0131nda hi\u00e7bir \u015fey olmadan, peri\u015fan bir durumda Osmanl\u0131 Topraklar\u0131na s\u0131\u011f\u0131nm\u0131\u015flard\u0131r. \u00e7o\u011funun \u00fcst\u00fcndeki elbise ve ayakkab\u0131s\u0131 par\u00e7alanm\u0131\u015f neredeyse yar\u0131 \u00e7\u0131plak vaziyettedir. Yiyecekleri de hemen hemen bitmi\u015f durumdad\u0131r79<\/a><\/sup>.Bu sebeple, muhacirlerin her t\u00fcrl\u00fc istirahatlar\u0131 sa\u011fland\u0131\u011f\u0131 gibi, bunlar\u0131n yerle\u015fmeleri i\u00e7in halk kendi madd\u00ee imk\u00e2nlar\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde okul ve cami yapt\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Halk kendi iste\u011fiyle gelenleri evinde misafir etmi\u015f, isk\u00e2n mahallerine arabas\u0131 ile ta\u015f\u0131yarak, evini yapm\u0131\u015f, tohumluklar\u0131n\u0131 ve \u00f6k\u00fcz ile araba ihtiyac\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lam\u0131\u015f ve hatta arazilerini bile ilk kendisi s\u00fcr\u00fcp teslim etmi\u015ftir80<\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Bu durumun sadece Sivas i\u00e7in de\u011fil, muhacirlerin bulunduklar\u0131, t\u00fcm yerler i\u00e7in ge\u00e7erli oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. \u00f6rne\u011fin; Turhal kazas\u0131 m\u00fcd\u00fcr\u00fcne yaz\u0131lan yaz\u0131da \u201cTrabzon\u2019da bulunup l\u00ee ecli\u2019l-isk\u00e2n Sivas\u2019a izan olan muhacirinin Turhal kazas\u0131ndan m\u00fcr\u00fbrlar\u0131 esnas\u0131nda haklar\u0131nda muavenet ve h\u00fcrmet-i laz\u0131ma icras\u0131yla esbab ve istirahatlar\u0131 isti\u2019mal olunmu\u015f oldu\u011fu muhacirin-i merkuma \u00fcmeras\u0131 taraf\u0131ndan beyan ve i\u015far olunmu\u015f ve bu konu Ceride-i Havadis\u2019e derc ve ilam olunmak \u00fczere bir m\u00fczekkere yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r81<\/a><\/sup>. Ayn\u0131 \u015fekilde Kastamonu\u2019da isk\u00e2n edilmek \u00fczere g\u00f6nderilen muhacirine gerekli g\u00f6r\u00fclen odun ve k\u00f6m\u00fcr i\u00e7in toplam yedi bin iki y\u00fcz on be\u015f kuru\u015f toplanm\u0131\u015f olup, bu yard\u0131m\u0131n iki bin be\u015f y\u00fcz kurusu Kastamonu mutasarr\u0131f\u0131 taraf\u0131ndan, geri kalan\u0131 da b\u00f6lge halk\u0131 taraf\u0131ndan kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131r. Di\u011fer b\u00f6lgelerden de \u00e7erkez muhacirlerinin masraflar\u0131 i\u00e7in yard\u0131mlar gelmi\u015ftir. Kayseri halk\u0131 taraf\u0131ndan da bu \u015fekilde \u00e7erkes muhacirlerine harcanmak \u00fczere yirmi bir bin yedi y\u00fcz k\u0131rk dokuz kuru\u015f tedarik edilmi\u015ftir82<\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Bu yard\u0131mlar\u0131n Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin Anadolu d\u0131\u015f\u0131ndaki b\u00f6lge halklar\u0131ndan da geldi\u011fi anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. M\u0131s\u0131r\u2019dan \u00fc\u00e7 kez yard\u0131m paras\u0131 toplanarak g\u00f6nderildi\u011fi gibi, Ba\u011fdat muteberan\u0131 ile Basra ve Revanduz kaim-makamlar\u0131ndan toplanan otuz d\u00f6rt bin \u00fc\u00e7 y\u00fcz kurus da ayn\u0131 \u015fekilde posta ile g\u00f6nderilmi\u015ftir83<\/a><\/sup>.Ayn\u0131 \u015fekilde Yetmis alt\u0131 senesinde Erzurum ve Uzunyayla ve Tokat taraflar\u0131na ve mahal-isaireye sevkolunan muhacirin-i \u00e7erakese nakliyesinden dolay\u0131 Sivas Sancag\u0131\u2019na tabi\u2019Kaza-i Erbaa ahalisinin matlublar\u0131 olan elli \u00fc\u00e7 bin d\u00f6rt y\u00fczalt\u0131 kurusun hazine-i celileyeterk ve tebri\u2019 ile kabul\u00fc mahallinden ba-mazbata is\u2019ar olunmus ve ahali-i merkumenin bubabda vukuagelen hidmetleri eser-i hamiyyet olarak sayan-\u0131 takdir g\u00f6r\u00fcnm\u00fcst\u00fcr84<\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

1277 tarihli ba\u015fka bir belge de \u201cSivas\u2019ta isk\u00e2n edilmi\u015f olan muhacirin-i \u00e7erakise\u2019den Uzunyayla\u2019da isk\u00e2n olunanlar i\u00e7in baz\u0131 kazalar ahalisi taraf\u0131ndan muavemet ve lehiyat-\u0131 l\u00e2z\u0131me icra olundu\u011fu mis\u00fcll\u00fc Emlak kazas\u0131 ahalisinin in\u015fa eyledikleri 30 bab hane ile bir cami-i \u015ferif ve mektebin85<\/a><\/sup>, Delikli Ta\u015f kazas\u0131 ahalisi taraf\u0131ndan yap\u0131lm\u0131\u015f olan 4 bab hane86<\/a><\/sup>, Hafik kazas\u0131 ahalisinin muhacirin i\u00e7in in\u015fa eyledikleri bir bab cami-i \u015ferif, mekteb-i m\u00fcnif ve 40 bab hane nin in\u015fa edildi\u011fini g\u00f6rmekteyiz ki87<\/a><\/sup>, halk bunlar\u0131 bir hizmet-i m\u00fcftehire olarak yapm\u0131\u015ft\u0131r. Bu yap\u0131lan hizmetler o d\u00f6nemin gazeteleri olan Takvim-i Vekayi, Ceride-i Havadis ve Terc\u00fcman-\u0131 Ahval gazetelerinde yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r88<\/a><\/sup>. 3 May\u0131s 1856 y\u0131l\u0131nda \u00e7\u0131kar\u0131lan talimatnameye g\u00f6re isk\u00e2n edilecek muhacirlerin zengin olanlar\u0131 kendi evlerini bizzat yapt\u0131racaklar, fakir olanlar\u0131nki de devlet eliyle yapt\u0131r\u0131lacakt\u0131r. Devlet Anadolu\u2019da zorunlu kalmad\u0131k\u00e7a bina in\u015fa etmemi\u015f bu isi daha \u00e7ok valiliklere ve hay\u0131rsever vatanda\u015flara havale etmistir89<\/a><\/sup>. Nitekim halk\u0131n isk\u00e2n isleri i\u00e7in yapm\u0131s oldugu yard\u0131mlar gazetelerde \u00e7\u0131kanbir\u00e7okhaberle de do\u011frulanmaktad\u0131r. \u00f6rne\u011fin, Sivas Eyaleti\u2019ne ba\u011fl\u0131 Uzunyaylanammahale g\u00f6nderilen \u00e7erkez muhacirlerine Emlak Kazas\u0131 ahalisi taraf\u0131ndan otuz ibadethane in\u015fa edilmistir90<\/a><\/sup>.1865 senesine kadar Sivas vilayetinde \u00e7erkes muhacirler i\u00e7in 1952 adet hane yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r91<\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Her ne kadar Uzunyayla\u2019ya \u00e7erkesler i\u00e7in haneler yap\u0131lm\u0131\u015fsa da, buralar\u0131n isk\u00e2n olunmas\u0131 gerekti\u011fi, aksi halde Af\u015far a\u015fireti mensuplar\u0131 taraf\u0131ndan harap edilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. \u00f6rne\u011fin; Uzunyayla\u2019da \u00e7erkesler i\u00e7in haneler yap\u0131lm\u0131\u015f ama kap\u0131 ve di\u011fer \u015feylerin tamamlanmad\u0131\u011f\u0131 e\u011fer bu \u015fekilde kal\u0131rsa k\u0131\u015f mevsimi de geldi\u011finden muhacirlerin buralarda isk\u00e2n olunamay\u0131p civar k\u00f6ylere da\u011f\u0131laca\u011f\u0131, bo\u015f kalan evlerin Af\u015far a\u015fireti taraf\u0131ndan harap edilece\u011fi bildirilmi\u015f, verilen cevaba g\u00f6re ise yap\u0131lm\u0131\u015f olan hanelerin ser\u2019iyyen eksikliklerinin tamamlanmas\u0131, mevcut olan muhacirinin isk\u00e2n olunmas\u0131 istenmi\u015ftir92<\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrk halk\u0131, gelen muhacirlerin ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 imk\u00e2nlar\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde temin etmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Muhacirler i\u00e7in in\u015fa edilen camilere imam atamalar\u0131 yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi, yerli halk taraf\u0131ndan muhacirlerin yolculuk masraflar\u0131 da kar\u015f\u0131lanmaktad\u0131r. Haf\u0131z Pa\u015fa hazretlerine m\u00fcsta\u2019cil ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda g\u00f6nderilen belgeden, \u201cSivas eyaletinde iskan olunan muhacirin i\u00e7in in\u015fa olunmu\u015f olan cami-i \u015ferifte imaret ve hitabet cihetlerin iktiza eden\u2026. bilgisine ula\u015f\u0131lmaktad\u0131r93<\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Gelen muhacirler ba\u015flang\u0131\u00e7ta karaya ilk \u00e7\u0131km\u0131\u015f olduklar\u0131 yerlerde ge\u00e7ici olarak isk\u00e2n olmakta, uygun \u015fartlar olu\u015ftu\u011funda as\u0131l isk\u00e2n olunacaklar\u0131 yerlere do\u011fru yolculuk yapmaktad\u0131rlar. Bu yolculuklar\u0131 esnas\u0131nda kullanm\u0131\u015f olduklar\u0131 arabalar\u0131n \u00fccretleri bulunduklar\u0131\/ge\u00e7tikleri kazalar\u0131n ahalisi taraf\u0131ndan \u00f6denmektedir. Ahalinin yapm\u0131\u015f olduklar\u0131 bu masraflar hizmet-i m\u00fcftehire olmak \u00fczere hazine-i celileye terk ve teberru etmekte ve bu hizmetler Ceride- i Havadis, Takvim-i Vekayi ve Terc\u00fcman-\u0131 Ahval gazetelerinde yay\u0131nlanmaktad\u0131r. \u00f6rne\u011fin; Samsun iskelesine \u00e7\u0131k\u0131p oradan Amasya Sanca\u011f\u0131na giderek muhteliten l\u00ee ecli\u2019l-isk\u00e2n Veray kazas\u0131na irsal olunan malumu\u2019n-n\u00fcfus Nogay muhacirlerinin 8 saat mesafede bulunan kazam\u0131za gelmeleri i\u00e7in verilen 120 araban\u0131n \u00fccreti olan 3.360 guru\u015f ve Sivas Sanca\u011f\u0131na m\u00fcr\u00fcr eden muhacirler i\u00e7in Amasya\u2019dan 12 saat mesafede olan Turhal kazas\u0131na gitmeleri i\u00e7in verilen 50 araban\u0131n \u00fccreti olan 2.100 guru\u015f, Turhal\u2019dan Sivas Sanca\u011f\u0131na naklolunan malumu\u2019n-n\u00fcfus \u00e7erkes muhacirlerinin 6 saat mesafede bulunan Zile kazas\u0131na kadar gitmeleri i\u00e7in verilen 30 araban\u0131n \u00fccreti olan 630 guru\u015f ki cem\u2019an 200 araban\u0131n \u00fccreti olmas\u0131 gereken 6.090 guru\u015fun bir hizmet-i m\u00fcftehire olmak \u00fczere hazine-i celileye terk ve teberru olunmu\u015f oldu\u011fundan kabul\u00fcne m\u00fcsaade-i aliyyeleri sezaveri buyrulmak bab\u0131nda\u2026\u201d94<\/a><\/sup>, ba\u015fka bir belgede ise \u201cDa\u011f\u0131stan muhacirlerinden olup ilk \u00f6nce Ayd\u0131n Sanca\u011f\u0131na oradan da Sivas\u2019a naklolunan \u00e7e\u00e7enlerden 240 hane n\u00fcfusun araba \u00fccreti olmak \u00fczere Konya Esbke\u015fen ve Aksaray ve K\u0131r\u015fehri kazalar\u0131 ahalisi taraf\u0131ndan verilmi\u015f olan 48.000 guru\u015fun bir hizmet-i m\u00fcftehire olarak hazine-i celileye terk ve teberru ile kabul\u00fc istida olundu\u011fu Konya meclisinin varid olan mazbatas\u0131nda i\u015f\u2019ar olunmu\u015f, ahali-i merkumenin bu babda vukua gelen hizmetleri eser-i hamiyyet ve m\u00fcstelzam takdir ve mahzuziyet olarak keyfiyet Ceride-i Havadis, Takvim-i Vekayi ve Terc\u00fcman-i Ahval\u2019a derc ile ilan\u2026\u201d edilmi\u015ftir95<\/a><\/sup>. 1277 tarihli belgede Samsun, Amasya, Ankara, Sivas ve Konya\u2019ya izam olunan ve Canik sanca\u011f\u0131nda isk\u00e2n ettirilen \u201cmuhacirlerin suret-i i\u015fara nazaran muhacirin-i merkume hakk\u0131nda tehilat-\u0131 l\u00e2z\u0131me ve me\u2019kulat-\u0131 saire ve iane-i m\u00fcmkine ifa olunmakta id\u00fc\u011f\u00fc anla\u015f\u0131l\u0131p ol babda vukua gelen gayret ve himmet ve insaniyet olarak\u201d ge\u00e7en ifadeler o d\u00f6nemde gelenlerin ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcn mertebe halk taraf\u0131ndan kar\u015f\u0131land\u0131\u011f\u0131n\u0131n bir belgesi olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r96<\/a><\/sup>. Devletin bu \u015fekilde hizmet edenleri taltif etti\u011fini de yine belgelerden m\u00fc\u015fahede etmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u201cSivas eyaletince icra olunan tedabir-i mutazamm\u0131n ve eyalet-i merkume meclis azas\u0131yla baz\u0131 hanedanz\u00e2delerin gerek mesele-i mahiyede vukubulan hizmetlerinden ve gerek ol tarafta isk\u00e2n edilmekte olan muhacirin haklar\u0131nda icra ettikleri muvanetlerinden na\u015fi uhdelerine m\u00fcnasib r\u00fctbeler tevcih olunmas\u0131na\u2026\u201d \u0130fadeleri bunu teyit etmektedir97<\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

SONU\u00e7<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Kafkas kavimlerinin, Osmanl\u0131 s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7erisine \u00e7erkes genel ad\u0131 alt\u0131nda g\u00f6\u00e7 ettirilmeleri, kendi istek ve arzular\u0131 ile olmay\u0131p, Ruslar\u0131n uygulad\u0131\u011f\u0131 bir s\u00fcrg\u00fcn hareketidir. Ayn\u0131 zamanda bu hadise, b\u00f6lgeyi Slavla\u015ft\u0131rma politikas\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131d\u0131r. O y\u0131llar\u0131n olumsuz \u015fartlar\u0131nda Osmanl\u0131 topraklar\u0131na g\u00f6\u00e7e zorlanan bu insanlar, yolculuklar\u0131 esnas\u0131nda o g\u00fcn\u00fcn imk\u00e2ns\u0131zl\u0131klar\u0131 sebebiyle bir\u00e7ok kay\u0131plar vermi\u015flerdir. Kalabal\u0131k gruplar halinde yap\u0131lan bu g\u00f6\u00e7ler, \u00e7ok k\u00f6t\u00fc \u015fartlar alt\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015f, muhacirleri ta\u015f\u0131yan gemiler kapasitelerinin \u00fcst\u00fcnde dolu hareket etmi\u015flerdir. Karadeniz k\u0131y\u0131lar\u0131nda bulunan Anapa, So\u00e7i, Adler, Sohum, Poti.. vb. limanlardan Rus, \u0130ngiliz ve Osmanl\u0131 gemilerine binen bu insanlardan bir \u00e7o\u011funun, Ordu, Samsun, Sinop, Trabzon, \u0130stanbul, Burgaz, K\u00f6stence, Ege k\u0131y\u0131lar\u0131na gelemeden hayatlar\u0131n\u0131 kaybetti\u011fi baz\u0131 kaynaklarca ifade edilmektedir98<\/a><\/sup>. Ancak ara\u015ft\u0131rmam\u0131za konu olan belgelerin incelenmesinde, muhacirler aras\u0131nda \u00f6l\u00fcm hadiselerine rastlan\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Bununla birlikte, bu g\u00f6\u00e7\u00fcn \u00e7ok zorlu ve me\u015fakkatli ge\u00e7mi\u015f oldu\u011fu anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Bu t\u00fcr bir bilginin, incelenen belgelerde g\u00f6r\u00fclmemesi, de\u011fi\u015fik kaynaklarda verilen bu \u00f6l\u00fcmlerin olmamas\u0131 manas\u0131na gelmemektedir. \u00e7\u00fcnk\u00fc Trabzon, Samsun vd. limanlara inen bu insanlar\u0131n t\u00fcm\u00fc gen\u00e7 ve dayan\u0131kl\u0131 insanlar de\u011fillerdir. Gen\u00e7-ya\u015fl\u0131, erkek-kad\u0131n-k\u0131z \u00e7oluk-\u00e7ocuk \u015feklinde geldikleri gibi, aralar\u0131nda hasta olanlar\u0131n da bulundu\u011fu bir ger\u00e7ektir. Fakat yine de \u00e7erkes genel ad\u0131 alt\u0131nda Kafkasya\u2019dan g\u00f6\u00e7 etmek mecburiyetinde kalan bu insanlar\u0131n durumunu Ah\u0131ska T\u00fcrkleri, K\u0131r\u0131m T\u00fcrkleri ve di\u011ferlerinin. ya\u015fad\u0131klar\u0131 s\u00fcrg\u00fcn olay\u0131 ile mukayese etti\u011fimizde,her \u015feye ra\u011fmen yine de \u015fansl\u0131 olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.. \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00e7erkesler geldikleri bu topraklarda hem Osmanl\u0131 Devleti taraf\u0131ndan i\u00e7tenlikle kabul g\u00f6rm\u00fc\u015fler, hem de yerle\u015fik T\u00fcrk halk\u0131 taraf\u0131ndan baz\u0131 m\u00fcnferit hadiseler hari\u00e7, i\u00e7tenlikle kabul edilmi\u015flerdir. T\u00fcrk halk\u0131 yer yer muhacirlerin bar\u0131naklar\u0131ndan, ibadethanelerine, okullar\u0131na kadar kendi imk\u00e2nlar\u0131 ile ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lam\u0131\u015ft\u0131r. Do\u00e7. Dr. G\u00fclfettin \u00e7elik bu durumu \u015f\u00f6yle ifade etmektedir:\u201d1877\u201378 Harbinden 1914\u2033e kadarki d\u00f6nemde muhacirlere yap\u0131lan masraf toplam olarak 215 milyon kuru\u015f. Bu rakam, Osmanl\u0131 devletinin d\u0131\u015far\u0131dan nakit olarak alabildi\u011fi bor\u00e7 miktar\u0131na hemen hemen yak\u0131n. G\u00f6\u00e7, Osmanl\u0131 devletinde b\u00f6ylesine b\u00fcy\u00fck bir maliyete yol a\u00e7t\u0131. Bir de vak\u0131flar\u0131n ve sivil toplumun katk\u0131s\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrseniz, \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm asl\u0131nda. Osmanl\u0131\u2019 n\u0131n mali anlamda zaafa d\u00fc\u015fmesinde ve D\u00fcyun-\u0131 Umumiye\u201dnin kurulmas\u0131nda bu olaylar\u0131n da etkileri var. Ama buna ra\u011fmen Osmanl\u0131 o d\u00f6nemde gelen insanlar\u0131 hi\u00e7bir zaman d\u0131\u015flamad\u0131. Almak istemezlik yapmad\u0131. Mantalite \u00e7ok farkl\u0131yd\u0131. Her \u015feyiyle onlar kendi insanlar\u0131yd\u0131. Sahiplendi onlar\u0131.\u201d99<\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

B\u00f6ylece anavatanlar\u0131ndan zorla kopar\u0131lm\u0131\u015f olan \u00e7erkesler, ya\u015fayabilecekleri bir yurt par\u00e7as\u0131na sahip olurken, yerli halk taraf\u0131ndan da sevgiyle kar\u015f\u0131lanarak T\u00fcrk milletinin bir par\u00e7as\u0131 olmu\u015flard\u0131r. \u00e7erkeslerin kendi ata yurtlar\u0131ndan kopu\u015f trajedisi, a\u015fa\u011f\u0131da verilen belgelerden de takip edilebilece\u011fi gibi, Anadolu T\u00fcrk insan\u0131n\u0131n ba\u011fr\u0131na basarak, bunlara m\u00fcmk\u00fcn mertebe ya\u015fayabilecekleri bir ortam haz\u0131rlamalar\u0131 ve ac\u0131lar\u0131n\u0131 en asgar\u00ee seviyeye indirmeye \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131yla az da olsa hafiflemi\u015f olmal\u0131d\u0131r. \u00f6rne\u011fin; \u201cher kazada bulunan M\u00fcsl\u00fcman (T\u00fcrk) k\u00f6ylerini ve bunlar\u0131n miktar\u0131n\u0131 tespit ederek her k\u00f6ye iki\u015fer hane tevzi ve taksim olunarak\u201d \u015feklinde ge\u00e7en c\u00fcmlelerde, T\u00fcrk halk\u0131n\u0131n \u00e7erkes muhacirleri nas\u0131l kar\u015f\u0131lad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Hatta bu gelenlerin i\u00e7inde hayvan ve edavat-\u0131 \u00e7ift temin edebilirler ise kendilerinin tedarik etmeleri, madd\u00ee y\u00f6nden zay\u0131f olanlar yani hayvan ve edevat-\u0131 \u00e7ift tedarik edemeyenlere ise bunlar\u0131 tedarik edinceye kadar ashab-\u0131 iktidar ve merhamet taraf\u0131ndan ortak\u00e7\u0131l\u0131k ve yar\u0131c\u0131l\u0131k yapt\u0131r\u0131larak d\u00fc\u00e7ar-\u0131 zaruret olmamalar\u0131 istenmi\u015ftir. Kar\u015f\u0131l\u0131k beklemeden yap\u0131lan bu yard\u0131mlar T\u00fcrk halk\u0131 taraf\u0131ndan bir hizmet-i m\u00fcftehire olarak de\u011ferlendirilmi\u015ftir. Devletin de \u00e7erkesleri kendi tebaas\u0131ndan ayr\u0131 tutmad\u0131\u011f\u0131, hatta zaman zaman \u00e7erkesler lehine, Af\u015farlar aleyhine ayr\u0131mc\u0131 davrand\u0131\u011f\u0131 yine belgelerden takip edilebilmektedir. Osmanl\u0131 Devleti, elbette ki bu politika takibinde kendi menfaatlerini de korumay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015f ve Af\u015farlar\u0131 yerle\u015fik hayata ge\u00e7meye zorlamay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

Devletin, \u00e7erkesleri yerle\u015ftirirken n\u00fcfus bak\u0131m\u0131ndan denge politikas\u0131 g\u00fctt\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve tar\u0131ma elveri\u015fli arazi olmalar\u0131na ra\u011fmen o g\u00fcne kadar mer\u2019a olarak kullan\u0131lan yerleri tar\u0131ma a\u00e7arak, gelenlerin \u00fcretici konuma ge\u00e7melerini sa\u011flamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz. Buna \u00f6rnek olarak Uzun yayla\u2019y\u0131 verebiliriz. Y\u0131llarca Av\u015far a\u015firetinin yaylak-mera olarak kulland\u0131\u011f\u0131 bu araziye yerle\u015ftirilen \u00e7erkesler, k\u0131sa bir zaman dilimi i\u00e7erisinde tar\u0131m alan\u0131nda \u00fcretici konuma ge\u00e7mi\u015flerdir. Anadolu\u2019ya gelerek, Osmanl\u0131 Devleti\u2019ne s\u0131\u011f\u0131nan \u00e7erkesler, her \u015feylerini Kafkasya\u2019da b\u0131rakarak geldikleri Anadolu\u2019da, zaman i\u00e7erisinde T\u00fcrk halk\u0131yla kayna\u015fm\u0131\u015flar, ev-bark sahibi, emlak sahibi olmu\u015flard\u0131r. Anadolu\u2019yu vatan olarak g\u00f6rd\u00fckleri i\u00e7in de Mill\u00ee M\u00fccadele\u2019de d\u00fc\u015fman i\u015fgaline kar\u015f\u0131 T\u00fcrk halk\u0131 ile birlikte hareket etmi\u015flerdir.<\/p>\n\n\n\n

\u00e7erkes s\u00fcrg\u00fcn\u00fc ve Osmanl\u0131 co\u011frafyas\u0131na yerle\u015ftirilmeleri, tarihin ba\u015fka bir boyutunda ve ba\u015fka bir zaman diliminde de olsa ger\u00e7ekle\u015fmesi m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fclemeyen bir yard\u0131mla\u015fma \u00f6rne\u011fidir. Ayn\u0131 zamanda da iki farkl\u0131 k\u00fclt\u00fcre sahip halk\u0131n kayna\u015fmas\u0131na her zaman i\u00e7in \u00f6rnek g\u00f6sterilebilecek bir hadisedir.<\/p>\n\n\n\n

\u00e7ok geni\u015f kapsaml\u0131 bir ara\u015ft\u0131rma konusu olan bu s\u00fcrg\u00fcn hadisesinin, sosyolojik, psikolojik, ekonomik, asker\u00ee vb. Y\u00f6nlerden objektif bir \u015fekilde incelenmesi, ayr\u0131nt\u0131l\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n yap\u0131lmas\u0131 ve bu hadisenin asl\u0131nda Ruslar\u0131n Kafkasya\u2019da genelde uygulad\u0131\u011f\u0131 bir strateji oldu\u011funun d\u00fcnyaya g\u00f6sterilmesi, tan\u0131t\u0131lmas\u0131 ve g\u00fcndemde tutulmas\u0131 gerekmektedir. Ayn\u0131 zamanda da, bir ba\u015fka devlet ve ba\u015fka millet\u00e7e ger\u00e7ekle\u015ftirilememi\u015f olan Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin b\u00f6ylesi bir isk\u00e2n politikas\u0131, b\u00fct\u00fcn detaylar\u0131 ile incelenip ortaya konularak, Osmanl\u0131 Devleti ve T\u00fcrk Milletinin, \u00e7erkesleri kabul\u00fc, d\u00fcnya bar\u0131\u015f\u0131n\u0131 temin ve kaynaklar\u0131n\u0131 kullanmada \u00f6nc\u00fc olabilecek politika ve projelere \u00f6rnek te\u015fkil ettirilmelidir. Bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n bir di\u011fer sonucu ise, ancak b\u00f6ylece farkl\u0131 co\u011frafyalarda belki de bir ba\u015fka milletin bu ac\u0131lar\u0131 ya\u015famas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilebilecek olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

NOTLAR<\/u><\/strong><\/p>\n\n\n\n

1<\/a>*Do\u00e7. Dr., Gazi \u00fcniversitesi, Gazi E\u011fitim Fak\u00fcltesi. Ankara, E-Mail: www.selmayel@gazi.edu.tr. (**) Yard. Do\u00e7. Dr., Ahi Evran \u00fcniversitesi E\u011fitim Fak\u00fcltesi Sosyal Bilgiler \u00f6\u011fretmenli\u011fi Program\u0131 \u00f6\u011fretim \u00fcyesi. E-mail; www.agunduz@gazi.edu.tr(**) Lecturer in the Discipline of StudTeaching, Education Faculty of Ahi Evran University, K\u0131r\u015fehir. E-Mail; www.agunduz@gazi.edu.tr<\/a><\/p>\n\n\n\n

2<\/a> Bedri Habi\u00e7o\u011flu, Kafkasya\u2019dan Anadolu\u2019ya G\u00f6\u00e7ler ve isk\u00e2nlar\u0131,<\/p>\n\n\n\n

iST,1993,S.21,Nedim, ipek, imparatorluktan Ulus Devlete G\u00f6\u00e7ler, Trabzon,2006,s.27<\/p>\n\n\n\n

3<\/a> Hayati, Bice, Kafkasya\u2019dan Anadolu\u2019ya G\u00f6\u00e7ler, Ank,1991,s.8,M\u00fcsl\u00fcman T\u00fcrklerin Kafkasya ile ili\u015fkileri Sel\u00e7uklular ile ba\u015flam\u0131\u015f olup, Kafkasya\u2019ya ak\u0131nlar yapt\u0131klar\u0131 bilinmektedir. Sel\u00e7uklu Sulatan\u0131 Melik\u015fah, Hazar Denizi\u2019nin bat\u0131 ve g\u00fcneybat\u0131 b\u00f6lgelerindeki n\u00fcfuzunu art\u0131rmak i\u00e7in babas\u0131 Alparslan\u2019\u0131n Anadolu\u2019da uygulad\u0131\u011f\u0131 isk\u00e2n politikas\u0131na benzer bir \u015fekilde G\u00fcrcistan\u2019dan, Hazar sahillerine kadar Da\u011f\u0131stan da d\u00e2hil bir\u00e7ok T\u00fcrk boyunu isk\u00e2n etmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

4<\/a> Bkz: Nihat Berzeg; \u00e7erkes S\u00fcrg\u00fcn\u00fc\u2026(Ger\u00e7ek, Tarih\u00ee ve Politik Nedenleriyle),Ank, 1996, s. 17.; \u00e7erkes tabiri hakk\u0131nda bkz. Ya\u015far Ba\u011f; \u00e7erkeslerin Dram\u0131: i\u015fgal,S\u00fcrg\u00fcn ve G\u00f6\u00e7, \u00e7erkes S\u00fcrg\u00fcn\u00fc Ank. Kafder Yay., 2001.; \u00e7etin \u00f6ner; \u015eu Bizim \u00e7erkesler, Can Yay. ist. 2000, s. 18-19.; ismail Berkok; Tarihte Kafkasya., ist. 1958.<\/p>\n\n\n\n

5<\/a> B.Habi\u00e7o\u011flu, Kafkasya\u2019dan Anadolu\u2019ya G\u00f6\u00e7ler \u2026S.81,Ferah Ali Pa\u015fan\u0131n kendisi de \u00e7erkes k\u00f6kenli olup,,Anapa\u2019y\u0131 merkez \u00fcs haline getirip, \u00e7erkesler,Abhaz ve Abazalar aras\u0131nda M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131 yaymak ve Osmanl\u0131 Devletinin n\u00fcfuzunu kurmakla g\u00f6revlendirilmi\u015ftir.Bu bilgi,Cevdet Pa\u015fa Tarihinde do\u011frulanmaktad\u0131r. Bice,Kafkasya\u2019dan\u2026 S.11,Fahrettin K\u0131rz\u0131oglu, Osmanl\u0131lar\u0131n Kafkas illerini Fethi(14.511.590), Ank, 1976,S.XIX,\u201c1451 Sokum zapt\u0131ndan 1588 Gence-Karaba\u011f ve Nahc\u0131van Fethine de\u011fin \u2018\u2019Kafkas-Elleri\u2019\u2019 \u015fu padi\u015fahlar\u0131m\u0131z \u00e7a\u011flar\u0131nda fethedilmi\u015ftir: Karadeniz ile Azak denizi k\u0131y\u0131lar\u0131, Fatih Sultan\u0131. Mehmet \u00e7a\u011f\u0131nda fethedilip, b\u00fct\u00fcn Aphaz, \u00e7erkez, Kabartay ve Da\u011f\u0131stan \u00fclkeleri de, Alt\u0131norda\u2019n\u0131n varisi K\u0131r\u0131m Hanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n 1475 te istanbul\u2019a ba\u011flanmas\u0131 ile, Osmanl\u0131lar\u0131 \u2018\u2019metbu\u2019\u2019 tan\u0131m\u0131\u015flard\u0131r. Yavuz Selim ve o\u011flu Kanuni Sultan S\u00fcleyman \u00e7a\u011flar\u0131nda, Do\u011fu G\u00fcrcistan ile \u015eirvan da Osmanl\u0131lar\u0131 \u2019\u2019metbu\u2019\u2019 bilmi\u015f, her f\u0131rsatta Savaviler\u2019den y\u00fcz \u00e7evirip, istanbul\u2019a ba\u011flanmay\u0131 \u00fclk\u00fc edinmi\u015flerdir. Sonunda, II. Murad, babas\u0131 II. Selim gibi, hi\u00e7 seferlere kat\u0131lmadan,\u2019\u2019Serdar\u2019\u2019lar idaresinde g\u00f6nderdi\u011fi \u00e7a\u011f\u0131n en kudretli ordular\u0131 ile son Atabek yurdu\/Ah\u0131ska(Kuzeydo\u011fu\u00e7\u0131ld\u0131rEyaleti), G\u00f6ri, Tuman\u0131s, Tiflis (son\u00fc\u00e7\u00fc, Do\u011fu G\u00fcrcistan \/ Kartel\u2019de), Kahket, Loru\/Bor\u00e7al\u0131, Revan, \u015eirvan,Gence-Karaba\u011f ve Nah\u00e7ivan kesimlerinin fethini sa\u011flad\u0131.Ayr\u0131ca Baku ve Demirkapu-Derbend\u2019de \u00fcslenen \u2019\u2019Hazar Denizi do\u011fusunda da sa\u011flam m\u00fcttefik olan bu S\u00fcnni T\u00fcrk Devleti ile,\u015eii Safavi iran devletini s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rmada ba\u015far\u0131 kazanm\u0131\u015f, Ruslar\u0131n b\u00fcsb\u00fct\u00fcn Terek solundan ve bir ara Astarkan g\u00fcneyinden \u00e7ekilmesini temin etmi\u015ftir,<\/p>\n\n\n\n

6<\/a> S\u0131rr\u0131 Erku\u015f, \u201cRus \u00e7ar\u0131 I. Petro\u2019nun Vasiyetnamesi\u2019\u2019,Yeni D\u00fc\u015f\u00fcnce Gazetesi, 6 Nisan 1990; Wassan- Giray Cabag\u0131, Kafkas-Rus M\u00fccadelesi, istanbul, 1967, s.22\u2019den naklen, Ramazan G\u00f6ktepe, K\u0131r\u0131m Sava\u015f\u0131 Sonras\u0131 Osmanl\u0131 Bas\u0131n\u0131nda Kafkasya ve K\u0131r\u0131m G\u00f6\u00e7leri, Ni\u011fde, 2007,Y\u00fcksek Lisans Tez. S.4<\/p>\n\n\n\n

7<\/a> N.Berzeg; \u00e7erkes S\u00fcrg\u00fcn\u00fc\u2026s.70; Erku\u015f, \u201cRus \u00e7ar\u0131 I. Petro\u2019nun \u2026\u2019\u2019,Yeni D\u00fc\u015f\u00fcnce Gazetesi, 6 Nisan 1990, Rus \u00e7ar\u0131 I.Petro(1625-1725)\u2019un 1725 y\u0131l\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 s\u00f6z konusu vasiyetname, 1738 y\u0131l\u0131nda a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015f olup,sadece Osmanl\u0131 Devleti ile de\u011fil, genelde b\u00fct\u00fcn Avrupa\u2019y\u0131 kapsayacak ve Rusya\u2019y\u0131 bir d\u00fcnya devleti haline d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrecek tavsiyeleri i\u00e7ermektedir. Kendinden sonraki Rusya y\u00f6neticilerine \u015f\u00f6yle hitap etmektedir:\u201cB\u00fct\u00fcn evlatlar\u0131m, birbirini takiben, Avrupa \u00fclkelerinde h\u00fck\u00fcmran olacakt\u0131r., zira Avrupa\u2019n\u0131n b\u00fct\u00fcn devlet kurulu\u015flar\u0131 k\u00f6hnemi\u015f ve ihtiyarlam\u0131\u015ft\u0131r. Fakat Rus Saltanat\u0131 inki\u015faf halindedir, biz bu inki\u015faf\u0131 akl\u0131m\u0131zla bulmu\u015fuz. Gelecek nesillerimizin elinde bir \u201ctalimat\u201d niteli\u011finde olsun diye, ben \u201cVasiyetnamemi\u201d a\u015fa\u011f\u0131daki vasiyet \u015feklinde yazd\u0131m\u2026 Rusya devletinin hududu Avrupa\u2019n\u0131n \u015fimalinden Balt\u0131k denizine, g\u00fcneyde ise Karadeniz\u2019e kadar olmal\u0131d\u0131r. Bu durumu korumak ve Rus serhadd\u0131n\u0131 geni\u015fletmek evlatlar\u0131m\u0131n vazifeleridir\u2019\u2019.<\/p>\n\n\n\n

8<\/a> Abdullah, Saydam; K\u0131r\u0131m ve Kafkasya G\u00f6\u00e7leri (1856\u20131876), Ank. 1997,s.31<\/p>\n\n\n\n

9<\/a> B. Habi\u00e7o\u011flu, Kafkasya\u2019dan Anadolu\u2019ya G\u00f6\u00e7ler\u2026 S.83<\/p>\n\n\n\n

10<\/a> \u0130smail Hami Dan\u0131\u015fmend; izahl\u0131 Osmanl\u0131 Tarih Kronolojisi, C.IV, istanbul, 1972, s. 58, Osmanl\u0131 1774\u2019\u00fcn 17 Temmuzunda, Ruslar ise 21 Temmuz\u2019da anla\u015fmay\u0131 imzalam\u0131\u015flard\u0131r. Bice, Kafkasya\u2019dan\u2026 S.33<\/p>\n\n\n\n

11<\/a> N. Berzeg; \u00e7erkes S\u00fcrg\u00fcn\u00fc\u2026 S.29.N.ipek, imparatorluktan Ulus\u2026 S.28<\/p>\n\n\n\n

12<\/a> Bu hususta geni\u015f bilgi i\u00e7in bkz: K\u0131rz\u0131o\u011flu, Osmanl\u0131lar\u0131n Kafkas Ellerini\u2026 N.ipek, \u0130mparatorluktan Ulus\u2026 S.28<\/p>\n\n\n\n

13<\/a> B. Habi\u00e7o\u011flu, Kafkasya\u2019dan Anadolu\u2019ya G\u00f6\u00e7ler\u2026 S.83<\/p>\n\n\n\n

14<\/a> N. Berzeg; \u00e7erkes S\u00fcrg\u00fcn\u00fc\u2026 S.62\u201363<\/p>\n\n\n\n

15<\/a> N. Berzeg; \u00e7erkes S\u00fcrg\u00fcn\u00fc\u2026 S.62\u201363<\/p>\n\n\n\n

16<\/a> Habi\u00e7o\u011flu, Kafkasya\u2019dan Anadolu\u2019ya G\u00f6\u00e7ler\u2026 ,S.55<\/p>\n\n\n\n

17<\/a> \u0130pek, imparatorluktan Ulus\u2026 S.28\u201329<\/p>\n\n\n\n

18<\/a> Bice, Kafkasya\u2019dan\u2026 S.43\u201344,A. Saydam; K\u0131r\u0131m ve Kafkas G\u00f6\u00e7leri\u2026 , S. 62. Anadolu\u2019ya son 300 y\u0131lda Balkanlar ve Kafkaslardan milyonlarca M\u00fcsl\u00fcman g\u00f6\u00e7 etmi\u015f olup, bunlar\u0131n \u00e7o\u011fu katliam y\u00fcz\u00fcnden g\u00f6n\u00fcll\u00fc ger\u00e7ekle\u015fen s\u00fcrg\u00fcnd\u00fcr. Ancak insanlar\u0131n ata, baba yadig\u00e2r\u0131 yurtlar\u0131ndan kopmalar\u0131n\u0131n gerisinde elbette ki bilin\u00e7li bir \u015fekilde maruz b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f olduklar\u0131 katliamlar yatmaktad\u0131r. Osmanl\u0131 Devleti de hi\u00e7bir zaman gelen bu M\u00fcsl\u00fcman g\u00f6\u00e7lerine engel olmam\u0131\u015ft\u0131r. Ayn\u0131 durum T\u00fcrkiye i\u00e7in s\u00f6z konusu oldu\u011funda da davran\u0131\u015f de\u011fi\u015fmemi\u015f, s\u0131n\u0131rlar gelenlere sonuna kadar a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

19<\/a> B. Y\u0131ld\u0131z, Emigrations From The Russian\u2026 S.12<\/p>\n\n\n\n

20<\/a> A. Saydam; K\u0131r\u0131m ve Kafkas G\u00f6\u00e7leri\u2026 S.1.<\/p>\n\n\n\n

21<\/a> \u0130lksen \u015eahinba\u015f, Zorunlu G\u00f6\u00e7 Olgusu Ba\u011flam\u0131nda Bulgaristan T\u00fcrkleri , Sakarya \u00fcniversitesi, Sosyal Bilimler Enstit\u00fcs\u00fc .2007,(Y\u00fcksek Lisans Tezi)s.48\u201349, ikinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda uluslar aras\u0131 m\u00fceyyideler yap\u0131lmak suretiyle bir daha bu t\u00fcr hadiselere meydan verilmemesi i\u00e7in \u00e7aba sarf edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu ama\u00e7la yap\u0131lan m\u00fceyyideler \u015funlard\u0131r:<\/p>\n\n\n\n

1-Birle\u015fmi\u015f Milletler Antla\u015fmas\u0131, II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n sonras\u0131nda olu\u015fturulan Birle\u015fmi\u015f Milletler Te\u015fkilat\u0131, 26 Haziran 1945\u2019te d\u00fcnya devletlerini ortak bir paydada toplay\u0131p, d\u00fcnya bar\u0131\u015f\u0131n\u0131 ve g\u00fcvenli\u011fini sa\u011flamak; siyasal, k\u00fclt\u00fcrel, ekonomik ve di\u011fer sorunlar\u0131 ortak bir \u015fekilde payla\u015fmak amac\u0131yla kurulmu\u015ftur. Y\u00fcz otuz be\u015f \u00fcye \u00fclkenin imzas\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan antla\u015fmaya T\u00fcrkiye 28 Eyl\u00fcl 1945\u2019te, Bulgaristan ise 14 Aral\u0131k 1945\u2019te imza atm\u0131\u015ft\u0131r. Bu antla\u015fma sayesinde az\u0131nl\u0131k gruplar\u0131n\u0131n hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerini elde etme, y\u00f6netime kat\u0131lma, hakk\u0131n\u0131 arama gibi faaliyetleri milletler aras\u0131 hukuka ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

2-Jenosit S\u00f6zle\u015fmesi: Kelime anlam\u0131 \u2018soyk\u0131r\u0131m\u2019 demek olan Jenosit, 9 Aral\u0131k 1948 tarihinde Paris\u2019te dine, \u0131rk veya herhangi bir gerek\u00e7eye dayanarak kitle halinde az\u0131nl\u0131k gruplar\u0131n\u0131n ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemek amac\u0131yla imza edilmi\u015f bir s\u00f6zle\u015fmedir. \u0130ster sava\u015f ister bar\u0131\u015f zaman\u0131nda olsun, insanl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 i\u015flenen su\u00e7un kabul edilmeyece\u011fini taahh\u00fct etmektedir.<\/p>\n\n\n\n

3- Irk Ayr\u0131m\u0131n\u0131 Ortadan Kald\u0131ran S\u00f6zle\u015fme: Birle\u015fmi\u015f Milletler Genel Kurulu, 20 Ocak 1963\u2019te karar alt\u0131na ald\u0131\u011f\u0131 11 maddelik bir bildiriyi, 23 maddelik bir s\u00f6zle\u015fme haline getirerek, insan haklar\u0131na sayg\u0131 duyulmas\u0131n\u0131, insanlar aras\u0131nda belli k\u0131staslara g\u00f6re ayr\u0131m yap\u0131lmamas\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6rmektedir. Bulgar Devleti, bu s\u00f6zle\u015fmeye 8 A\u011fustos 1966 tarihinde taraf olmu\u015ftur<\/p>\n\n\n\n

4-Medeni ve Siyasal Haklar ilgili S\u00f6zle\u015fme:16 Aral\u0131k 1966 tarihinde Birle\u015fmi\u015f Milletler genel kurulunda kabul edilmi\u015f olup, 23 Mart 1976 tarihinde y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe giren bu s\u00f6zle\u015fme bireysel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak ele al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Bulgaristan\u2019\u0131n 21 Eyl\u00fcl 1970 g\u00fcn\u00fc taraf oldu\u011fu s\u00f6zle\u015fmede dine ve \u0131rka dayal\u0131 nefretin yasaklanmas\u0131 \u00f6n g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

5-Ekonomik, Sosyal ve K\u00fclt\u00fcrel Haklar S\u00f6zle\u015fmesi:31 maddeden olu\u015fan bu s\u00f6zle\u015fmenin kabul edili\u015f tarihi 3 Ocak 1976\u2019d\u0131r.Genel \u00f6\u011f\u00fctleme niteli\u011fi ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131ndan i\u015fleyi\u015fli di\u011ferlerinden farkl\u0131l\u0131k arz etmektedir.<\/p>\n\n\n\n

6-Irk Ayr\u0131m\u0131 Hakk\u0131ndaki S\u00f6zle\u015fme: Bulgaristan\u2019\u0131n 1973 y\u0131l\u0131nda kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u0131rk ayr\u0131m\u0131n\u0131n \u00f6nlenmesi ve cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131 hakk\u0131ndaki s\u00f6zle\u015fmeye g\u00f6re; bir grup insan \u00fczerinde \u0131rk\u00e7\u0131 politikalar ile bask\u0131 kurmak, insanl\u0131k d\u0131\u015f\u0131 davran\u0131\u015flarda bulunmak, i\u015fkence yapmak yasaklanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

7-insan Haklar\u0131 Evrensel Bildirisi:10 Aral\u0131k 1948 tarihinde Paris\u2019te kabul edilen bildiride insan haklar\u0131, az\u0131nl\u0131k haklar\u0131, etnik veya dinsel az\u0131nl\u0131klar\u0131n korunmas\u0131na y\u00f6nelik h\u00fck\u00fcmler i\u00e7ermektedir.<\/p>\n\n\n\n

8-Helsinki Deklarasyonu:1975 y\u0131l\u0131nda Finlandiya\u2019n\u0131n ba\u015fkenti Helsinki\u2019de imzalanan Avrupa G\u00fcvenlik ve i\u015fbirli\u011fi Anla\u015fmas\u0131\u2019n\u0131n en \u00f6nemli y\u00f6n\u00fc, insan haklar\u0131 konular\u0131na a\u011f\u0131rl\u0131k verilmesi ve bu konulara Var\u015fova Pakt\u0131 \u00fcyesi \u00fclkelerin de imza basmalar\u0131d\u0131r. Sovyet Rusya\u2019n\u0131n dahi alt\u0131na imza koydu\u011fu b\u00f6ylesi bir s\u00f6zle\u015fmenin di\u011fer imzac\u0131s\u0131 Bulgaristan, k\u0131sa s\u00fcreli s\u00f6zlerini tutamayarak, topraklar\u0131 \u00fczerinde ya\u015fayan T\u00fcrk Az\u0131nl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 soyk\u0131r\u0131m faaliyetlerine devam etmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

22<\/a> Saydam; K\u0131r\u0131m ve Kafkas G\u00f6\u00e7leri\u2026 s. 81., Hakan,K\u0131r\u0131ml\u0131,K\u0131r\u0131m\u2019dan T\u00fcrkiye\u2019ye K\u0131r\u0131m Tatar G\u00f6\u00e7leri\u2019\u2019,8-11 Aral\u0131k 2005 Uluslarars\u0131 G\u00f6\u00e7 Sempoyumu Bildirileri,iST,2006,,s.142, \u015eamil, Mansur; \u00e7e\u00e7enler, 2. bask\u0131, Mart 1995,s.76,Kafkasya\u2019da ya\u015fayanlar\u0131n sava\u015f\u00e7\u0131 olduklar\u0131 bilinen bir ger\u00e7ektir. Rus komutan\u0131 Denikin: \u201c\u2026ben askerlerimin 3\/2 ile Kafkasya\u2019n\u0131n kuzeyinde, arta kalanlar\u0131 ile de Rusya\u2019n\u0131n di\u011fer b\u00f6lgelerinde, s\u00f6m\u00fcrgelerinde harp ediyorum\u201d derken, asl\u0131nda bu ger\u00e7e\u011fi de if\u015fa etmektedir.<\/p>\n\n\n\n

23<\/a> Habi\u00e7o\u011flu, Kafkasya\u2019dan Anadolu\u2019ya G\u00f6\u00e7ler\u2026 S.57,B. Y\u0131ld\u0131z, Emigrations From The Russian\u2026 S.14,15,<\/p>\n\n\n\n

24<\/a> Bice, Kafkasya\u2019dan\u2026 S.46<\/p>\n\n\n\n

25<\/a> Habi\u00e7o\u011flu, Kafkasya\u2019dan Anadolu\u2019ya G\u00f6\u00e7ler\u2026 S.64\u201365, Kemal H. Karpat, Osmanl\u0131 Modernlesmesi, ( \u00e7ev. Akile Zorlu-Kaan Durukan), Ankara, 2002, s.129\u2019dannaklen, R. G\u00f6ktepe, K\u0131r\u0131m Sava\u015f\u0131 Sonras\u0131 Osmanl\u0131 Bas\u0131n\u0131nda Kafkasya\u2026 S.58\u201359, N.ipek, imparatorluktan Ulus\u2026 S.31,Ayr\u0131ca bkz: Semen Esadze, Pokorenie zapadnogo Kavkaza i okonchanie Kavkazskoi voiny, (Maikop, 1993)\u2019den naklen, B. Y\u0131ld\u0131z, Emigrations From The Russian\u2026 S.15\u201316, Bu g\u00f6\u00e7ler esnas\u0131nda ula\u015f\u0131m imk\u00e2nlar\u0131n\u0131n yetersizli\u011fi, yiyecek azl\u0131\u011f\u0131 ve bula\u015f\u0131c\u0131 hastal\u0131klar vb sebeplerle g\u00f6\u00e7menlerin yakla\u015f\u0131k % 25\u2019i daha Osmanl\u0131 topraklar\u0131na ula\u015famadan hayat\u0131n\u0131 kaybetmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

26<\/a> Bice, Kafkasya\u2019dan\u2026 S.47<\/p>\n\n\n\n

27<\/a> N.ipek, imparatorluktan Ulus\u2026 S.33<\/p>\n\n\n\n

28<\/a> B. Habi\u00e7o\u011flu, Kafkasya\u2019dan Anadolu\u2019ya G\u00f6\u00e7ler\u2026 S.67, Kafkas kavimlerinin Osmanl\u0131 Devleti\u2019ni tercih etmelerinin temel sebebi din birli\u011fidir.\u201cKafkas halklar\u0131n\u0131n %55,9\u2019u M\u00fcsl\u00fcman ve %49,6\u2019s\u0131 ise H\u0131ristiyan\u2019d\u0131r. islamiyet Kafkaslara sekizinci y\u00fczy\u0131lda girmeye ba\u015flam\u0131\u015f, ancak 17. y\u00fczy\u0131la kadar etkin bir din haline gelmemi\u015ftir. Ba\u015fta farkl\u0131 \u00e7erkez kavimleri, \u00e7e\u00e7enler ve Lezgiler olmak \u00fczere T\u00fcrklerin d\u0131\u015f\u0131nda b\u00f6lgede bir\u00e7ok M\u00fcsl\u00fcman etnik grup bulundu\u011fu halde, M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n yar\u0131s\u0131ndan \u00e7o\u011funu T\u00fcrkler olu\u015fturmaktad\u0131r. Bununla birlikte gayr-i T\u00fcrk di\u011fer M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n da \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde T\u00fcrkle\u015fti\u011fini, daha do\u011frusu T\u00fcrk\u00e7e konu\u015fmamakla birlikte bir\u00e7ok konuda T\u00fcrkiye ile kader birli\u011fi etti\u011fini, bunun tarihi k\u00f6kenlerinin yan\u0131nda g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki siyasi ger\u00e7eklerin de oldu\u011fu yukar\u0131da belirtildi. Bununla beraber M\u00fcsl\u00fcman Kafkaslar\u0131n \u201cT\u00fcrk\u00eele\u015fmesi\u201d bir asimilasyon veya bask\u0131 politikas\u0131 sonucu olmay\u0131p, istila d\u00f6neminin ortak d\u00fc\u015fman\u0131 Ruslara kar\u015f\u0131 dayan\u0131\u015fma, yard\u0131mla\u015fma ve destek aray\u0131\u015f\u0131n\u0131n sosyal ve k\u00fclt\u00fcrel boyutlar\u0131yla i\u00e7selle\u015ftirilmesiyle ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir.\u2019\u2019;Al\u00e2eddin Yal\u00e7\u0131nkaya,\u201cKafkaslar\u2019da\u201cT\u00fcrk\u00ee Kavimler: \u00e7erkezler, Abhazlar, Kabartaylar, Adigeler, \u00e7e\u00e7enler, ingu\u015flar, Da\u011f\u0131stanl\u0131lar ve Di\u011ferleri \u2018\u2019http:\/\/:www.akademikbakis.org\/pdfs\/9\/turki.doc<\/p>\n\n\n\n

29<\/a> N. Berzeg; \u00e7erkes S\u00fcrg\u00fcn\u00fc\u2026 S. 148\u2013151\u2013155<\/p>\n\n\n\n

30<\/a> Dr.CahitTutum;\u201c1864G\u00f6\u00e7\u00fcileilgiliBaz\u0131Belgeler\u2019\u2019,<\/p>\n\n\n\n

www.kafkasfederasyonu.org\/dokuman\/doguakdenizdki_cerkesler.pdf<\/a>, Ayr\u0131ca Bkz: H. K\u0131r\u0131ml\u0131, \u201cK\u0131r\u0131m\u2019dan T\u00fcrkiye\u2019ye \u2026\u2019\u2019, s. 143<\/p>\n\n\n\n

31<\/a> Kemal Karpat, Otoman Population 1830\u20131914,Wiscons\u0131n,1995,s.69\u2019dan naklen, H.K\u0131r\u0131ml\u0131, \u201cK\u0131r\u0131m\u2019dan T\u00fcrkiye\u2019ye\u2026\u2019\u2019,s.143<\/p>\n\n\n\n

32<\/a> N. Berzeg; \u00e7erkes S\u00fcrg\u00fcn\u00fc\u2026 S. 148\u2013151\u2013155.<\/p>\n\n\n\n

33<\/a> B. Habi\u00e7o\u011flu, Kafkasya\u2019dan Anadolu\u2019ya G\u00f6\u00e7ler\u2026 S.74<\/p>\n\n\n\n

34<\/a> N. Berzeg; \u00e7erkes S\u00fcrg\u00fcn\u00fc\u2026 S. 121\u2013122.<\/p>\n\n\n\n

35<\/a> \u015e. Mansur; \u00e7e\u00e7enler\u2026 S. 91, i. Berkok; Tarihte Kafkasya\u2026 S.526<\/p>\n\n\n\n

36<\/a> A. Saydam; K\u0131r\u0131m ve Kafkas G\u00f6\u00e7leri\u2026 S. 81.<\/p>\n\n\n\n

37<\/a> R. G\u00f6ktepe, K\u0131r\u0131m Sava\u015f\u0131 Sonras\u0131\u2026 S.82, Osman \u00e7elik (Haz\u0131rlayan),ingiliz Belgelerinde T\u00fcrkiye ve Kafkasya, Ankara, 1992, s. 149.<\/p>\n\n\n\n

38<\/a> R.G\u00f6ktepe, K\u0131r\u0131m Sava\u015f\u0131 Sonras\u0131\u2026 ,S.82;Takvim-i Vekayi, Say\u0131:753,15 Muharrem 1281( 20 Haziran 1864), s.3\u20134.; B. Habi\u00e7o\u011flu, Kafkasya\u2019dan Anadolu\u2019ya G\u00f6\u00e7ler \u2026,S.60<\/p>\n\n\n\n

39<\/a> B. Habi\u00e7o\u011flu, Kafkasya\u2019dan Anadolu\u2019ya G\u00f6\u00e7ler\u2026 S.121<\/p>\n\n\n\n

40<\/a> A. Saydam; K\u0131r\u0131m ve Kafkas G\u00f6\u00e7leri\u2026 S. 151.<\/p>\n\n\n\n

41<\/a> B. Habi\u00e7o\u011flu, Kafkasya\u2019dan Anadolu\u2019ya G\u00f6\u00e7ler\u2026 S.101<\/p>\n\n\n\n

42<\/a> H.Bice, Kafkasya\u2019dan\u2026 S.47; B. Habi\u00e7o\u011flu, Kafkasya\u2019dan Anadolu\u2019ya G\u00f6\u00e7ler\u2026 S.108, Rumeli\u2019de isk\u00e2n edilecekler i\u00e7in de Miralay Nusret Bey g\u00f6revlendirilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

43<\/a> H.Bice, Kafkasya\u2019dan\u2026 S.53,II. Abd\u00fclhamit Ermenilerin \u00e7erkes konvoylar\u0131na sald\u0131rd\u0131klar\u0131n\u0131 duyunca da, bizzat Rusya \u00e7arl\u0131\u011f\u0131 nezdinde te\u015febb\u00fcslerde bulunarak,<\/p>\n\n\n\n

g\u00f6\u00e7menlerin can ve mal g\u00fcvenliklerinin teminini istemi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

44<\/a>N. Berzeg; \u00e7erkes S\u00fcrg\u00fcn\u00fc\u2026 s. 137\u2013140.; R. G\u00f6ktepe,K\u0131r\u0131m Sava\u015f\u0131 Sonras\u0131\u2026,s.65;Yusuf Hala\u00e7oglu, \u2018\u2019Kolonizasyon ve \u015eenlendirme\u2019\u2019, Osmanl\u0131,Yeni T\u00fcrkiye Yay\u0131nlar\u0131,C.IV.,Ankara,1999, , s.595.<\/p>\n\n\n\n

45<\/a> B.Habi\u00e7o\u011flu, Kafkasya\u2019dan Anadolu\u2019ya G\u00f6\u00e7ler\u2026 S.76; N. Berzeg; \u00e7erkes S\u00fcrg\u00fcn\u00fc\u2026 S. 148\u2013151\u2013166; Geni\u015f bilgi i\u00e7in bkz: Fethi G\u00fcng\u00f6r; \u00e7erkes S\u00fcrg\u00fcn\u00fc, Kafkas Vakf\u0131 B\u00fclteni, Ocak 2002., H.K\u0131r\u0131ml\u0131, \u201cK\u0131r\u0131m\u2019dan T\u00fcrkiye\u2019ye \u2026\u2019\u2019,S.142<\/p>\n\n\n\n

46<\/a> R. G\u00f6ktepe, K\u0131r\u0131m Sava\u015f\u0131 Sonras\u0131\u2026 s.65; B. Habi\u00e7oglu,, Kafkasya\u2019dan Anadolu\u2019ya G\u00f6\u00e7ler \u2026, S.163\u2013164; H.Bice, Kafkasya\u2019dan\u2026 S.54<\/p>\n\n\n\n

47<\/a> R, G\u00f6ktepe, K\u0131r\u0131m Sava\u015f\u0131 Sonras\u0131\u2026 S,65; B Habi\u00e7oglu, Kafkasya\u2019dan Anadolu\u2019ya G\u00f6\u00e7ler\u2026 S.167, Uzunyayla, Orta Anadolu\u2019da yukar\u0131 K\u0131z\u0131l\u0131rmak b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn g\u00fcneyinde rak\u0131m\u0131 yer yer 1550 m.\u2019yi a\u015fan bir platodur. Kayseri-Sivas aras\u0131ndaki bu plato, P\u0131narba\u015f\u0131 il\u00e7esini i\u00e7erisine al\u0131p, Do\u011fuda Kangal\u2019a, kuzeyde \u015eark\u0131\u015fla\u2019ya, bat\u0131da B\u00fcnyan ve Sar\u0131o\u011flan\u2019a, G\u00fcneyde ise G\u00fcr\u00fcn ve Sar\u0131z da\u011flar\u0131na do\u011fru uzanmaktad\u0131r. B\u00f6lgede karasal iklim h\u00e2kimdir. K\u0131\u015f\u0131n ya\u011fan kar uzun s\u00fcre kalkmamaktad\u0131r K\u0131\u015flar so\u011fuk ve ya\u011f\u0131\u015fl\u0131, yazlar ise kurak ve s\u0131cakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

48<\/a> B. Habi\u00e7o\u011flu, Kafkasya\u2019dan Anadolu\u2019ya G\u00f6\u00e7ler\u2026 S.167<\/p>\n\n\n\n

49<\/a> B. Habi\u00e7o\u011flu, Kafkasya\u2019dan Anadolu\u2019ya G\u00f6\u00e7ler\u2026 S.167<\/p>\n\n\n\n

50<\/a> R. G\u00f6ktepe, K\u0131r\u0131m Sava\u015f\u0131 Sonras\u0131\u2026 S.66,;Takvim-i Vekayi, Say\u0131: 628, 7 Recep 1278 ( 8 Ocak 1862 ), s.1.<\/p>\n\n\n\n

51<\/a> BOA; A. MKT. UM, Dosya no: 483\/vesika no:1, 1278.m.1., Bkz. Ek 4\u2019teki belgeye.<\/p>\n\n\n\n

52<\/a> BOA; A. MKT. UM, Dosya no: 482\/vesika no:29, 1277.Z.29., Bkz. Ek 3.<\/p>\n\n\n\n

53<\/a> BOA; A. MKT.UM,Dosya no: 448\/Vesika no: 28, 1277. C. 29.; Buna benzer ba\u015fka bir belgede ise k\u0131\u015f sonuna kadar bulunduklar\u0131 yerde misafireten iskan edilmesi istenmektedir. Bkz. BOA; A. MKT. UM: Dosya 521\/Vesika 24, 1278. Ca. 27, BOA; A. MKT. NZD, dosya no 391\/ Vesika no: 96, 1278. B. 14.; BOA; A. MKT. UM, Dosya no: 439\/ Vesika no: 2, 1277. Ca. 14, Bkz Ek 2.<\/p>\n\n\n\n

54<\/a> R. G\u00f6ktepe, K\u0131r\u0131m Sava\u015f\u0131 Sonras\u0131\u2026 s.75 ;Takvim-i Vekayi, Say\u0131: 619, 5 Rebi\u00fclevvel 1278 ( 10 Eyl\u00fcl 1861 ), s.2.<\/p>\n\n\n\n

55<\/a> BOA; A.MKT. UM, Dosya no: 522\/Vesika No. 18, 1278. Ca. 29. Say\u0131: 619, 5 Rebi\u00fclevvel 1278 ( 10 Eyl\u00fcl 1861 ), s.2.<\/p>\n\n\n\n

56<\/a> BOA; A.MKT. UM, Dosya no: 501\/Vesika No. 35, 1278. Ra. 19.<\/p>\n\n\n\n

57<\/a> R. G\u00f6ktepe, K\u0131r\u0131m Sava\u015f\u0131 Sonras\u0131\u2026 S.76<\/p>\n\n\n\n

58<\/a> BOA; A.MKT. UM, Dosya no: 193\/Vesika No. 46, 1277. s.11..<\/p>\n\n\n\n

59<\/a> BOA; A.MKT. MHM, Dosya no: 228\/Vesika No. 55, 1278. M 21., Bkz. Ek 5\u2019teki belgeye<\/p>\n\n\n\n

60<\/a> BOA; A.MKT. NZD, Dosya no: 363\/Vesika No. 98\/1, 1278. S.17.<\/p>\n\n\n\n

61<\/a> BOA; A.MKT. UM, Dosya no: 439\/Vesika No. 2, 1277. Ca. 14.<\/p>\n\n\n\n

62<\/a> BOA; A.MKT. UM, Dosya no: 520\/Vesika No. 4, 1278. Ca. 23.<\/p>\n\n\n\n

63<\/a> BOA; A. MKT. MHM, Dosya no: 188\/Vesika no: 74, 1278. M. 2.<\/p>\n\n\n\n

64<\/a> BOA; A. MKT. UM, Dosya No: 487\/Vesika No: 42, 1278. M. 19. Ayr\u0131ca muhacirin-i Cesakiya\u2019den ibrahim bey tak\u0131m\u0131ndan Halkal\u0131 \u00e7ays\u0131nda suret-i isk\u00e2nlar\u0131na\u2026 BOA; A. MKT. MHM, Dosya no: 195\/Vesika no: 86, 1277. Ra. 4.<\/p>\n\n\n\n

Muhacirin-i Gazi Bey tak\u0131m\u0131ndan Sivas Canibinde uygun mahalleler olup\u2026 BOA; A.MKT. UM, Dosya no: 394\/Vesika 86, 1276. B.14.<\/p>\n\n\n\n

65<\/a> BOA; MKT. MHM, Dosya no 224\/Vesika no: 76, 1279. R. 28.<\/p>\n\n\n\n

66<\/a> BOA; A. MKT. UM, Dosya no: 487\/Vesika no: 42, 1278. M. 19<\/p>\n\n\n\n

67<\/a> BOA; A. MKT. MHM, Dosya No: 222\/Vesika no: 68, 1278. M. 23.<\/p>\n\n\n\n

68<\/a> BOA; A.MKT. UM, Dosya no: 483\/ Vesika 67, 1278. M.5., Ek 1\u2019 deki belgeye<\/p>\n\n\n\n

69<\/a> BOA; A. MKT. UM, Dosya no 485\/Vesika no20, 1278.m.9.<\/p>\n\n\n\n

70<\/a> BOA; A. MKT. NZD, Dosya no:350\/Vesika no:95, 1277.1.24.<\/p>\n\n\n\n

71<\/a> BOA; A.MKT. UM, Dosya no 518\/Vesika no:44, 1278.Ca.17.<\/p>\n\n\n\n

72<\/a> BOA; A.MKT. NZD, Dosya no:363\/Vesika no:98\/2, 1278.S.17.<\/p>\n\n\n\n

73<\/a> BOA; A.MKT. NZD, Dosya no:386\/Vesika no:57, 1278.C.17<\/p>\n\n\n\n

74<\/a> BOA; A.MKT.UM, Dosya no: 521\/Vesika no:24, 1278Ca.27; Nan-\u0131 aziz verilmesi ile ilgili bkz.; BOA; A.MKT.UM, Dosya no :482\/Vesika no:29, 1277.Z.29. BOA;A.MKT.MHM, Dosya no:217\/Vesikan no:93, 1277.L.25.; BOA;A.MKT.MHM, Dosya no:193\/Vesika no:46,1277.s.11.<\/p>\n\n\n\n

75<\/a> BOA; A.MKT. UM, Dosya no:483\/Vesika no:1,1278.M.1.<\/p>\n\n\n\n

76<\/a> B. Habi\u00e7o\u011flu, Kafkasya\u2019dan Anadolu\u2019ya G\u00f6\u00e7ler\u2026 S.130<\/p>\n\n\n\n

77<\/a> BOA; A.MKT. MHM, Dosya no: 193\/Vesika no:94, 1277.s.17.<\/p>\n\n\n\n

78<\/a> Uzunyaylal\u0131lar Telefon ve i\u015f Rehberi, Kayseri, s.7\u20138,Rehberdeki n\u00fcfus bilgileri de\u011fi\u015fken olarak kabul edilmi\u015f oldu\u011fu i\u00e7in bu bilgiye yer verilmemi\u015ftir. \u00e7\u00fcnk\u00fc Uzunyayla\u2019dan i\u015f bulmak amac\u0131yla ba\u015fta Kayseri ve Ankara olmak \u00fczere \u00e7evre illere gidenlerin say\u0131s\u0131 olduk\u00e7a fazlad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

79<\/a> B. Habi\u00e7o\u011flu, Kafkasya\u2019dan Anadolu\u2019ya G\u00f6\u00e7ler\u2026 S.125<\/p>\n\n\n\n

80<\/a> B. Habi\u00e7o\u011flu, Kafkasya\u2019dan Anadolu\u2019ya G\u00f6\u00e7ler\u2026 S.118\u2013119<\/p>\n\n\n\n

81<\/a> BOA; A. MKT. MHM, Dosya no: 193\/Vesika no:43,1277.s.11.<\/p>\n\n\n\n

82<\/a> R. G\u00f6ktepe, K\u0131r\u0131m Sava\u015f\u0131 Sonras\u0131\u2026 s.76, Takvim-i Vekayi, Say\u0131: 610, 23 Ramazan 1277 ( 4 Nisan 1861 ), s.3., Takvim-i Vekayi, Say\u0131: 695, 22 Zilkade 1279 ( 11 May\u0131s 1863 ), s.3.<\/p>\n\n\n\n

83<\/a> R. G\u00f6ktepe, K\u0131r\u0131m Sava\u015f\u0131 Sonras\u0131\u2026 S.76, Takvim-i Vekayi, Say\u0131: 759,28 Safer 1281 ( 2 A\u011fustos 1864 ), s.2.Takvim-i Vekayi, Say\u0131: 782, 11 Saban 1281 ( 9 Ocak 1865 ) s.2.<\/p>\n\n\n\n

84<\/a> R. G\u00f6ktepe, K\u0131r\u0131m Sava\u015f\u0131 Sonras\u0131\u2026 S.158, Takvim-i Vekayi Say\u0131: 694, 15 Zilkade1279( 4 May\u0131s 1863 ) s:3<\/p>\n\n\n\n

85<\/a> BOA; A. MKT. MHM, Dosya no:202\/Vesika no: 24, 1277c.27<\/p>\n\n\n\n

86<\/a> BOA; A. MKT. MHM, Dosya no:205\/Vesika no:50, 1277.C.27<\/p>\n\n\n\n

87<\/a> BOA; A.MKT. MHM, Dsoya no:215\/Vesika no:88, 1277.c.12.<\/p>\n\n\n\n

88<\/a> Bkz. 58.59.60 dipnotlar ve BOA; A.MKT. MHM, Dosya no:228\/Vesika no:55,1278.m.21., R. G\u00f6ktepe, K\u0131r\u0131m Sava\u015f\u0131 Sonras\u0131\u2026 s.186,<\/p>\n\n\n\n

89<\/a> R. G\u00f6ktepe, K\u0131r\u0131m Sava\u015f\u0131 Sonras\u0131\u2026 S.79, Hala\u00e7oglu, \u2018\u2019Kolonizasyon ve \u2026\u2019\u2019 ,s.597.<\/p>\n\n\n\n

90<\/a> R. G\u00f6ktepe, K\u0131r\u0131m Sava\u015f\u0131 Sonras\u0131\u2026 S.79, Takvim-i Vekayi, Say\u0131: 602,4 Cemaziyelahir 1277 ( 18 Aral\u0131k 1860 ), s.2.<\/p>\n\n\n\n

91<\/a> R. G\u00f6ktepe, K\u0131r\u0131m Sava\u015f\u0131 Sonras\u0131\u2026 S.192,Takvim-i Vekayi Defa: 80421<\/p>\n\n\n\n

Muharremelharam 1282( 3 Haziran 1865 ) s:4<\/p>\n\n\n\n

92<\/a> BOA; A. MKTUM, Dosya no:426\/Vesika no:49, 1277.s.26.<\/p>\n\n\n\n

93<\/a> BOA; A.MKT. UM, Dosya no:516\/Vesika no:48, 1278.Ca.11<\/p>\n\n\n\n

94<\/a> BOA; A.M.MKT. UM, Dosya no:459\/Vesika no:90, 1277.\u015e.23.<\/p>\n\n\n\n

95<\/a> BOA; A. MKT. UM, Dosya no:520\/Vesika no:4, 1278.Ca.23<\/p>\n\n\n\n

96<\/a> BOA; A.MKT. MHM, Dosya no:212\/Vesika no:4, 1277.\u015e.27<\/p>\n\n\n\n

97<\/a> BOA; A.MKT. MHM, Dosya no:195\/Vesika no:7, 1277.s.29<\/p>\n\n\n\n

98<\/a> Bu konuda daha fazla bilgi i\u00e7in bkz. Tu\u011fan Kum\u0131kov; \u201c\u00e7erkeslerin T\u00fcrkiye\u2019ye S\u00fcrg\u00fcn\u00fc\u201d, Nal\u00e7ik: Ad\u0131gi, K\u00fclt\u00fcr ve Tarih Dergisi, S.33, 1992, s. PRSCET; Belge no 15\u2019den naklen Cahit Aslan; Bir Soyk\u0131r\u0131m\u0131n Ad\u0131 1864 B\u00fcy\u00fck \u00e7erkes S\u00fcrg\u00fcn\u00fc, Asam Yay.2006, S.1, s.18.<\/p>\n\n\n\n

99<\/a> Emin Akda\u011f \u2013 Ha\u015fim S\u00f6ylemez \u201cS\u00fcrg\u00fcn yurdu Anadolu \u2018\u2019 Say\u0131: 494-24.05.2004, http:\/\/209.:www.aksiyon.com.tr<\/a><\/p>\n\n\n\n

KAYNAKLAR                             <\/strong><\/p>\n\n\n\n

A- KiTAP- MAKALE<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u2013 Abdullah, Saydam; K\u0131r\u0131m ve Kafkasya G\u00f6\u00e7leri (1856\u20131876 Ank.1997<\/p>\n\n\n\n

\u2013 Al\u00e2eddinYal\u00e7\u0131nkaya;\u201cKafkaslar\u2019da\u201cT\u00fcrk\u00ee Kavimler: \u00e7erkezler,\u00e7e\u00e7enler, \u0130ngu\u015flar, Abhazlar, Kabartaylar, Adigeler, \u00e7e\u00e7enler, Da\u011f\u0131stanl\u0131lar ve Di\u011ferleri \u2018\u2019, http:\/\/www.akademikbakis.org\/pdfs\/9\/turki.doc<\/p>\n\n\n\n

\u2013 Bedri Habi\u00e7o\u011flu, Kafkasya\u2019dan Anadolu\u2019ya G\u00f6\u00e7ler ve isk\u00e2nlar\u0131, iST,1993<\/p>\n\n\n\n

\u2013 Berat Y\u0131ld\u0131z,Emigrations From The Russian Empire To The Emigrations Light OttomanEmpire:An Analysis In The Light Of The New Archival Materials, The Department of International Relations, Bilkent University,Ank.,September 2006,<\/p>\n\n\n\n

\u2013 Cahit Aslan; Bir Soyk\u0131r\u0131m\u0131n Ad\u0131 1864 B\u00fcy\u00fck \u00e7erkes S\u00fcrg\u00fcn\u00fc Asam Yay.2006<\/p>\n\n\n\n

\u2013 CahitTutum;\u201c1864 G\u00f6\u00e7\u00fc ile ilgili Baz\u0131 Belgeler\u2019\u2019, www.kafkasfederasyonu.org\/dokuman\/doguakdenizdki_cerkesler.pdf<\/p>\n\n\n\n

\u2013 \u00e7etin \u00f6ner; \u015eu Bizim \u00e7erkesler, Can Yay. ist. 2000<\/p>\n\n\n\n

\u2013 EminAkda\u011f, Ha\u015fimS\u00f6ylemez, \u201cS\u00fcrg\u00fcnYurduAnadolu\u2018\u2019,Say\u0131:494\u201324.05.2004 http:\/\/209.www.aksiyon.com.tr<\/p>\n\n\n\n

\u2013 Fahrettin K\u0131rz\u0131oglu, Osmanl\u0131lar\u0131\u2019\u0131n Kafkas illerini Fethi(14.511.590), Ank, 1976<\/p>\n\n\n\n

\u2013 Fethi G\u00fcng\u00f6r; \u00e7erkes S\u00fcrg\u00fcn\u00fc, Kafkas Vakf\u0131 B\u00fclteni, Ocak 2002<\/p>\n\n\n\n

\u2013 Hayati, Bice, Kafkasya\u2019dan Anadolu\u2019ya G\u00f6\u00e7ler, Ank,1991<\/p>\n\n\n\n

\u2013 Hakan, K\u0131r\u0131ml\u0131, K\u0131r\u0131m\u2019dan T\u00fcrkiye\u2019ye K\u0131r\u0131m Tatar G\u00f6\u00e7leri\u2019\u2019,8\u201311 Aral\u0131k 2005 Uluslararas\u0131 G\u00f6\u00e7 Sempozyumu Bildirileri, iST,2006<\/p>\n\n\n\n

\u2013 \u0130lksen \u015eahinba\u015f, Zorunlu G\u00f6\u00e7 Olgusu Ba\u011flam\u0131nda Bulgaristan T\u00fcrkleri, Sakarya \u00fcniversitesi, Sosyal Bilimler Enstit\u00fcs\u00fc 2007, (Y\u00fcksek Lisans Tezi)<\/p>\n\n\n\n

\u2013 \u0130smail Berkok; Tarihte Kafkasya., ist. 1958.<\/p>\n\n\n\n

\u2013 \u0130smail Hami Dan\u0131\u015fmend; izahl\u0131 Osmanl\u0131 Tarih Kronolojisi C.IV, \u0130stanbul, 1972<\/p>\n\n\n\n

\u2013 Kemal H. Karpat, Osmanl\u0131 Modernlesmesi, ( \u00e7ev. Akile Zorlu-Kaan Zorlu \u2013 Durukan), Ankara, 2002,<\/p>\n\n\n\n

\u2013 Kemal Karpat, Otoman Population 1830\u20131914,Wiscons\u0131n,1995<\/p>\n\n\n\n

\u2013 Nedim, \u0130pek, imparatorluktan Ulus Devlete G\u00f6\u00e7ler, Trabzon,2006<\/p>\n\n\n\n

\u2013 Nihat Berzeg; \u00e7erkes S\u00fcrg\u00fcn\u00fc\u2026(Ger\u00e7ek, Tarih\u00ee ve Politik Nedenleriyle), Ank, 1996<\/p>\n\n\n\n

\u2013 Osman \u00e7elik (Haz\u0131rlayan),ingiliz Belgelerinde T\u00fcrkiye ve Kafkasya, Ankara, 1992,<\/p>\n\n\n\n

\u2013 Ramazan G\u00f6ktepe, K\u0131r\u0131m Sava\u015f\u0131 Sonras\u0131 Osmanl\u0131 Bas\u0131n\u0131nda Kafkasya ve K\u0131r\u0131m G\u00f6\u00e7leri, Ni\u011fde, 2007,Y\u00fcksek Lisans Tez.<\/p>\n\n\n\n

\u2013 Semen Esadze, Pokorenie zapadnogo Kavkaza i okonchanie Kavkazskoi voiny, (Maikop, 1993)<\/p>\n\n\n\n

\u2013 S\u0131rr\u0131 Erku\u015f, \u201cRus \u00e7ar\u0131 I. Petro\u2019nun Vasiyetnamesi\u2019\u2019,Yeni D\u00fc\u015f\u00fcnce Gazetesi, 6 Nisan 1990<\/p>\n\n\n\n

\u2013 \u015eamil, Mansur; \u00e7e\u00e7enler, 2. bask\u0131, Mart 1995;\u2013 Tu\u011fan Kum\u0131kov; \u201c\u00e7erkeslerin T\u00fcrkiye\u2019ye S\u00fcrg\u00fcn\u00fc Nal\u00e7ik: Ad\u0131gi, K\u00fclt\u00fcr ve Tarih Dergisi, S.33, 1992,<\/p>\n\n\n\n

\u2013 Wassan- Giray Cabag\u0131, Kafkas-Rus M\u00fccadelesi, istanbul, 1967<\/p>\n\n\n\n

\u2013 Ya\u015far Ba\u011f; \u00e7erkeslerin Dram\u0131: i\u015fgal, S\u00fcrg\u00fcn ve G\u00f6\u00e7, \u00e7erkes S\u00fcrg\u00fcn\u00fc Ank. Kafder Yay., 2001<\/p>\n\n\n\n

\u2013 Yusuf Hala\u00e7oglu,\u2018\u2019Kolonizasyon ve \u015eenlendirme\u2019\u2019 Osmanl\u0131, Yeni T\u00fcrkiye Yay\u0131nlar\u0131, C. IV. Ankara, 1999<\/p>\n\n\n\n

B-GAZETELER<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u2013 Takvim-i Vekayi, Say\u0131:753,15 Muharrem 1281( 20 Haziran 1864), s.3\u2013Say\u0131:753,15 s.3\u20134.<\/p>\n\n\n\n

\u2013 Takvim-i Vekayi, Say\u0131: 628, 7 Recep 1278 ( 8 Ocak 1862 ), s.1.<\/p>\n\n\n\n

\u2013 Takvim-i Vekayi, Say\u0131: 619, 5 Rebi\u00fclevvel 1278 ( 10 Eyl\u00fcl 1861 ), s.2.<\/p>\n\n\n\n

\u2013 Takvim-i Vekayi, Say\u0131: 610, 23 Ramazan 1277 ( 4 Nisan 1861 ), s.3.,<\/p>\n\n\n\n

\u2013 Takvim-i Vekayi, Say\u0131: 695, 22 Zilkade 1279 ( 11 May\u0131s 1863 ), s.3.<\/p>\n\n\n\n

\u2013 Takvim-i Vekayi, Say\u0131: 759,28 Safer 1281 ( 2 Agustos 1864 ), s.2.<\/p>\n\n\n\n

\u2013 Takvim-i Vekayi, Say\u0131: 782, 11 Saban 1281 ( 9 Ocak 1865 ) s.2.<\/p>\n\n\n\n

\u2013 Takvim-i Vekayi Say\u0131: 694, 15 Zilkade1279( 4 May\u0131s 1863 ) s:3<\/p>\n\n\n\n

\u2013 Takvim-i Vekayi, Say\u0131: 602,4 Cemaziyelahir 1277 ( 18 Aral\u0131k 1860 ), s.2.<\/p>\n\n\n\n

\u2013 Takvim-i Vekayi Defa: 80421 Muharremelharam 1282( 3 Haziran 1865 ) s:4<\/p>\n\n\n\n

C-BA\u015eBAKANLIK OSMANLI AR\u015eiV BELGELERi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

BOA; A. MKT. UM, Dosya no: 483\/vesika no:1, 1278.M.1.<\/p>\n\n\n\n

BOA; A. MKT. UM, Dosya no: 482\/vesika no:29, 1277.Z.29.<\/p>\n\n\n\n

BOA; A. MKT. UM, Dosya no: 448\/Vesika no: 28, 1277. C. 29.<\/p>\n\n\n\n

BOA; A. MKT. UM: Dosya 521\/Vesika 24, 1278. Ca. 27,<\/p>\n\n\n\n

BOA; A. MKT. NZD, Dosya no 391\/ Vesika no: 96, 1278. B. 14.<\/p>\n\n\n\n

BOA; A. MKT. UM, Dosya no: 439\/ Vesika no: 2, 1277. Ca. 14<\/p>\n\n\n\n

BOA; A.MKT. UM, Dosya no: 522\/Vesika No. 18, 1278. Ca. 29.<\/p>\n\n\n\n

BOA; A.MKT. UM, Dosya no: 501\/Vesika No. 35, 1278. Ra. 19.<\/p>\n\n\n\n

BOA; A.MKT. UM, Dosya no: 193\/Vesika No. 46, 1277. S.11..<\/p>\n\n\n\n

BOA; A.MKT. MHM, Dosya no: 228\/Vesika No. 55, 1278. M 21.<\/p>\n\n\n\n

BOA; A.MKT. NZD, Dosya no: 363\/Vesika No. 98\/1, 1278. S.17.<\/p>\n\n\n\n

BOA; A.MKT. UM, Dosya no: 439\/Vesika No. 2, 1277. Ca. 14.<\/p>\n\n\n\n

BOA; A.MKT. UM, Dosya no: 520\/Vesika No. 4, 1278. Ca. 23.<\/p>\n\n\n\n

BOA; A. MKT. MHM, Dosya no: 188\/Vesika no: 74, 1278. M. 2.<\/p>\n\n\n\n

BOA; A. MKT. UM, Dosya No: 487\/Vesika No: 42, 1278. M. 19.<\/p>\n\n\n\n

BOA; A. MKT. MHM, Dosya no: 195\/Vesika no: 86, 1277. Ra. 4<\/p>\n\n\n\n

BOA; A.MKT. UM, Dosya no: 394\/Vesika 86, 1276. B.14.<\/p>\n\n\n\n

BOA; MKT. MHM, Dosya no 224\/Vesika no: 76, 1279. R. 28.<\/p>\n\n\n\n

BOA; A. MKT. UM, Dosya no: 487\/Vesika no: 42, 1278. M. 19.<\/p>\n\n\n\n

BOA; A. MKT. MHM, Dosya No: 222\/Vesika no: 68, 1278. M. 23.<\/p>\n\n\n\n

BOA; A.MKT. UM, Dosya no: 483\/ Vesika 67, 1278. M.5.<\/p>\n\n\n\n

BOA; A. MKT. UM, Dosya no 485\/Vesika no20, 1278.M.9.<\/p>\n\n\n\n

BOA; A. MKT. NZD, Dosya no:350\/Vesika no:95, 1277.1.24.<\/p>\n\n\n\n

BOA; A. MKT. MHM, Dosya no: 193\/Vesika no:43,1277.S.11.<\/p>\n\n\n\n

BOA; A. MKT. MHM, Dosya no:202\/Vesika no: 24, 1277.C.27.<\/p>\n\n\n\n

BOA; A. MKT. MHM, Dosya no:205\/Vesika no:50, 1277.C.27<\/p>\n\n\n\n

BOA; A.MKT. MHM, Dosya no:215\/Vesika no:88, 1277.C.12.<\/p>\n\n\n\n

BOA; A.MKT. MHM, Dosya no:228\/Vesika no:55, 1278.M.21.<\/p>\n\n\n\n

BOA; A. MKTUM, Dosya no:426\/Vesika no:49, 1277.S.26.<\/p>\n\n\n\n

BOA; A.MKT. UM, Dosya no:516\/Vesika no:48, 1278.Ca.11.<\/p>\n\n\n\n

BOA; A.M.MKT. UM, Dosya no:459\/Vesika no:90, 1277.\u015e.23.<\/p>\n\n\n\n

BOA; A. MKT. UM, Dosya no:520\/Vesika no:4, 1278.Ca.23.<\/p>\n\n\n\n

BOA; A.MKT. MHM, Dosya no:212\/Vesika no:4, 1277.\u015e.27<\/p>\n\n\n\n

BOA; A.MKT. MHM, Dosya no:195\/Vesika no:7, 1277.S.29.<\/p>\n\n\n\n

BOA; A.MKT. UM, Dosya no: 521\/Vesika no:24, 1278 Ca.27;<\/p>\n\n\n\n

BOA; A.MKT. UM, Dosya no:482\/Vesika no:29,1277.Z.29.<\/p>\n\n\n\n

BOA;A.MKT.MHM, Dosya no:217\/Vesikan no:93, 1277.L.25.;<\/p>\n\n\n\n

BOA; A.MKT. MHM, Dosya no:193\/Vesika no:46,1277.S.11.<\/p>\n\n\n\n

BOA; A.MKT. UM, Dosya no:483\/Vesika no:1,1278.M.1.<\/p>\n\n\n\n

BOA; A.MKT. MHM, Dosya no: 193\/Vesika n\u0131:94, 1277.S.17.<\/p>\n\n\n\n

BOA; A.MKT. UM, Dosya no518\/Vesika no:44, 1278.Ca.17<\/p>\n\n\n\n

BOA; A.MKT. NZD, Dosya no:363\/Vesika no:98\/2, 1278.S.17.<\/p>\n\n\n\n

BOA; A.MKT.NZD, Dosya no:386\/Vesika no:57, 1278.C.17., S.1.<\/p>\n\n\n\n

____________________________________<\/p>\n\n\n\n

Kaynak:<\/strong> Turkish Studies International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 3\/4 Summer 2008\u2019den http:\/\/www.turkishstudies.net\/sayilar\/sayi10\/yelselma-g\u00fcnd\u00fczahmet.pdf<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Selma Yel(*) Ahmet G\u00fcnd\u00fcz(**) \u00f6ZET Bu makale iki b\u00f6l\u00fcmden meydana gelmektedir. Birinci b\u00f6l\u00fcmde XIX. Y\u00fczy\u0131lda, Kafkaslarda meydana gelen m\u00fccadelelerden bahsedilmektedir.…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":764,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[11],"tags":[],"class_list":["post-763","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-arstrma"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/certav.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/763","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/certav.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/certav.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/certav.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/certav.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=763"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/certav.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/763\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":765,"href":"https:\/\/certav.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/763\/revisions\/765"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/certav.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/764"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/certav.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=763"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/certav.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=763"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/certav.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=763"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}