{"id":751,"date":"2026-01-30T11:37:00","date_gmt":"2026-01-30T11:37:00","guid":{"rendered":"https:\/\/certav.org\/?p=751"},"modified":"2026-09-30T11:50:11","modified_gmt":"2026-09-30T11:50:11","slug":"turk-vicdan-i-umumisine-ve-turkiye-buyuk-millet-meclisine-ikinci-ariza","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/certav.org\/?p=751","title":{"rendered":"T\u00dcRK V\u0130CDAN-I UMUM\u00ceS\u0130NE VE T\u00dcRK\u0130YE B\u00dcY\u00dcK M\u0130LLET MECL\u0130S\u0130\u2019NE \u0130K\u0130NC\u0130 AR\u00ceZA"},"content":{"rendered":"\n

Mehmed Fetgerey \u015eOENU
(M. Fethgerey Schaenu)<\/strong><\/p>\n\n\n\n


Transkripsiyon: Muhammed Safi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ge\u00e7ende T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fcn temiz ve b\u00fcy\u00fck vicdan\u0131na, \u00e7erkes meselesi hakk\u0131ndaki ilk arizam\u0131z\u0131 ref i\u00e7in bir ris\u00e2lecik ne\u015frettik. Ruhumuzun samimiyetinden kopan o n\u00e2leyi \u0131ss\u0131z bir sahraya m\u0131 hayk\u0131rd\u0131k ne ettik bilmem, iki bu\u00e7uk ayl\u0131k intiz\u00e2r bize onun aks-i fig\u00e2n\u0131ndan ba\u015fka bir cev\u00e2b, bir \u015fif\u00e2 ve bir deva vermedi.<\/p>\n\n\n\n

Vermedi amma biliyor musunuz ki, fel\u00e2ketlerin \u00e7ocu\u011fu olan bu mes\u2019ele bug\u00fcnk\u00fc haliyle nas\u0131l m\u00fcellim bir manzara alm\u0131\u015f bulunuyor? Bir insan\u0131n t\u00fcyleri \u00fcrpermeden, bunu tahayy\u00fcl ve tasavvur edebilmesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n

En feci cihet: N\u00e2s\u0131yesine n\u00e2-hak yere bir h\u0131yanet damgas\u0131n\u0131n, al\u00e2met-i farika gibi vurulmu\u015f bulunmas\u0131 ve ona el dokunduran, dil uzatan her ferdin de o h\u0131yanetten nasibed\u00e2r tel\u00e2kki edilmesi hakk\u0131nda ya\u015fayan me\u015f\u2019\u00fbm bir kan\u00e2\u2019att\u0131r. H\u00e2lbuki h\u0131yanet yoktur. \u00e7erkes T\u00fcrk\u2019e h\u0131yanet etmemi\u015ftir ve edemez. Bu onun erkek ruhuna s\u0131\u011fmaz\u2026<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bununla beraber bi\u2019l-iltiz\u00e2m ihya edilen i\u015f\u00e2\u2019attan do\u011fma muzlim bir hay\u00e2l olan bu karanl\u0131k kan\u00e2\u2019at\u0131n esen\u2019 olacak galiba ki herkes m\u00fcteh\u00e2\u015f\u00ee davran\u0131yor. Abd\u00fclhamid Han devrinde \u00abH\u00fcrriyet\u00bb \u015fimdiki devirde \u00abSaltanat\u00bb ta\u2019birlerinden nas\u0131l \u00fcrk\u00fcl\u00fcyorduysa ve \u00fcrk uluyorsa \u00ab\u00e7erkes\u00bb unvan\u0131ndan da \u00f6ylece ka\u00e7\u0131nmak l\u00fczumu hissediliyor. Bunun hikmeti nedir? \u0130\u2019tir\u00e2f edelim ki kestiremiyoruz\u2026<\/p>\n\n\n\n

 Yine bu h\u00e2lin ac\u0131 bir mahs\u00fbl\u00fc olsa gerek; iki\/bu\u00e7uk aydan beri s\u00fck\u00fbtlarla bo\u011fulan ilk arizam\u0131z\u0131n hedeflerinden biri olan T\u00fcrk vicd\u00e2n-\u0131 um\u00fbmisinin ma\u2019 kesi matb\u00fb\u2019\u00e2t bile bunca cidd ve hezeli aras\u0131nda, bu derde deva olacak birka\u00e7 c\u00fcmleyi, hatta birka\u00e7 kelimeyi esirgedi, sustu, o kadar sustu ki, e\u011fer sen ve ben g\u00fcr\u00fclt\u00fclerine verilen germi olmasa,, kar\u015f\u0131lar\u0131na \u00e7\u0131kan bu mes\u2019elenin azamet, deh\u015fet ve fec\u00e2\u2019at\u0131 \u00f6n\u00fcnde matb\u00fb\u2019\u00e2t erk\u00e2n\u0131n\u0131n dillerini yutmu\u015f olduklar\u0131na h\u00fckmetmek i\u015ften bile olmaz. \u0130kinci hedef olan B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi\u2019nin an\u00e2s\u0131r-\u0131 m\u00fcrekkebesi meb\u2019\u00fbs\u00e2n-\u0131 kiram da ayn\u0131 tavr\u0131 tak\u0131nmay\u0131 tercih etmi\u015f bulunuyorlar\u2026<\/p>\n\n\n\n

Fakat, s\u0131cak koltuklar i\u00e7inde tatl\u0131 ve h\u00fcly\u00e2l\u0131 ge\u00e7en bu l\u00e2kayd demlerin yan\u0131s\u0131ra Uluk\u0131\u015fla\u2019dan Ni\u011fde, Kayseri, Sivas ve Van havalisine kadar b\u00fct\u00fcn yol u\u011fraklar\u0131nda y\u0131rt\u0131k \u00e7ad\u0131rlar alt\u0131nda, y\u0131k\u0131k ah\u0131rlar i\u00e7inde Azrail\u2019i bekleyen on d\u00f6rt k\u00f6y\u00fcn bir ka\u00e7 bin peri\u015fan kad\u0131n, \u00e7ocuk, ihtiyar, dul ve yetimi a\u00e7, susuz, hasta, \u00e7\u0131plak \u015fifal\u0131 bir s\u00f6z, yaln\u0131z bir s\u00f6z, ma\u2019s\u00fbmiyetlerini teslim eden bir s\u00f6z i\u015fitmek i\u00e7in ba\u015ftan ba\u015fa kulak kesilmi\u015f duruyorlar\u2026 Her g\u00fcn\u00fcn gur\u00fbb eden g\u00fcne\u015fi ile beraber onlar\u0131n \u00fcmidleri, \u00fcmid-i hal\u00e2s ve necatla-r\u0131 da zulmetlere tahavv\u00fcl ediyor, \u00e7\u00fcr\u00fcyor, hayat azimleri gev\u015fiyor\u2026\u2018 Bilir misiniz bu ne m\u00fcdhi\u015f, ne ac\u0131 bir az\u00e2b ve bir kah\u0131rd\u0131r?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Sorar\u0131m; s\u00fck\u00fbt eden matb\u00fb\u2019\u00e2t, siz bundan haberdar de\u011fil misiniz?.. Ve yine sorar\u0131m; milletin muhterem m\u00fcvekkelleri meb\u2019\u00fbs\u00e2n-\u0131 kiram bu binlere varan masumlar, tedvir-i umuruna sizleri tevkil eden milletin efrad\u0131ndan de\u011fil mi?<\/p>\n\n\n\n

Sonra, di\u011fer bir cephe de hen\u00fcz yerlerinde kalan, kald\u0131r\u0131lmayan, da\u011f\u0131t\u0131lmayan 30 k\u00f6y\u00fcn bir ka\u00e7 bin bedbaht\u0131 daha var ki onlar da, kasden, yap\u0131lan propagandalarla b\u00fct\u00fcn emv\u00e2l-\u0131 menk\u00fblelerini, hayvanlar\u0131n\u0131 bir bardak su pahas\u0131na ellerinden \u00e7\u0131karm\u0131\u015f s\u0131ra bekleyerek sefalet \u00e7ekiyorlar.<\/p>\n\n\n\n

Bu ceza az bir \u015fey midir, bunlar\u0131n g\u00fcn\u00e2h\u0131 yaln\u0131z \u00e7erkes kan\u0131 ta\u015f\u0131mak, c\u00fcrm\u00fc \u00e7erkes hars\u0131yla yeti\u015fmi\u015f olmak m\u0131d\u0131r?.. E\u011fer \u00f6yle ise bu c\u00fcr\u00fcmleri ikada o zavall\u0131lar\u0131n sun\u2019 ve taksirleri nedir, bu gayr-i irad\u00ee g\u00fcn\u00e2h\u0131n onlar irad\u00ee g\u00fcnahk\u00e2rlar\u0131 m\u0131d\u0131rlar?.. Yoksa sizler, ey matb\u00fb\u2019\u00e2t ve ey meb\u2019\u00fbs\u00e2n-\u0131 kiram, sizler de o-nun i\u00e7in mi s\u00fck\u00fbt ediyor, dudak b\u00fck\u00fcyor ve omuz silkiyorsunuz?..<\/p>\n\n\n\n

Ne kadar yaz\u0131k:.. Biz b\u00f6yle, dibi bulunmayan, efsunlu bir kuyuya at\u0131lm\u0131\u015f bir ta\u015f par\u00e7as\u0131n\u0131n cumburdusunu bekleyen \u00e7ocuklar gibi, yeni g\u00fcnlerin hay\u0131rl\u0131 g\u00fcne\u015finden \u015fif\u00e2 ve deva bekler, meded umar, l\u00e2kin hay\u00e2limizden ba\u015fka bir ses duymazken, di\u011fer taraf-da \u00e7olu\u011fuyla, \u00e7ocu\u011fuyla, ehliyle, iy\u00e2liyle bir nesil mahvoluyor\u2026 Gelip \u00e7atan k\u0131\u015f\u0131n b\u00fct\u00fcn \u015fed\u00e2idine, her man\u00e2s\u0131yla \u00e7\u0131plak bir h\u00e2lde ma\u2019r\u00fbz, fec\u00ee\u2019 bir ak\u0131bet bekleyen binlerle b\u00ee-\u00e7\u00e2re.. B\u00fct\u00fcn kabahati, c\u00fcr\u00fcm ve g\u00fcn\u00e2h\u0131 \u00ab\u00e7erkes\u00bb<\/strong> ismini ta\u015f\u0131maktan ibaret binlerle ma\u2019s\u00fbm Allah\u2019\u0131n sem\u00e2s\u0131n\u0131n alt\u0131nda g\u00fcnd\u00fczlerin g\u00fcne\u015fi, gecelerin ayaz\u0131yla derdle\u015fe derdle\u015fe \u00f6l\u00fcm yolculu\u011fu ediyor, \u00f6l\u00fcme kucak a\u00e7\u0131yor\u2026<\/p>\n\n\n\n

O arizam\u0131zm b\u00f6yle, fi\u2019ilen oldu\u011fu kadar kavlen de cevaps\u0131z kalm\u0131\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen b\u00fcsb\u00fct\u00fcn tesirsiz kalmad\u0131\u011f\u0131na del\u00e2let eden emarelere dest-res olmuyor de\u011filiz\u2026 Z\u00e2ten o hareketimizle biz, bo\u015f bir evin kap\u0131s\u0131n\u0131 \u00e7ald\u0131\u011f\u0131m\u0131za kat\u2019iyyen eminiz. Bu emniyetimizi ya\u015fatmak i\u00e7in, lis\u00e2n-\u0131 resminin mev\u00e2\u2019\u00eedine istin\u00e2d etti\u011fimiz halde at\u0131lacak kat\u2019\u00ee r\u00fccu\u2019 ad\u0131mlar\u0131n\u0131 bekliyoruz.<\/p>\n\n\n\n

 Bu intiz\u00e2r\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce bize burada ge\u00e7en defaki \u00abmi\u015f\u00bblerin ard\u0131na gizlendikleri perdeyi bir derece daha a\u00e7arak vek\u00e2yi\u2019e yak\u0131ndan temas etmek, h\u00e2disat\u0131n \u00fczerinde bir s\u0131r gibi duran mech\u00fbliyet bulutlar\u0131n\u0131, m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar eritmek mecburiyetini veriyor. Ve bizi \u00e7erkes\u2019in T\u00fcrk\u2019e kasden h\u0131yanet etmedi\u011fini g\u00f6sterecek nurun \u00eek\u00e2d\u0131na \u015fiddetle te\u015fvik ediyor. Biz de ona t\u00e2bi\u2019 olmaktan vicdan\u00ee bir haz duyuyoruz.<\/p>\n\n\n\n

***<\/p>\n\n\n\n

Vak\u0131a ilk ar\u0131zam\u0131z s\u00fbret-i um\u00fbmiye ve resmiyeda derin bir s\u00fck\u00fbt ve l\u00e2kaydi i\u00e7inde kendi elimlerinden ba\u015fka bir cev\u00e2b-\u0131 \u015f\u00e2f\u00ee ile kar\u015f\u0131la\u015fmad\u0131. Amma ayn\u0131 zamanda duyan ve hisseden T\u00fcrkl\u00fck vicdan\u0131 da onun samimiyetine yabanc\u0131 kalmad\u0131. Bu bizim i\u00e7in bir tesellidir. Bize bu teselliyi veren, bir\u00e7ok taraflardan s\u00fbret-i hususiyede ag\u00e2h edildi\u011fimiz m\u00fct\u00e2l\u00e2alard\u0131r. T\u00fcrk vicdan\u0131n\u0131n tel\u00e2kkiy\u00e2t\u0131na beli\u011f terc\u00fcmanlar diye kabul etti\u011fimiz o m\u00fct\u00e2l\u00e2alar\u0131 icmal etmek ic\u00e2b ederse, kendili\u011finden \u015fu f\u0131kra do\u011far:<\/p>\n\n\n\n

\u00abT\u00fcrkiye\u2019de bir \u00e7erkes mes\u2019elesi yoktur ve olamaz. T\u00fcrk i\u00e7in \u00e7erkes\u2019in imhas\u0131n\u0131 mevzu\u2019bahs etmeli abestir. Bin\u00e2enaleyh tehcir ve takt\u00eel de tasavvur edilemez. \u00e7\u00fcnk\u00fc T\u00fcrk \u015fimdiye kadar \u00e7erkes\u2019i kendisinden ayr\u0131 bir \u015fey gibi tel\u00e2kki etmi\u015f de\u011fildir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u00abAncak h\u00e2l-i harbin ve belki biraz da hikmet-i siy\u00e2siye ve i\u00e7tim\u00e2iyenin l\u00fczum g\u00f6sterdi\u011fi muvakkat bir hususiyet h\u00e2li h\u00e2s\u0131l olmu\u015f ve onun ic\u00e2b\u0131 olarak ba\u2019z\u0131 k\u00f6ylerin mevki\u2019leri tebdil edilmi\u015f olabilir. Bu um\u00fbm\u00ee addedilmemelidir. Fevkal\u00e2de hallerin fevkal\u00e2de icr\u00e2\u00e2t\u0131ndan ibaret olup ge\u00e7ici \u015feylerdir\u2026\u00bb<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bu suretle icmal edebildi\u011fimiz dost m\u00fct\u00e2l\u00e2alar\u0131n\u0131n samimiyetinden \u015f\u00fcphe etmiyoruz. \u015e\u00fcphe etmeyi g\u00fcnah tel\u00e2kki ediyoruz. \u015eu kadar var ki yap\u0131lan i\u015fin derece ve ehemmiyetini, \u015f\u00fcmul\u00fcn\u00fc, ta\u2019allukunu\u2026 \u00abO hikmet-i siy\u00e2siye ve ictim\u00e2\u2019iyye\u00bb<\/strong>nin evvel ve \u00e2hirini iyice ta\u2019mik(q) etti\u011fimiz i\u00e7in kayd-\u0131 ihtiyatla (\u00e2min-h\u00e2n) oluyoruz\u2026 H\u00e2dis\u00e2t da ma\u2019alesef, bizimle beraber ayn\u0131 safa giriyor. \u00e7\u00fcnk\u00fc bu i\u015fde bir \u015feytan parma\u011f\u0131n\u0131n izleri g\u00f6ze batmaktan h\u00e2li kalm\u0131yor\u2026<\/p>\n\n\n\n

Bu dakikada, bizim de dostlar\u0131m\u0131z gibi nefy ve ink\u00e2r etmesini cidden arzu etti\u011fimiz \u00ab\u00e7erkes mes\u2019elesi\u00bb fi\u2019len ve feci\u2019 bir surette mevc\u00fbd bulunuyor. \u0130sterseniz siz bi\u2019l-kuvve b\u00f6yle bir \u015fey yoktur diye ba\u011f\u0131n\u0131n\u0131z. H\u00e2dis\u00e2t onu her\u00e7i-b\u00e2d-\u00e2b\u00e2d ik\u00e2me ve id\u00e2meye h\u00e2hi\u015fger g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Ortada kaybolan \u015fey mes\u2019ele de\u011fil, mes\u2019elenin m\u00e2hiyetinden ibarettir. Ge\u00e7ende \u015feref-y\u00e2b-\u0131 m\u00fclakat\u0131 oldu\u011fumuz pek de\u011ferli ve pek m\u00fcnevver bir meb\u2019\u00fbs-i muhteremin m\u00fcl\u00e2hazat\u0131 bu m\u00e2hiyeti bir dereceye kadar tenvir ediyordu.<\/p>\n\n\n\n

Buyuruyorlard\u0131 k\u00ee: \u00ab\u00e7erkes mes\u2019elesi yoktur. \u00e7erkeslerin imhas\u0131 ne h\u00fck\u00fcmet\u00e7e, ne de Meclis\u00e7e tasavvur edilmi\u015f de\u011fildir. Yaln\u0131z seri\u2019 bir temlil i\u00e7in l\u00e2z\u0131m-gelen T\u00fcrk kesafetini h\u00e2s\u0131l edecek bir taksim ve tevzi ameliyyesi vard\u0131r. Yap\u0131lan \u015fey bundan ibarettir. Bu da tabi\u2019idir. Hatta \u015fimdiye kadar bulunduklar\u0131 mev\u00e2-ki\u2019de unsur-\u0131 asl\u00eeden daha kesif kalm\u0131\u015f m\u0131nt\u0131kalar mevcudsa onlar da da\u011f\u0131t\u0131lacakt\u0131r. Bu ameliyyeler esnas\u0131nda hi\u00e7 kimsenin zerre kadar \u201cmutazarr\u0131r olmamas\u0131, yaln\u0131z bir sey\u00e2hat-\u0131 tenezz\u00fchiyye icra eder gibi bir k\u00f6yden di\u011fer k\u00f6ye nakl etmesi d\u00fcsturu ta\u2019kib edilecektir. E\u011fer zul\u00fcmden bahsediliyorsa buna m\u00e2ni\u2019 olmak i\u00e7in da\u011f\u0131tma ve sevk etme, yerle\u015ftirme me\u2019mur-lar\u0131n\u0131 da \u00e7erkeslerden intih\u00e2b ve ta\u2019yin pek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.\u00bb<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Biz bu m\u00fct\u00e2l\u00e2ay\u0131 enine boyuna d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fck. Bir rehber gibi g\u00f6sterilen bu fikri izah edecek iki yoldan ba\u015fka bir yerde \u0131\u015f\u0131k g\u00f6rmedik. Fikrimizce bu her iki yol da rehber ve d\u00fcst\u00fbr ittihaz edilecek bir l\u2019ikr-i es\u00e2siye temel olacak kadar metin de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n

Buldu\u011fumuz yollar \u015funlard\u0131r:<\/p>\n\n\n\n

1       \u2014 \u00e7erkeslere emniyet ve i\u2019timad edememek, onlar\u0131n ilk f\u0131rsatta isyan ve ihtil\u00e2l ile ya bir muhtariyet veya bir istikl\u00e2l iddi\u2019a edeceklerine inanm\u0131\u015f olmak\u2026<\/strong><\/p>\n\n\n\n

2       \u2014 Madd\u00ee ve manevi te\u015fekk\u00fcl\u00e2t ve mevcudiyet itibariyle T\u00fcrkleri, \u00e7erkeslerden d\u00fbn bir seviyede, bi-n\u00e2enaleyh onlar\u0131n istismar\u0131na mahk\u00fbm farz etmek\u2026<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u015eimdiki h\u00e2lde bunlar\u0131 burada m\u00fcn\u00e2ka\u015fa etmek istemiyoruz. Yaln\u0131z birinci ar\u0131zam\u0131zda oldu\u011fu gibi \u015furac\u0131kta da arz etmek isteriz ki, e\u011fer \u00e7erkeslere itim\u00e2d caiz de\u011filse onlar\u0131 harman savurur gibi savurmak suretiyle yerlerinden, yurtlar\u0131ndan s\u00f6k\u00fcp memleketin asayi\u015fini tehdit eden \u00e7\u0131plak serseriler m\u00e2hiyetine kalb etmektense kap\u0131 d\u0131\u015far\u0131 etmek, geldikleri yere, y\u00e2ni eski yurdlarma kovmak evl\u00e2d\u0131r. Bu sayede T\u00fcrkl\u00fck ve T\u00fcrkiyelilik kendine bel\u00e2, olaca\u011f\u0131na z\u00e2hib oldu\u011fu bir unsurdan, fitne ve fesad\u0131n menba\u2019\u0131 diye zu\u2019metti\u011fi bir \u0131rktan hal\u00e2s bulmu\u015f olaca\u011f\u0131 gibi altm\u0131\u015f senedir hasret \u00e7eken g\u00fczel Kafkas\u2019\u0131n \u0131ss\u0131z ocaklar\u0131n\u0131n tekrar t\u00fctmesine de hizmet edilmi\u015f olur. Bu t\u00e2rihin de takbih edemeyece\u011fi bir hareket ve belki insan\u00ee bir hizmet demektir.<\/p>\n\n\n\n

Ve yine e\u011fer \u00e7erkesler, T\u00fcrkler\u2019e faik bir mevc\u00fb-diyet-i fikr\u00eeye ve iktis\u00e2diyyede iseler m\u00fcsavat\u0131, \u00e7erkeslerin elindekini almakla de\u011fil, T\u00fcrkleri onlar\u0131n b\u00e2l\u00e2s\u0131na \u00e7\u0131karacak ted\u00e2bir-i asr\u0131yyeyi ittihaz ile te\u2019min etmek daha semere-bah\u015f ve ma\u2019k\u00fbl de\u011fil midir?..<\/p>\n\n\n\n

Fakat bize \u00f6yle geliyor ki bu \u015feyi b\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcnmek ve yapmak bu memleketin T\u00fcrk memleketi, bu milletin T\u00fcrk milleti, buradaki ekseriyet-i az\u00eemenin T\u00fcrk ekseriyeti, buradaki hars\u0131n T\u00fcrk hars\u0131 oldu\u011funda \u015f\u00fcphe etmekle m\u00fcsavidir. Hatta s\u00e2dece \u015f\u00fcphe etmektir. B\u00f6yle bir \u015f\u00fcphe mevcudsa icr\u00e2\u00e2ta gayr-\u0131 T\u00fcrk, fakat T\u00fcrk\u00fcn as\u0131r-d\u00eede ve vefak\u00e2r bir aile akrabas\u0131 olan bir unsurun f\u00e2ide-destg\u00e2hlar\u0131n\u0131 y\u0131kmakla de\u011fil belki o \u015f\u00fcphe edilen \u015feylerin hakiki s\u00fcr\u00fcmlerini ma\u2019k\u00fbl ve insan\u00ee tarzlarla telkin etmekle ba\u015flamak gerektir. M\u00fcfid ekalliyetlerin T\u00fcrkle\u015fmesini ge\u00e7en ar\u00eezada da m\u00fccmelen \u00eez\u00e2h etti\u011fimiz gibi, asr\u00ee ve ilm\u00ee te\u015fkil\u00e2t yava\u015f yava\u015f h\u00e2s\u0131l eder. Bu (yava\u015f yava\u015f )tan memleket de, millet de faide g\u00f6r\u00fcr, zarar g\u00f6rmez. Eldeki (\u00e7abuk \u00e7abuk) siy\u00e2setinin ise zarardan ba\u015fka mahs\u00fbl\u00fc yoktur. \u015eimdiye kadar hi\u00e7bir yerde \u2018iktit\u00e2f edilmemi\u015ftir de\u2026<\/p>\n\n\n\n

Bu fikirler bize rehber oldu\u011fundan h\u00fck\u00fcmetin ve millet meclisinin samimiyetinden, h\u00fcsn-i niyetinden de \u015f\u00fcphe etmiyoruz. Yukar\u0131daki m\u00fcfrit m\u00fcl\u00e2hazalar\u0131 ufak ufak hey\u2019et\u00e7iklerin hen\u00fcz tebell\u00fcr edememi\u015f nokta-i nazarlar\u0131d\u0131r diye kabul ediyoruz. \u00e7ok teess\u00fcf olunur ki, h\u00fck\u00fcmetin s\u0131rf bir s\u00e2ika-i zaruretle def-i bel\u00e2 i\u00e7in ihzar etti\u011fini zannetmek istedi\u011fimiz, 2 May\u0131s 339 kararnamesi tatbikat\u0131 bu m\u00fcfrit fikirlerin gayr-\u0131 m\u00fctebellir te\u2019sirleriyle bir f\u00e2ci\u2019a \u015fekline ink\u0131l\u00e2b etmekten kurtulamam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Buna \u015f\u00e2hid (G\u00f6nen) ve (Manyas) m\u00fclhakat\u0131nda adet\u00e2 sel\u00e2hiyeti s\u00fb-i istimal diye tavsif edilebilecek bir v\u00fcs\u2019at ve hususiyetle yap\u0131lan icra\u2019\u00e2tt\u0131r.<\/strong> Bug\u00fcn, oralarda yaln\u0131z \u00e7erkeslere \u00e2id olmak \u00fczere, hem de T\u00fcrklerle muhtelit olanlar\u0131ndan yaln\u0131z \u00e7erkeslerin se\u00e7ilmesi suretiyle 14 k\u00f6y\u00fcn yerinde yeller esiyor. D\u00fcn\u00fcn \u015fen c\u0131v\u0131lt\u0131lar\u0131yla ne\u015felenen yuvalar\u0131nda bug\u00fcn kuzgunlar \u00f6t\u00fcyor. O k\u00f6ylerin sahipleri olan binlerce erkek ruhlu ve vefak\u00e2r \u00e7erkesler, im\u00e2n\u0131 b\u00fct\u00fcn olan bu m\u00fcsl\u00fcmanlar ise \u00e7olu\u011fuyla, \u00e7ocu\u011fuyla, hastas\u0131yla, al\u00eeliyle, ihtiyar\u0131yla Anadolu\u2019nun isimsiz ovalar\u0131nda sefaletin en derin bir k\u00f6\u015fesinde insanl\u0131\u011f\u0131n kabul edemeyece\u011fi bir pespayelik i\u00e7inde s\u00fcr\u00fcn\u00fcyorlar. Mademki bir \u00e7erkes mes\u2019elesi mevc\u00fbd de\u011fildir, ya bu bedbahtl\u0131klar\u0131n man\u00e2s\u0131 nedir, \u00e7ay\u0131rlarda t\u0131rnaklar\u0131yla ot k\u00f6k\u00fc \u00e7\u0131kar\u0131p karn\u0131n\u0131 doyuran bu sefillerin kabahati neydi, ne g\u00fcn\u00e2h i\u015flemi\u015fdirler? Buralar\u0131n\u0131 hakiki olarak bilene rast gelmedik!.<\/p>\n\n\n\n

Yaln\u0131z bir \u015fey \u00f6\u011frendik; o da lis\u00e2n-\u0131 resm\u00eeden n\u00eem-m\u00fcbhem bir surette\u2019 tere\u015f\u015fuh eden del\u00e2il ve emareler-den ibaret\u2026 Onlara g\u00f6re \u00e7erkesler, ale\u2019l-hus\u00fbs bu on-d\u00f6rt k\u00f6y\u00fcn, ond\u00f6rt t\u00fcrl\u00fc bedbaht olan insanlar\u0131, Yunanistan\u2019da te\u015fkil, edilen bir \u00abAnadolu \u0130htil\u00e2l Cemiyyet-i Osm\u00e2niyyesi\u00bb<\/strong> ile al\u00e2kadar olmakla maznundurlar.<\/p>\n\n\n\n

Bu tatmin edici bir cev\u00e2b de\u011fildir. Hakikatin kendisi olmaktan ziy\u00e2de hakikat g\u00fcne\u015finin \u00f6n\u00fcne a\u00e7\u0131lan<\/p>\n\n\n\n

(Hak) \u00f6rt\u00fcc\u00fc bir buluttur. O zail oldu\u011fu zaman ancak (Hak) do\u011fabilecektir. Ne \u00e7\u00e2re ki o vakit do\u011facak<\/p>\n\n\n\n

(Hak) \u00f6ks\u00fcz ve yetim kalacakt\u0131r. \u00e7\u00fcnk\u00fc o zamana kadar onun \u00e2id oldu\u011fu bu v\u00fccudlar\u0131n kemikleri bile kalmam\u0131\u015f bulunacak, (\u00e2h!) \u00e7eke \u00e7eke hep t\u00fcr\u00e2b olmu\u015f olacaklar\u2026<\/p>\n\n\n\n

Pek iyi biliyor ve iddia, ediyoruz ki, art\u0131k bir daha hortlamas\u0131 imk\u00e2n\u0131 dahi kalmayan o \u00abAnadolu \u0130htil\u00e2l Cemiyyet-i Osm\u00e2niyyesi\u00bb<\/strong> T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fcn oldu\u011fu kadar, hatta \u00e7ok daha ziy\u00e2de \u00e7erkeslerin zarar\u0131na idi. Buna \u00e7erkesler um\u00fbmiyetleriyle i\u015ftirak etmemi\u015flerdi ve edemezlerdi. \u00e7\u00fcnk\u00fc onlar her \u00f6nlerine \u00e7\u0131kan\u0131n ard\u0131ndan gidecek kadar k\u00f6r, sa\u011f\u0131r ve d\u00fc\u015f\u00fcncesiz de\u011fildiler. Kuvve-i m\u00fcmeyyizeleri akla karay\u0131 se\u00e7emeyecek kadar kas\u0131r de\u011fildi. O yaln\u0131z kuyruk ac\u0131s\u0131 ile k\u0131vranan \u00fc\u00e7-be\u015f ki\u015finin Yunanl\u0131k hesab\u0131na kendilerine \u00f6c almak i\u00e7in at\u0131ld\u0131\u011f\u0131 m\u00e2cer\u00e2-perestlikten ba\u015fka bir-\u015fey de\u011fildi. Onun n\u00e2m\u0131na Anadoluya yay\u0131lan bir avu\u00e7luk \u00f6l\u00fcme susam\u0131\u015f serseri var idiyse onlar\u0131n ancak bir k\u0131sm-\u0131 kal\u00eeli \u00e7erkes idi. M\u00fctebakisi gayr-\u0131 \u00e7erkes, T\u00fcrk ve Y\u00f6r\u00fckt\u00fc.<\/p>\n\n\n\n

Mes\u2019ele biraz ta\u2019mik edilince bu hakikat kendili\u011finden tebeyy\u00fcn ve ta\u2019ayy\u00fcn ediyor. \u015e\u00f6yleki (Lozan) Konferans\u0131n\u0131n pek had bir devresi idi. Ye\u015fil masalar k\u0131z\u0131l bir renk almak isti\u2019d\u00e2dlar\u0131n\u0131 g\u00f6stermeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. O s\u0131ralarda gazeteler Yunan adalar\u0131ndan ve sev\u00e2hilinden kopan \u00e7eteci f\u0131rt\u0131nalar\u0131n\u0131n Anadolu sahillerine \u00e7arp\u0131p par\u00e7aland\u0131\u011f\u0131n\u0131 m\u00fctemadiyen il\u00e2n ediyorlard\u0131. \u0130\u015fte \u00e7erkeslerin son fel\u00e2ketine ilk ba\u015flang\u0131\u00e7 bu h\u00e2dis\u00e2ttan do\u011fuyordu. S\u00fbret-i resmiyede tehcire vesile veren yaln\u0131z bu \u00e7eteler ve e\u015fkiy\u00e2-y\u0131 siy\u00e2siye idi.<\/p>\n\n\n\n

Biz resmiyetin i\u015faret etti\u011fi bu hedefi ele ald\u0131k, ta\u2019mik (derinle\u015ftirmek)ettik. V\u00e2s\u0131l oldu\u011fumuz netice yaln\u0131z \u00e7erkesler-den 14 k\u00f6y\u00fcn da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131na bu mes\u2019elenin esasl\u0131 bir, sebep te\u015fkil edemeyece\u011fini g\u00f6sterdi. Yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z tahkik\u00e2t-\u0131 hus\u00fbsiye ile dest-res oldu\u011fumuz mal\u00fbmat\u0131, m\u00fcl\u00e2hazam\u0131z\u0131 te\u2019yiden, ber-vech-i \u00e2ti kayd ediyoruz:<\/p>\n\n\n\n

Yunanl\u0131lar\u0131n Anadolu\u2019dan tard\u0131ndan sulhun imzas\u0131na kadar ge\u00e7en zaman zarf\u0131nda Yunanistan\u2019dan T\u00fcrkiye, ta\u2019bir-i di\u011ferle Biga, Manyas ve G\u00f6nen havalisine yaln\u0131z \u00fc\u00e7 siy\u00e2s\u00ee \u00e7ete d\u00e2hil olmu\u015ftur:<\/p>\n\n\n\n

1\u2014 M\u00fcl\u00e2z\u0131m-\u0131 evvel Mehmed Ali \u00e7etesi,<\/p>\n\n\n\n

2\u2014 Kel Aziz \u00e7etesi,<\/p>\n\n\n\n

3\u2014 Kanl\u0131 Mustafa \u00e7etesi,<\/p>\n\n\n\n

Bu \u00fc\u00e7 \u00e7eteden evvelki (Manyas), ikincisi (G\u00f6nen), \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc de (Biga) havalisine me\u2019m\u00fbr edilmi\u015ftiler zannedilmektedir. \u00e7eteleri te\u015fkil eden e\u015fhas\u0131n men\u015feleri bu zann\u0131 h\u00fck\u00fcm derecesine \u00e7\u0131karacak kuvvettedir. Mamafih ilk \u00e7eteden m\u00e2\u2019\u00e2d\u00e2s\u0131 hakk\u0131nda vaz\u0131hve mufassal malumat yoktur, yahut daha m\u00fctevaz\u0131\u2019 bir if\u00e2de ile biz dest-res olamad\u0131k. Cerey\u00e2n-\u0131 h\u00e2le g\u00f6te h\u00fckmedilebilir ki bunlar\u0131n ist\u00ees\u00e2lindeki s\u00fcr\u2019at ve \u015fiddete inzimam eden e\u015fkiy\u00e2nm ekseriyetle yabanc\u0131 vil\u00e2yetlerden bulunmas\u0131 halk\u00e7a e\u015fhas\u0131n tan\u0131nmas\u0131n\u0131 m\u00fcstehil k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. O derecelerde, ki ikinci \u00e7eteden, a\u015fa\u011f\u0131da g\u00f6r\u00fclece\u011fi ve\u00e7hile yaln\u0131z \u00e7eteba\u015f\u0131 tan\u0131nabilmi\u015f, ba\u015fka kimse tan\u0131nmam\u0131\u015f, bilinmemi\u015fti. Hatta bu me\u015fhur sergerde G\u00f6nen\u2019e geldi\u011fi zaman m\u00e2\u2019iyyetin-ae bulunan 9 kadar serseriden hi\u00e7birinin \u00e7erkes olmad\u0131\u011f\u0131 da -kaviyyen iddi\u2019a edilmektedir. Ve bunun do\u011frulu\u011fu muhakkakt\u0131r. Buna ra\u011fmen biz bu \u00e7etede eleba\u015f\u0131dan m\u00e2\u2019ad\u00e2 isimleri me\u00e7hul \u00fc\u00e7 \u00e7erkesin daha bulundu\u011funu iddi\u2019\u00e2 edenlerin tevat\u00fcr\u00fcn\u00fc kabul etmekte beis g\u00f6rm\u00fcyoruz. (O zaman\u0131n ter\u00f6ristlerinin yani \u00e7etelerin \u00e7erkesler ad\u0131 ile an\u0131lmas\u0131 ba\u015flar\u0131na s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131n gelmesine sebep oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz.)<\/p>\n\n\n\n

\u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00e7ete ise ilk ad\u0131m\u0131nda \u00f6l\u00fcmle kucakla\u015fm\u0131\u015f, bir hafta bile ya\u015fayamam\u0131\u015ft\u0131. Bunun \u00e7erkes efrad\u0131 da d\u00f6rt be\u015fi ge\u00e7miyor\u2026<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Birinci \u00e7ete:<\/strong> 338 senesi Te\u015frin-i Banisinde (Ayval\u0131k.) civar\u0131ndan hududu ge\u00e7mi\u015f. Mevcudu 25 ile 30 ki\u015fi (Riv\u00e2y\u00e2t bunu 50\u2032ye kadar \u00e7\u0131kar\u0131yor.) iki kola ayr\u0131lm\u0131\u015f yedi ila dokuz ki\u015filik bir kol Y\u00f6r\u00fck \u0130smail Efe, bir rivayette \u00e7all\u0131 Kadir Efe n\u00e2m\u0131nda birinin emri alt\u0131nda (\u0130zmir) havalisine, di\u011ferleri de (Manyas) havalisine do\u011fru istik\u00e2met alm\u0131\u015flar\u2026<\/p>\n\n\n\n

\u00e7etenin as\u0131l kumandan\u0131 Mehmed Ali, Balkan Harbinde ilk yeti\u015ftirilen ihtiyat zabitlerinden iken bil\u00e2hare jandarmaya nakil etmi\u015f, 335 m\u00fct\u00e2rekesi bidayetlerinde (Manyas) hav\u00e2lisinde e\u015fkiy\u00e2 ta\u2019kibat\u0131na memur edilmi\u015f bir T\u00fcrk genci. Bu \u00e7ete k\u0131sm-\u0131 k\u00fclliyi te\u015fkil eden Manyas kolu ile \u0130zmir kolu hen\u00fcz ayr\u0131lmadan. Dikili\u2019de ilk m\u00fcsademesini veriyor ve \u00e7eteba\u015f\u0131 Mehmed Ali mecr\u00fbhen ele ge\u00e7iyor. Bunun \u00fczerine zabt u rabttan \u00e2r\u00ee kalan ba\u015f\u0131bozuklar\u0131 te\u015fkil etmek vazifesi M\u00fcr\u00fcvvetler k\u00f6y\u00fc ah\u00e2lisinden T\u00e2ki\u011f \u015eevket\u2019e intikal ediyor.<\/p>\n\n\n\n

Bilhassa arnikan tahkik ettik: Bu 25 (veya 50) \u015fah\u0131stan yaln\u0131z alt\u0131s\u0131n\u0131n \u00e7erkes, m\u00fctebakisinin de gayr-i \u00e7erkes, T\u00fcrkmen ve Y\u00f6r\u00fck oldu\u011funu \u00f6\u011frendik. Alt\u0131 \u00e7erkesin d\u00f6rd\u00fc Manyas kolunda, ikisi \u0130zmir kolunda\u2026 \u00fc\u00e7\u00fc Manyasl\u0131 biri \u0130zmitli, ikisi \u0130zmirli.<\/p>\n\n\n\n

Az bir zamanda i\u015f g\u00f6remeyecek bir h\u00e2le giren bu \u00e7etenin en son elde edilen ferdi T\u00e2ki\u011f \u015eevket olmu\u015f. Bu 7 Haziran 339\u2032da meyyiten istis\u00e2l edilmi\u015f. Halk\u00e7a \u015eevket\u2019i saklam\u0131\u015f olmakla en \u00e7ok ittiham edilenler; bir teyzesi ile \u00e7erkes olmayan bir eni\u015ftesidir. Evvelki on seneye mahk\u00fbm edilmi\u015f, sonraki beraat kazanm\u0131\u015f\u2026<\/p>\n\n\n\n

Bunlar\u0131n Te\u015frin-i S\u00e2n\u0131\u2019den Haziran\u2019a kadar bir i\u015f g\u00f6rebildiklerini tasavvur etmek o civar k\u00f6yl\u00fclerine c\u00fcr\u00fcm isn\u00e2d etmektir. \u00e7erkes ah\u00e2li \u00f6yle zu\u2019m ve zannedildi\u011fi, farz olundu\u011fu gibi bu adamlar\u0131 himaye etmi\u015f de\u011fildi. Nas\u0131l ki bu alt\u0131 \u00e7erkes de muhtelif tarihlerde hemen k\u00e2milen civar \u00e7erkesleri taraf\u0131ndan vuku\u2019 bulan ihbarlar \u00fczerine d\u00e2ima s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, a\u00e7, \u00e7\u0131plak kalmaya, en nihayet arz-\u0131 teslimiyet etmeye mahk\u00fbm edilmi\u015flerdi.<\/p>\n\n\n\n

\u0130kinci \u00e7ete:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

1339 Nisan\u0131n\u0131n 23\u2032\u00fcnc\u00fc Pazartesi g\u00fcn\u00fc Bayrami\u00e7 hav\u00e2lisinde Dalyan iskelesinden T\u00fcrk topraklar\u0131na ayak basm\u0131\u015f Kel Aziz isminde eski bir \u015fakinin emri alt\u0131nda hareket eden bu \u00e7etenin mevcudu 19 ki\u015fi (ri-v\u00e2y\u00e2t bunu da 30\u2032a ibl\u00e2\u011f ediyor) i\u00e7lerinden ikisi gayr-i m\u00fcslim, \u00fc\u00e7\u00fc (bir ihtim\u00e2l ile) \u00e7erkes, m\u00fctebakisi Bursa ve \u0130zmir ah\u00e2lisinden\u2026<\/p>\n\n\n\n

Bu \u00e7etedeki, \u00e7eteba\u015f\u0131 ile beraber, d\u00f6rt \u00e7erkesin hemen \u00fc\u00e7\u00fc o sev\u00e2hilin ve o vil\u00e2yetlerin \u00e7ocuklar\u0131ndan de\u011fil. Tahkikat bunlar\u0131n daha yukar\u0131 ve i\u00e7eri sancaklara mens\u00fbb olmalar\u0131 ihtim\u00e2lini g\u00f6steriyor. Bu i\u2019tib\u00e2rla halk onlar\u0131 tan\u0131yamam\u0131\u015f bulunuyor.<\/p>\n\n\n\n

Bu h\u00e2l ile onlar\u0131n da tan\u0131mad\u0131klar\u0131 ve tan\u0131nmad\u0131klar\u0131 da\u011flarda, bilmedikleri k\u00f6yler aras\u0131nda bir i\u015f g\u00f6rebilmeleri melhuz olamazd\u0131. Nas\u0131l ki ilk ad\u0131mda hemen hepsi, \u00f6r\u00fcmcek a\u011f\u0131na d\u00fc\u015fen sersem sinekler gibi, sev\u00e2hi\u00ee muhaf\u0131z\u0131 m\u00fcfrezelerin ortas\u0131na d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f, memleket ayakland\u0131rmak yerine canlar\u0131n\u0131 Cehenneme do\u011fru ayakland\u0131rarak \u00f6l\u00fcme yuvarlanm\u0131\u015flar. \u0130\u00e7lerinden ka\u00e7\u0131p etrafa iltica edebilenler de birer birer teslim edilmi\u015fler, hi\u00e7 bir taraftan himaye g\u00f6rmemi\u015flerdi.<\/p>\n\n\n\n

\u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00e7ete:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Anzavur\u2019un o\u011flu Kadrinin bir ka\u00e7 arkada\u015f\u0131yle takviye etti\u011fi Bigal\u0131 me\u015fhur Kanl\u0131 Mustafa \u00e7etesi idi. Bu da 1339 May\u0131s\u0131n\u0131n nihayetlerine do\u011fru \u00e7anakkale\u2019deki \u0130ngiliz i\u015fgal m\u0131nt\u0131kalar\u0131ndan istif\u00e2de etmek suretiyle hududu ge\u00e7mi\u015f\u2026 Fakat ihtil\u00e2le de\u011fil \u00f6l\u00fcme kar\u0131\u015fm\u0131\u015f oldu\u011funu sonradan anlam\u0131\u015ft\u0131. Bunlar\u0131 da T\u00fcrk topraklar\u0131na tekrar \u00e7eken \u015fey, i\u015f, ihtil\u00e2l vesilesiyle (ecel) olmu\u015ftu. Daha Biga\u2019ya girmeden yapt\u0131klar\u0131 bir m\u00fcsademede peri\u015fan edilmi\u015fler. Kadri ve ba\u2019z\u0131 r\u00fcfek\u00e2s\u0131 kimi meyyiten kimi mecr\u00fbhen ele ge\u00e7irilmi\u015fler\u2026<\/p>\n\n\n\n

Bu \u00e7etede de \u00e7erkes ve T\u00fcrk kar\u0131\u015f\u0131km\u0131\u015f. Kanl\u0131 Mustafa\u2019n\u0131n avanesi \u00e7etenin ana dire\u011fini te\u015fkil ediyormu\u015f. Bunlar kamilen gayr-\u0131 \u00e7erkes, T\u00fcrkmen, Y\u00f6r\u00fck vesairedir, diye g\u00f6steriliyorlar.<\/p>\n\n\n\n

Muhtelitan mecmu\u2019lar\u0131 25 ki\u015fi (riv\u00e2y\u00e2ta g\u00f6re bu da 70) kadar say\u0131l\u0131yorsa da ilk ad\u0131mda da\u011f\u0131ld\u0131klar\u0131 i\u00e7in hi\u00e7 bir i\u015f g\u00f6rmeye muvaffak olamam\u0131\u015f, melanetlerini fiile isal edememi\u015flerdi. Bu \u00e7etedeki \u00e7erkeslerin ikisi Bigal\u0131 biri Manyasl\u0131 imi\u015f.<\/p>\n\n\n\n

Bu son iki \u00e7etenin, bilhassa Kel Aziz \u00e7etesinin ist\u00ees\u00e2linde elde edilen matbu\u2019 beyannameler ve evr\u00e2k-\u0131 saire bir ihtil\u00e2l tertibat\u0131 ihzar edildi\u011fine ve bu te\u015fkil\u00e2t\u0131n Anadolu H\u00fck\u00fcmeti aleyhine Yunanistan\u2019da bir merkezden idare edildi\u011fine kat\u2019iyyen \u015f\u00fcphe b\u0131rakmayacak bir m\u00e2hiyette imi\u015f\u2026<\/p>\n\n\n\n

\u00e7etelerin Midilli\u2019den Anadolu\u2019ya ge\u00e7melerini temin eden \u0130zmirli bir gayr-\u0131 \u00e7erkes imi\u015f. Onun fa\u2019aliyet ve del\u00e2leti, b\u00fct\u00fcn ves\u00e2iti temin etmi\u015f imi\u015f\u2026<\/p>\n\n\n\n

\u00fc\u00e7 \u00e7ete de mecmu\u2019lar\u0131 yetmi\u015f ila y\u00fcz elliyi tec\u00e2v\u00fcz etmeyen bu serserilerin a\u2019zam\u00ee yek\u00fbnu ba\u2019z\u0131la-nnca y\u00fcz yetmi\u015fe kadar \u00e7\u0131kar\u0131lmaktad\u0131r. Her iki halde de \u00e7erkes olanlar\u0131n adedi i\u00e7in a\u2019zam\u00ee 15\u2032ten fazla bir rakam say\u0131lam\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Ancak 14 ila 15\u2032i g\u00f6steren bu \u00e7erkes yek\u00fbnunun yanl\u0131\u015f olmas\u0131 ihtim\u00e2li pek azd\u0131r. Mamafih ihtiyaten buna 5-6 daha il\u00e2ve edebiliriz. Bu halde bile umum\u00ee yekun diye g\u00f6sterilen 70 ila 170\u2032in yan\u0131nda vasati olarak ancak onda bir derecesini verir ki, di\u011fer onda dokuzun kim ve ne olduklar\u0131 hakikaten pek c\u00e2y-i su\u00e2l ve merakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bu \u00fc\u00e7 \u00e7ete aras\u0131nda en b\u00fcy\u00fck mukavemeti yaln\u0131z ilk \u00e7etenin da\u011f\u0131lan efrad\u0131 g\u00f6stermi\u015fler. Di\u011ferleri ilk ad\u0131mlar\u0131nda ba\u015flar\u0131n\u0131 sars\u0131lmaz bir kayaya \u00e7arpt\u0131klar\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmi\u015flerdi. \u015eu halde maksatlar\u0131, gayeleri, emelleri de hen\u00fcz do\u011fmadan bo\u011fulmu\u015flard\u0131 demektir.<\/p>\n\n\n\n

Bununla beraber en me\u015f\u2019\u00fbm rol\u00fc tehcire vesile vermek suretiyle oynayan da ikinci \u00e7ete olmu\u015ftu. Bunun, hatta bundan sonrakinin de bir ka\u00e7 nefeslik \u00f6m\u00fcrle<\/p>\n\n\n\n

Anadolu\u2019ya girmi\u015f olmas\u0131 \u00e7erkesler i\u00e7in hi\u00e7 de ehemmiyetli bir \u015fey h\u00e2s\u0131l etmedi. Me\u015f\u2019\u00fbm neticeye tebdil-i istikamet ettiremedi. Cerey\u00e2n-\u0131 h\u00e2l denilen l\u00e2kayd dervi\u015f yine bildi\u011fini okudu. Bir\u00e7ok gayretlerine, vefak\u00e2rl\u0131klar\u0131na ra\u011fmen \u00e7erkes k\u00f6yleri da\u011f\u0131t\u0131ld\u0131. <\/strong>Hem de bu sat\u0131rlar\u0131 yazd\u0131\u011f\u0131mdan be\u015f on g\u00fcn evvel, men-i \u015fekavet kanununun<\/strong> (Ter\u00f6r Kanunu) Meclis-i Mill\u00eede h\u00een-\u0131 m\u00fcz\u00e2kere ve m\u00fcn\u00e2ka\u015fas\u0131nda hey\u2019et-i vekile reis-i sab\u0131k\u0131 beyefendinin m\u00fcnakk\u0131d meb\u2019\u00fbslar\u0131 isk\u00e2t eden cevaplar\u0131 hil\u00e2f\u0131na umumiyetle da\u011f\u0131t\u0131ld\u0131. Sab\u0131k hey\u2019et-i vekilenin sab\u0131k reisi o g\u00fcn ber\u00e2y-\u0131 m\u00fcd\u00e2fa\u2019a \u015f\u00f6yle buyuruyorlar-di: \u00abEfendiler, e\u015fkiy\u00e2ya yatakl\u0131k edenlerin d\u00e2hile nakli demek hi\u00e7 bir zamanda umum\u00ee bir muhaceret (g\u00f6\u00e7 etme) demek de\u011fildir. Bu gibilerin adedi pek mahduttur. Bu maddeye dokunmay\u0131n\u0131z.\u00bb<\/strong><\/p>\n\n\n\n

MADDE \u0130BK\u00c2 (BIRAKILIP) ED\u0130LD\u0130. KANUN TASD\u0130K OLUNDU. AMMA HUDUTLARINA NELER\u0130N G\u0130REB\u0130LECE\u011e\u0130 D\u00fc\u015e\u00fcN\u00fcLMEYEN \u00abUMUM\u00bb TA\u2019B\u0130R\u0130N\u0130N NE KADAR ELAST\u0130K\u00ce B\u0130R M\u00c2H\u0130YET\u0130 OLDU\u011eUNU \u00e7ERKES K\u00f6YLER\u0130 \u0130LAN ED\u0130P DURUYOR. B\u0130R DE ZATEN O KANUN HEN\u00fcZ KARARNAME \u0130KEN YAPACA\u011eI \u0130\u015e\u0130 YAPMI\u015e, ONDAN SONRA M\u0130LLETVEK\u0130LLER\u0130N\u0130N HUZURUNDA ARZ-I V\u00fc-CUD ETM\u0130\u015eT\u0130\u2026<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Mant\u0131k\u00ee d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmek l\u00e2z\u0131m gelirse \u015fakileri, bahusus 14 k\u00f6y\u00fcn peri\u015fanl\u0131\u011f\u0131na, kahredilmesine sebep olan e\u015fkiy\u00e2-y\u0131 siy\u00e2siyeyi himaye eden bir k\u00f6y\u00fcn de\u011fil, bir ferdin bile v\u00fccudunu iddiaya imk\u00e2n kalmaz. Mal\u00fbmdur ki; k\u00f6yl\u00fc e\u015fkiyay\u0131 seve seve, isteye isteye saklamaz. Onlar\u0131 \u00ab\u015ferrine la\u2019net\u00bb diye besler. H\u00fck\u00fcmetin, zab\u0131tan\u0131n izh\u00e2r-\u0131 acz etmedi\u011fi mahal ve mek\u00e2nlarda halk, k\u00f6yl\u00fc ne asabiyet-i kavmiyeye, ne de asabiyet-i diniyyeye t\u00e2bi\u2019 olur. Sadece menf\u00e2atinin, huzurunun, refah\u0131n\u0131n izlerini ta\u2019kib eder ve d\u00e2ima h\u00fck\u00fcmetle beraber bulunur. \u00e7\u00fcnk\u00fc e\u015fkiya ge\u00e7ici ve serseridir. H\u00fck\u00fcmet m\u00fcstekard\u0131r. \u0130stikrarda ise refah vard\u0131r. Huzur vard\u0131r, k\u0131dem vard\u0131r, bek\u00e2 vard\u0131r. E\u015fkiyan\u0131n him\u00e2yesi herkes bilir ki ancak zab\u0131tan\u0131n aczi, k\u00f6yl\u00fcy\u00fc m\u00fcd\u00e2fa\u2019a ve s\u0131y\u00e2nete kifayetsizli\u011fi h\u00e2linde kerhen ihtiyar edilen zaruri bir yoldur.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Son h\u00e2dis\u00e2t\u0131n tarihine bir g\u00f6z gezdirelim. G\u00f6r\u00fcr\u00fcz ki. o zaman h\u00fck\u00fcmet, h\u00fck\u00fcmet-i m\u00fclkiye pek kuvvetli idi. Yaln\u0131z de\u011fildi. Harp tehlikesi jandarmay\u0131 ordu ile takviye ediyordu. Bahusus herkeste b\u00fcy\u00fck ve misli bulunmaz bir zaferin takviye etti\u011fi y\u00fcksek bir ma\u2019neviyat da vard\u0131. Bin\u00e2enaleyh k\u00f6yl\u00fcn\u00fcn gurur ve izzet-i nefsi gibi huzuru da emniyet alt\u0131nda idi.<\/p>\n\n\n\n

Ancak bu sayededir ki ihtil\u00e2lci a\u011falar halk taraf\u0131ndan \u00f6yle kolayca birer birer teslim edilmi\u015fler, ihbar olunmu\u015flar, oralarda harmanlayacak bir h\u00e2le getirilmi\u015flerdi. Biz \u00f6yle kan\u00e2at h\u00e2s\u0131l ettik ki o \u00e7etecileri, hayatlar\u0131n\u0131n faizini verir gibi, ekmek vererek besleyenler, \u00e7erkesler de\u011fildi. T\u00fcrkler de de\u011fildi. Yaln\u0131z hayat\u0131ndan, mal ve men\u00e2linin sel\u00e2metinden emin olmayan zavall\u0131lard\u0131. Hen\u00fcz isk\u00e2n edilmemi\u015f a\u015firetler de bu mey\u00e2nda ta\u2019d\u00e2d edilebilirler. Onlar\u0131n \u00e2d\u00e2t ve te\u00e2m\u00fcl\u00e2t\u0131, d\u00fcstur ve kanunlar\u0131 h\u00fck\u00fcmet aleyhdarl\u0131\u011f\u0131ndan ve h\u00fck\u00fcmet aleyhdarlann\u0131 mahv oluncaya kadar, himayeden ba\u015fka bir \u015fey emretmez. Yeter ki bu gibi kimseler kendilerine dah\u00eel etmi\u015f olsunlar. Ak\u0131betleri m\u00fc\u2019men olmasa bile bir ve belki bir\u00e7ok yard\u0131mc\u0131 bulmu\u015f olurlar. Bunlar ise da\u011f kollar\u0131ndaki k\u00f6yler, bilhassa hayme-n\u00ee\u015finlerdir. Ki tamamen \u00e7erkesin gayr\u0131d\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n

Bir \u00e7etecinin bir k\u00f6yde bar\u0131nmas\u0131 o k\u00f6y\u00fcn hey\u2019et-i um\u00fbmiyesinin bundan haberdar oldu\u011funa da del\u00e2let edemez. Bu gibi \u015feyler s\u0131r olup iki \u00fc\u00e7 \u015fahs\u0131n hu-dud-\u0131 \u0131tt\u0131la\u2019\u0131m tec\u00e2v\u00fcz etmez.    Saklanan\u0131 bilenlerin adedinin artmas\u0131 \u00e7etecilik kav\u00e2idine tev\u00e2fuk etmeyen bir \u015fe\u00e2\u2019mettir. \u00e7eteciler b\u00f6yle bir \u00e7oklar\u0131 taraf\u0131ndan duyulup tan\u0131nd\u0131klar\u0131 k\u00f6ylerde bar\u0131namazlar. \u00e7\u00fcnk\u00fc mevz\u00fc bahs olan hayatt\u0131r. Ba\u015fka bir \u015fey de\u011fil\u2026<\/p>\n\n\n\n

Esasen bu gibi te\u015fkilatlar k\u00f6ylerle de\u011fil, fert ve \u015fah\u0131slarla yap\u0131l\u0131r, ba\u015far\u0131l\u0131r. K\u00f6ylerin umumiyetinin kat\u2019iyyen haberi, \u015f\u00fcphesi bile olmaz, ruhu duymaz. Onlar i\u015f kem\u00e2le erdikten sonra emr-i v\u00e2ki\u2019 kar\u015f\u0131s\u0131nda b\u0131rak\u0131l\u0131rlar. Ge\u00e7en v\u00e2k\u2019ada h\u00fck\u00fcmetin m\u00fcteyakk\u0131z hareketlerinin ve halktaki zafer ruhunun b\u00f6yle bir \u015feye imk\u00e2n vermedi\u011fi g\u00fcn gibi muhakkak bir keyfiyettir.<\/p>\n\n\n\n

Bu halde ise k\u00f6ylerin da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131nda \u00e2mil olan \u015fey diye, m\u00fcfrit mefk\u00fbrecili\u011fin ihtiyat\u0131n taht\u0131nda gizleyerek tatbik ettirdi\u011fi fikr-i mahs\u00fbsundan ba\u015fka ortada bir \u015fey kalm\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

G\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ki, \u00e7erkesler u\u011frad\u0131klar\u0131 cezaya m\u00fcstahak olacak g\u00fcnahk\u00e2rlar de\u011fildirler. E\u011fer o e\u015fk\u0131yan\u0131n bu m\u0131nt\u0131kalara yay\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131 o k\u00f6yl\u00fcler i\u00e7in bir c\u00fcr\u00fcm idiyse b\u00fct\u00fcn o havalideki gayr-i \u00e7erkes k\u00f6ylerin, obalar\u0131n, bilhassa \u00e7erkesle muhtelit oldu\u011fu halde istisna edilen, hatta \u00e7erkesler aleyhine bir silah-\u0131 ittiham gibi kullan\u0131lmak i\u00e7in tahrik edilen k\u00f6ylerin de \u015ferik-i c\u00fcrm olmalar\u0131 l\u00e2z\u0131m gelmez mi idi?.. Cerey\u00e2n-\u0131 h\u00e2l ile bu nokta kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131l\u0131nca meydanda y\u00fckselen sahneye \u00ab\u00e7erkes Mes\u2019elesi\u00bbnden daha l\u00e2y\u0131k bir isim bilmem bulunabilir mi?.<\/p>\n\n\n\n

Bunun aksini kabul etmek, \u00e7erkeslerin, bunca zamand\u0131r T\u00fcrke vefak\u00e2r kalm\u0131\u015f, m\u00fcstesna bir unsurun re\u2019sen, m\u00fcstakilen, tamamen ve mutlaka m\u00fccrim oldu\u011funu iddi\u2019a etmeye mu\u2019\u00e2dil olur ki gerek vak\u00e2yi\u2019 gerek e\u015fhas, gerek h\u00e2dis\u00e2tm kahramanlar\u0131n\u0131n kavmiyetleri bununla ta\u2019arruz edip duruyor\u2026<\/p>\n\n\n\n

Hat\u0131r\u0131m\u0131za gelmi\u015fken \u015furac\u0131kta istitr\u00e2den arz ediverelim: Ge\u00e7en defa nas\u0131lsa sevk-i kelamla kullan\u0131 verdi\u011fimiz tehcir ve taktil ta\u2019birleri de bir \u00e7ok dostlarca ta\u2019yib ediliyor. \u00abNe tehcir var, ne taktil, yaln\u0131z ahv\u00e2l-\u0131 fevkal\u00e2denin fevkal\u00e2de icr\u00e2\u00e2t\u0131\u00bb deniyor. Bilmem bu ta\u2019birlerin filen ayr\u0131 ma\u2019n\u00e2lar\u0131 var m\u0131d\u0131r?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Tehcir, l\u00fcgaten arzusu hil\u00e2f\u0131na hicret ettirmek de\u011fil midir?<\/p>\n\n\n\n

Taktil ise mutlaka sat\u0131rlarla, baltalarla kafa kesmek, cesedleri ate\u015fte kebap etmek mi demektir?<\/p>\n\n\n\n

Herhangi suretle olursa olsun \u00f6l\u00fcmler int\u00e2c eden hareketlere bir nev\u2019i taktilden ba\u015fka ne derler\u2026 \u00e7erkesler i\u00e7in reva g\u00f6r\u00fclen, ta\u2019bir-i hafif ve zarifiyle, ahv\u00e2l-\u0131 fevkal\u00e2denin fevkal\u00e2de icr\u00e2\u00e2t\u0131ndan olan d\u00e2hile nakl etmek siy\u00e2seti ise bu iki kelimenin ma\u2019n\u00e2lar\u0131nm en kuvvetli tecelliy\u00e2t\u0131n\u0131 arz etmiyor mu?<\/p>\n\n\n\n

Evvel\u00e2:<\/strong> D\u00e2hile nakl etmek demek, m\u00fcte\u2019addi oldu\u011fu i\u00e7in tehcir demektir. Hem de en feci\u2019 ma\u2019n\u00e2s\u0131yla mal\u0131ndan, m\u00fclk\u00fcnden, her\u015feyinden olarak tehcir demektir.<\/p>\n\n\n\n

Saniyen:<\/strong> Bu suretle Allah\u2019\u0131n \u00e7\u00f6llerine, da\u011flar\u0131na serpilip da\u011f\u0131t\u0131lan insan s\u00fcr\u00fcleri vesaitsizlik, paras\u0131zl\u0131k, g\u0131das\u0131zl\u0131k, \u00e7\u0131plakl\u0131k, hastal\u0131k\u2026 il\u00e2 \u00e2hirihi ile koyun koyuna \u00f6l\u00fcme sevk edilmi\u015fler demek de\u011fil midir? Bu ise taktilin satirli, baltal\u0131 nevinden daha elim ve feci\u2019 bir imha tarz\u0131ndan ba\u015fka ne ma\u2019n\u00e2 verebilir ki?..<\/p>\n\n\n\n

Mamafih biz ni\u00e7in b\u00f6yle yap\u0131ld\u0131 demedik ve demiyoruz. B\u00f6yle bir su\u00e2lin beyhude ve b\u00ees\u00fbd oldu\u011funu m\u00fcdrikiz. Bizim mesr\u00fbd\u00e2t\u0131m\u0131z, yap\u0131lan bu \u015fey yanl\u0131\u015ft\u0131r ve zarard\u0131r. Belki de ele d\u00fc\u015fen bir f\u0131rsat diye, m\u00fcfritler-ce merkez emirlerinin s\u00fb-i istimalidir, demekten ibaret\u2026 Zarar\u0131n ise neresinden d\u00f6n\u00fcl\u00fcrse o k\u00e2rd\u0131r ve yanl\u0131\u015f hesab\u0131n t\u00e2 Ba\u011fdat\u2019tan d\u00f6nmesi ak\u0131l ve mant\u0131\u011f\u0131n emredip durdu\u011fu bir \u015feydir.<\/p>\n\n\n\n

***<\/p>\n\n\n\n

\u015eimdi samimiyetinden emin oldu\u011fumuz T\u00fcrk vicdan\u0131 acaba h\u00e2la \u00e7erkeslerin u\u011frad\u0131\u011f\u0131 fel\u00e2ket sillesinin \u015fiddet, v\u00fcs\u2019at ve \u015f\u00fcmul\u00fcnde \u015f\u00fcphe ve teredd\u00fct ediyor mu? Oh y\u00e2 Rabbi\u2026 Bunu nas\u0131l iz\u00e2le etmeli? \u00e7erkes ile T\u00fcrk\u00fcn aras\u0131na giren \u00abKara kediyi\u00bb nas\u0131l def\u2019etmeli?..<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bu gayeyi istihs\u00e2l \u00fcmidiyle \u015fimdiye kadar 14 k\u00f6y\u00fcn Anadolu\u2019nun \u00fccra k\u00f6\u015felerine da\u011f\u0131t\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, 30 k\u00f6y\u00fcn de \u00e7\u0131r\u0131l\u00e7\u0131plak kalmas\u0131na sebebiyet verilmi\u015f oldu\u011funu a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6stermek istiyoruz. Allah la\u2019netlerini bu i\u015fin m\u00fcsebbiblerinin \u00fczerine etsin!.. Filhakika, velev zahiren olsun, vesileyi verenler z\u00e2ten cez\u00e2y\u0131 sezalar\u0131n\u0131 buldular. Geri kalanlar\u0131, k\u0131y\u0131da, bucakta tan\u0131nmadan gezenleri varsa dileriz Allah\u2019tan ki onlara b\u00f6yle \u00e7abuk \u00f6l\u00fcm de\u011fil ebed\u00ee sefalet refik etsin!..<\/p>\n\n\n\n

\u0130\u015fte size bir esb\u00e2b-\u0131 mucibe muht\u0131ras\u0131yla bir ced-vel takdim ediyoruz. Ki tehcir edilenlerle oldu\u011fu yerde yoklu\u011fa yuvarlanan 14 k\u00f6y\u00fcn isim ve mahallerini, n\u00fcfuslar\u0131n\u0131, bilhassa kald\u0131r\u0131lan, da\u011f\u0131t\u0131lan 14 k\u00f6y\u00fcn heb\u00e2 olan hayvan\u00e2t ve mezru\u2019\u00e2t\u0131 yek\u00fbnuyla, n\u00fcfus nisbetini takribi bir hesabla ihtiva ediyor:<\/p>\n\n\n\n

\u0130lk kald\u0131r\u0131lan k\u00f6y, birinci \u00e7etenin par\u00e7alanmas\u0131n\u0131 m\u00fcte\u2019\u00e2k\u0131b 338 senesi K\u00e2nunlar\u0131nda, sancak dahilinde Kebsut nahiyesinin k\u00f6ylerine id\u00e2reten taksim edilen M\u00fcr\u00fcvvetler karyesidir. Taki\u011f  \u015eevket bu k\u00f6ydendi. \u015eimdi \u015eevket \u00e7oktan \u00f6lm\u00fc\u015f, \u00e7eteden eser kalmam\u0131\u015f, l\u00e2kin bu k\u00f6y h\u00e2l\u00e2 yerine iade edilmemi\u015f, serpildi\u011fi yerlerde elim bir vaz\u2019iyette s\u00fcr\u00fcnmektedir.<\/p>\n\n\n\n

As\u0131l tehcir ikinci \u00e7etenin, yani Kel Aziz \u00e7etesinin hurucundan sonra ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r 2 May\u0131s 1339 \u00e7ar\u015famba g\u00fcn\u00fc cami kap\u0131lar\u0131na ta\u2019likan i\u2019l\u00e2n edilen D\u00e2hiliye Vek\u00e2letinin bir ta\u2019mimi tehcirin m\u00e2hiyet-i feci\u2019as\u0131n\u0131 ve tevess\u00fc\u2019 kabiliyetini pek a\u00e7\u0131k g\u00f6stermektedir. \u00fc\u00e7 madde \u00fczerine m\u00fcretteb olan o ta\u2019mim aynen denebilecek bir kat\u2019iyyetle, \u015fu me\u2019\u00e2lde idi:<\/p>\n\n\n\n

1\u2014 Anadolu \u0130htil\u00e2l Cemiyyetinin ihr\u00e2c etti\u011fi \u015fakilerden herhangi bir ferdin bir k\u00f6yde bar\u0131nd\u0131\u011f\u0131, ia\u015fe edildi\u011fi haber al\u0131n\u0131rsa o k\u00f6y Anadolu d\u00e2hiline da\u011f\u0131t\u0131lacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

2\u2014 Mezk\u00fbr efr\u00e2ddan karyede ihtif\u00e2 edenler m\u00fcfrezelerce haber al\u0131n\u0131p m\u00fcsademeye ve karyenin ihr\u00e2k\u0131na sebebiyet verildi\u011fi h\u00e2lde m\u00fcfrezeler kafiyen mes\u2019\u00fbl olmayacak, bu mes\u2019\u00fbliyet k\u00f6ylere \u00e2it olacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

3\u2014 Bu kabil efrad\u0131n ihtif\u00e2 ettikleri mahalleri ihbar veya derdestlerini teshil edenlere 200 lira m\u00fck\u00e2fat verilecektir.<\/p>\n\n\n\n

Belki fevkal\u00e2de olan vaz\u2019iyyetin icab ettirdi\u011fi bu h\u00e2l haddizat\u0131nda pek feci\u2019 ve insafs\u0131z bir ak\u0131bet haz\u0131rlam\u0131\u015f oluyordu. Bir ferdin hareketinden bir k\u00f6y\u00fc mes\u2019\u00fbl tutmak gibi nev\u2019i ma\u2019l\u00fbm olmayan cezalar\u0131n tedhi\u015f ve terhibten ba\u015fka ma\u2019n\u00e2lar\u0131n\u0131 bulmak \u00e7ok zor bir i\u015ftir. Bu ta\u2019mimin halk \u00fczerindeki deh\u015fet-n\u00e2k te\u2019siri hakikaten pek derin olmu\u015ftu. Herkes b\u00fcy\u00fck bir faaliyetle e\u015fkiy\u00e2y\u0131 siy\u00e2siyeyi kovmaya \u015fit\u00e2b ediyor, onlardan birine rast gelen herhangi bir kimse, seker\u00e2t-\u0131 mevtini ya\u015farken, bayku\u015f sesi duymu\u015f bir hasta gibi te\u015fe\u2019\u00fcm ediyordu.<\/p>\n\n\n\n

Heyhat!.. Halk\u0131n bu korkun\u00e7 vaz\u2019iyyet kar\u015f\u0131s\u0131ndaki ihtiraz ve ihtiyat\u0131, h\u00fck\u00fcmete m\u00fczahereti semere-lenememi\u015f, ta\u2019mimin ilan\u0131ndan 15-20 g\u00fcn sonra b\u00fcy\u00fck bir faaliyet ba\u015flam\u0131\u015f; birinci madde, fakat arnikan tahkik ve tebyin edilmeksizin ale\u2019l-ekser yaln\u0131z bir ihbar \u00fczerine kem\u00e2l-i \u015fiddetle tatbike ba\u015flanm\u0131\u015f\u2026 Ve iki ay zarf\u0131nda tamam ond\u00f6rt k\u00f6y birbirini m\u00fcte\u2019\u00e2kib yerinden s\u00f6k\u00fclm\u00fc\u015f, bir g\u00fcn evvel \u015fen kahkahalar\u0131yla mes\u2019-\u00fbd birer \u00e2\u015fiyan olan evleriyle b\u00fcy\u00fck a\u011fa\u00e7lar\u0131n ye\u015fil g\u00f6lgelerinde \u00e2s\u00fbde bir huzur ya\u015fayan huly\u00e2l\u0131 k\u00f6yler \u00e7akallara me\u2019v\u00e2 edilmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. O k\u00f6yleri ber-vech-i \u00e2ti ta\u2019d\u00e2d ediyoruz:<\/p>\n\n\n\n

G\u00f6nen M\u00fclhakat\u0131ndan<\/strong><\/p>\n\n\n\n

K\u00f6ylerin \u0130simleri        Kald\u0131r\u0131ld\u0131klar\u0131 Tarihler                     Kald\u0131r\u0131ld\u0131klar\u0131 G\u00fcnler<\/p>\n\n\n\n

1       \u2014 U\u00e7 P\u0131nar         28   May\u0131s   339                 Pazartesi<\/p>\n\n\n\n

2       \u2014 Mir\u2019\u00e2tlar         5 Haziran 339                                    Sal\u0131<\/p>\n\n\n\n

3       \u2014 S\u0131z\u0131                    9 Haziran 339                                    Cumartesi<\/p>\n\n\n\n

4       \u2014 Ke\u00e7ideresi     13 Haziran 339                                  \u00e7ar\u015famba<\/p>\n\n\n\n

5       \u2014 Ke\u00e7eler          16 Haziran 339                                  Cumartesi<\/p>\n\n\n\n

(Mehmed Ali Bey)<\/p>\n\n\n\n

Manyas M\u00fclhakat\u0131ndan<\/strong><\/p>\n\n\n\n

6       \u2014 K\u0131z\u0131l Kilise       7Haziran 339                      Per\u015fembe<\/p>\n\n\n\n

7       \u2014 Yenik\u00f6y          7Haziran 339                      Per\u015fembe<\/p>\n\n\n\n

8       \u2014 D\u00fcmye           7 Haziran 339                     Per\u015fembe<\/p>\n\n\n\n

9       \u2014 Ih\u00e7a                 11 Haziran 339                   Pazartesi<\/p>\n\n\n\n

10     \u2014 Kara\u00e7al\u0131l\u0131k      13 Haziran 339                   \u00e7ar\u015famba<\/p>\n\n\n\n

11     \u2014 Bolcaa\u011fa\u00e7      13 Haziran 339                   \u00e7ar\u015famba<\/p>\n\n\n\n

12     \u2014 De\u011firmen      21 Haziran 339                   Per\u015fembe<\/p>\n\n\n\n

         Bo\u011faz\u0131<\/p>\n\n\n\n

13     \u2014 Hac\u0131 Osman  21 Haziran 339                   Per\u015fembe<\/p>\n\n\n\n

14     \u2014 \u0130lk kald\u0131r\u0131lan M\u00fcr\u00fcvvetler k\u00f6y\u00fc 338 K\u00e2nunlar\u0131nda<\/p>\n\n\n\n

Bu k\u00f6ylerin bir\u00e7o\u011fu e\u015fkiy\u00e2ya yatakl\u0131k etmek de\u011fil, hatta \u015fah\u0131slar\u0131n\u0131 bile g\u00f6rmemi\u015f, tan\u0131mam\u0131\u015f idiler. Hem, bug\u00fcn art\u0131k pek iyi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor ki terhib ve tedhi\u015f ile beraber bir fikr-i mahs\u00fbsa, da istin\u00e2d eden bu da\u011f\u0131tma ameliyyesi pek keyfi bir surette tatbik edilmi\u015f, kararnamenin birinci maddesiyle i\u2019l\u00e2n edilen um\u00fbm\u00ee ma\u2019n\u00e2 yaln\u0131z \u00e7erkesleri kasd eden bir hususiyet \u015fekline kalb edilmi\u015fti. Di\u011fer taraf\u0131 yaln\u0131z zevahirde ve cami kap\u0131lar\u0131nda as\u0131l\u0131 kalan bir il\u00e2n h\u00e2linden \u00e7\u0131kmam\u0131\u015ft\u0131.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

O derecelerde ki, aylarla zaman mahkemelerin her hangi bir \u00e7erkes\u2019in \u015feh\u00e2detini kabul de\u011fil istima\u2019 bile etmedi\u011fi bug\u00fcn ufak bir tahkik ile \u00f6\u011frenilen en basit bir mis\u00e2ldir. Bir k\u00f6y\u00fcn kald\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in her \u015feyden evvel \u00e7erkes olmas\u0131, ikinci derecede de ufak bir ihbar veya isn\u00e2d, ehemmiyetsiz bir \u015f\u00fcphe k\u00e2fi geliyordu. Bunlar da zevahiri kurtarmak gayesine ma\u2019tuftu diye h\u00e2s\u0131l olacak zanda \u00e7ok hata yoktur denilebilir. Her tarafta \u00e7erkesler aleyhine m\u00fcthi\u015f bir propaganda yap\u0131l\u0131yor ve b\u00fct\u00fcn kuvvetiyle tevess\u00fc\u2019 ediyor. \u00abHain \u00e7erkes!\u00bb<\/strong> her dilde yer edip gidiyor\u2026 B\u00f6ylece binlerce zavall\u0131 ne oldu\u011funu bilmedikleri feci\u2019 sahnelerin akt\u00f6rleri gibi renkten renge sokuluyorlard\u0131. Sanki o g\u00fcnlerde Anadolu\u2019da yaln\u0131z \u00e7erkesler \u015fekavet yap\u0131yor, yahut isyan etmi\u015f, h\u00fck\u00fcmeti taklibe kalk\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131. B\u00f6yle bir telkinin ya\u015fat\u0131ld\u0131\u011fma en sarih delil ta\u2019mim-i resminin ilk maddesindeki; e\u015fkiy\u00e2-y\u0131 siy\u00e2siyyeye yatakl\u0131k eden k\u00f6ylerin Anadolu d\u00e2hiline da\u011f\u0131t\u0131-laca\u011f\u0131 kayd\u0131n\u0131n um\u00fbm i\u00e7in ma\u2019n\u00e2s\u0131z b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f, yaln\u0131z \u00e7erkeslere ta\u2019alluk eden bir madde h\u00e2line getirilmi\u015f olmas\u0131d\u0131r. Kald\u0131r\u0131lan 14 k\u00f6y aras\u0131nda gayr-i \u00e7erkes bir k\u00f6y\u00fcn bulunmamas\u0131na, T\u00fcrk, Rumeli muhaciri ve \u00e7erkes muhtelit olan be\u015f k\u00f6yden de yaln\u0131z \u00e7erkeslerin se\u00e7ilip al\u0131nmas\u0131na ba\u015fka bir ma\u2019n\u00e2 vermek o maddeyi tekzip etmek demektir.<\/p>\n\n\n\n

Bu fa\u2019aliyet ve icr\u00e2\u00e2t\u0131n m\u00fcfid oldu\u011funu biz anlayamad\u0131k. \u0130dr\u00e2kimiz \u00f6n\u00fcnde bir\u00e7ok rakamlar bundaki \u00ee\u00e2ideyi anlamaya m\u00e2ni\u2019 oluyor. Onlar belki muvakkat birer tedbirin, belki de o tedbirlerden istif\u00e2de eden hus\u00fbsi ve fakat hen\u00fcz tebell\u00fcr etmemi\u015f mefkurelerin mahs\u00fbl\u00fc idiler. L\u00e2kin hi\u00e7bir zamanda bir f\u00e2ide de\u011fildiler. \u00c2tideki rakamlar \u00fczerinde siz de bizimle beraber bir lahza me\u015fgul olmak k\u00fclfetine katlan\u0131rsan\u0131z s\u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fcn s\u0131hhatini teslimde teredd\u00fct etmezsiniz:<\/p>\n\n\n\n

Kald\u0131r\u0131lan bu 14 k\u00f6y\u00fcn, cedvelde g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi hanelerinin takribi miktar\u0131 755, n\u00fcfuslar\u0131 asgari bir hesapla her h\u00e2ne i\u00e7in vasati olarak 5 n\u00fcfus kabul edildi\u011fi halde 3775 rakamlar\u0131n\u0131 veriyor. \u0130\u015fte \u015fimdi bu yek\u00fbn meskensiz, me\u2019v\u00e2s\u0131z, ves\u00e2itsiz \u00f6l\u00fcm\u00fcn a\u011fz\u0131na tevdi\u2019 edilmi\u015f duruyor. Bunlar ne yapacaklard\u0131r? A\u00e7, \u00e7\u0131plak ya\u015famak m\u00fcmk\u00fcn m\u00fcd\u00fcr?.. Bu beliyyelere ma\u2019r\u00fbz kalanlar\u0131n tedricen yapacaklar\u0131 \u015fey \u00e2s\u00e2yi\u015f-\u015fikenlikten ba\u015fka ne olabilir? D\u00fcn memleket i\u00e7in m\u00fcfid olan bu \u00fc\u00e7, d\u00f6rt bin n\u00fcfus bug\u00fcn b\u00f6ylece muz\u0131r olmaya sevk edilmi\u015f olmuyor mu?..<\/p>\n\n\n\n

Memleketin asayi\u015fi, \u00e2mizi\u015fi, huzuru, refah\u0131, n\u00fcf\u00fbs-\u0131 um\u00fbmiyesi, sa adeti i\u00e7in olan bu zarar ayn\u0131 zamanda hay\u00e2t-\u0131 iktis\u00e2diye ve istihs\u00e2liyesi i\u00e7in de aynen mevcuttur. Bu da ihm\u00e2l edilecek bir derecede de\u011fildir. Bu k\u00f6ylerin hay\u00e2t-\u0131 istihs\u00e2liyyeleri hakk\u0131nda elde edebildi\u011fimiz malumat\u0131 da takribi bir hesabla, arz ediyoruz:<\/p>\n\n\n\n

G\u00f6nen M\u0131nt\u0131kas\u0131 hemen kamilen t\u00fct\u00fcnc\u00fcl\u00fc\u011fe bir ehemmiyet-i mahs\u00fbsa atf ederdi. Mezr\u00fb\u2019\u00e2t\u0131n oradaki m\u00fchim yek\u00fcn\u00fc t\u00fct\u00fcnd\u00fc. Manyas havalisi ise hububat ve sebze zer\u2019i yy \u00e2t\u0131na germi vermi\u015fti. Arazinin kuvve-i inb\u00e2tiyesi gibi k\u00f6ylerin ma\u2019m\u00fbriyeti derecesi de T\u00fcrkiye\u2019nin en iyi ve en m\u00fcstesna m\u0131nt\u0131kalar\u0131ndan ma\u2019d\u00fbddu. Bu 14 k\u00f6y\u00fcn muhtelif suretlerle zer\u2019 etti\u011fi arazinin mecm\u00fb\u2019u asgari 40 bin d\u00f6n\u00fcmden hi\u00e7 a\u015fa\u011f\u0131 de\u011fildi. O ye\u015fil tarlalar art\u0131k, eski bir ta\u2019birle \u00ab\u00c2\u015fiy\u00e2n-\u0131 b\u00fbm u gur\u00e2b olmu\u015f\u00bb<\/strong> bulunuyor. Bu her h\u00e2lde hazine-i m\u00e2liyenin k\u00e2r\u0131na de\u011fildir. Bil\u00e2kis zimmetine a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f bir sahife demektir.<\/p>\n\n\n\n

Hayv\u00e2n\u00e2t-\u0131 muhtelifeye gelince mecm\u00fb\u2019unda takriben yedibin kadar inek ve dombay, 1000 \u00e7ift \u00f6k\u00fcz ve ko\u015fum mandas\u0131, 4 ila 5 bin kadar s\u00fct ve y\u00fcn koyunu, binbe\u015fy\u00fcz kadar k\u0131srak ve hergele\u2026 il\u00e2 \u00e2hirihidir.<\/p>\n\n\n\n

Koyunlar\u0131n 2500\u2032\u00fc yaln\u0131z K\u0131z\u0131l Kilise\u2019ye \u00e2id diye g\u00f6steriliyor. Fazla olarak \u00fc\u00e7 P\u0131nar, S\u0131z\u0131, Mir\u2019atlar, Ke\u00e7i Deresi, Hac\u0131 Osman, De\u011firmen Bo\u011faz\u0131, Ke\u00e7eler\u2026 gibi k\u00f6ylerin beherinde 300\u2032den a\u015fa\u011f\u0131 olmamak \u00fczere ke\u00e7i de beslenirdi. Onlar\u0131n yek\u00fbnunu da asgari bir hesapla 2500 kabul edebiliriz. K\u0131z\u0131l Kilise, Yenik\u00f6y, Bolcaa\u011fa\u00e7, M\u00fcr\u00fcvvetler, D\u00fcmye gibi k\u00f6yler bilhassa beygircilikte \u015f\u00f6hret kazanm\u0131\u015flard\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Bunlar\u0131n hepsi art\u0131k \u00abBir varm\u0131\u015f, bir yokmu\u015f!\u00bb<\/strong>a ink\u0131l\u00e2b etti. \u015eimdi yerlerinde yang\u0131ndan sonra kalan k\u00fcl kadar olsun, bir mevcudiyet kalmam\u0131\u015ft\u0131r. Malatya Kayseri, Sivas, Uluk\u0131\u015fla, Ni\u011fde (Bor nahiyesi) ve Van gibi muhtelif istikametlere da\u011f\u0131t\u0131lan bu k\u00f6ylerin zar\u00e2r-\u0131 mahza ink\u0131l\u00e2b etmeleri bu h\u00e2le u\u011framalar\u0131ndan sonra, hemen bir emr-i zarur\u00ee idi\u2026<\/p>\n\n\n\n

As\u0131l fel\u00e2ket geri kalanlar\u0131n da onlar kadar \u00e7\u0131plak kalmas\u0131ndad\u0131r. Yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z tahkikat isimlerini a\u015fa\u011f\u0131da kayd etti\u011fimiz 30 k\u00f6y\u00fcn takriben 1100 hanesinde 5800 n\u00fcf\u00fbsun daha tehcir edilenlerle hem-h\u00e2l bir yoksulluk i\u00e7inde s\u00e2ika-i zaruretle dilencili\u011fe mahk\u00fbm bulundu\u011funu pek g\u00fczel g\u00f6steriyor.<\/p>\n\n\n\n

Bu k\u00f6ylerde t\u0131pk\u0131 tehcir edilenler gibi emv\u00e2l-\u0131 menk\u00fblelerini ve hayvanlar\u0131n\u0131 yok bah\u00e2s\u0131na elden \u00e7\u0131karm\u0131\u015f olduklar\u0131 gibi bu senenin zira\u2019at mevsimini de emre intiz\u00e2r- ile bo\u015f ge\u00e7irmi\u015fler, zer\u2019iyy\u00e2t yapamam\u0131\u015flard\u0131r. Yahut son g\u00fcnlerde bin \u015f\u00fcphe ve teredd\u00fctle topra\u011fa tevdi\u2019 edilebilen hububat tohumlar\u0131 di\u011fer senelere nisbetle devede kulak kabilinden pek az bir miktardad\u0131r. Hayvanat ves\u00e2ireleriyle zer\u2019 ettikleri arazi miktar\u0131 hakk\u0131nda ileride verdi\u011fimiz rakamlar bir mikyas ve nispet olabilece\u011fi i\u00e7in burada s\u00fckut ediyoruz. Bu hal ile bunlar da a\u00e7l\u0131\u011fa mahk\u00fbm bulunuyorlar demektir.<\/p>\n\n\n\n

Bu zavall\u0131lar, tedbir-i id\u00e2ri sillesine u\u011framad\u0131klar\u0131 halde ni\u00e7in b\u00f6yle oldular gibi bir su\u2019\u00e2l v\u00e2rid olamaz. N\u00eem-resm\u00ee lis\u00e2n kullanan propagandac\u0131lar, madrabazlar, halk\u0131n zarar\u0131ndan kendi k\u00e2r\u0131n\u0131 temin eden a\u00e7\u0131k g\u00f6zler bo\u015f bulduklar\u0131 meydanda serbest serbest at oynatarak bu ak\u0131beti tesri\u2019 etmi\u015flerdi. \u00abNe duruyorsunuz, diyorlard\u0131. S\u0131ra size geliyor. \u015eimdiden haz\u0131rlanmak daha iyi de\u011fil mi? Giden k\u00f6yleri g\u00f6rd\u00fcn\u00fcz. Mallar\u0131n\u0131 ka\u00e7a satabildiler\u2026\u00bb<\/strong> b\u00f6ylelikle herkes m\u00fctemadiyen satm\u0131\u015f, elinde avucunda \u00fc\u00e7 be\u015f k\u00e2\u011f\u0131t lira ile g\u00fcnd\u00fcz \u00fcst\u00fcnde gece alt\u0131nda bar\u0131nd\u0131\u011f\u0131 bir \u00f6rt\u00fc ile kalm\u0131\u015ft\u0131. \u015eimdi art\u0131k bi\u2019t-tabi\u2019 onlar da hi\u00e7 olmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n

Sat\u0131\u015f\u0131n su pahas\u0131na cereyan etti\u011fini il\u00e2ve etmek bilmem l\u00e2z\u0131m m\u0131d\u0131r? E\u011fer istiyorsan\u0131z yaln\u0131z \u015funu arzedeyim: Bir fikir edinmek i\u00e7in k\u00e2fidir. Ahv\u00e2l-i \u00e2di-yede 200 lira eden bir \u00e7ift \u00f6k\u00fcz, 30 a\u2019zam\u00ee 40 liradan, koyunun \u00e7ifti 7-8 liradan fazla para etmiyor. Bir beygir a\u2019zam\u00ee 20 ile 25 lira tutabiliyordu. Hele tehcire t\u00e2bi\u2019 olduklar\u0131 tebli\u011fiyle beraber jandarma ve asker taraf\u0131ndan ihata edilerek ihtil\u00e2ftan men\u2019 edilen, yaln\u0131z mahdut ve mu\u2019ayyen madrabazlar\u0131n i\u015ftirak etti\u011fi m\u00fczayedelerle sat\u0131lan emval ve hayvan\u00e2t b\u00fcsb\u00fct\u00fcn b\u00e2d-\u0131 hev\u00e2 (bedava) gitmi\u015ftir\u2026<\/p>\n\n\n\n

***<\/p>\n\n\n\n

\u0130\u015fte bu feci\u2019 vaz\u2019iyetler hi\u00e7 yoktan ve yok yere \u00e7erkeslere tevcih edilmi\u015fti.<\/strong> Ma\u2019r\u00fbz\u00e2t\u0131m\u0131zdan da m\u00fcsteb\u00e2n oldu\u011fu ve\u00e7hile, ortada bir c\u00fcr\u00fcm varsa o m\u00fc\u015fterekti. Ve k\u0131sm-\u0131 a\u2019z\u00e2m\u0131 gayr-i \u00e7erkeslere ta\u2019all\u00fck ediyordu. Halbuki \u015ferik-i c\u00fcrm olmas\u0131 l\u00e2z\u0131m gelen o gayr-i \u00e7erkeslerin k\u0131l\u0131na bile hat\u00e2 gelmemi\u015f, getirilmemi\u015fti. Bu neden b\u00f6yle oluyordu?<\/p>\n\n\n\n

\u015eakiler himaye edilmi\u015fse yaln\u0131z \u00e7erkesler mi himaye etmi\u015flerdi?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Hay\u0131r\u2026 \u00e7erkesler \u015fek\u00e2vet-i siy\u00e2siyeye yaln\u0131z girmedikleri, s\u00fcr\u00fcklendikleri gibi \u015ferik ve refikleri addedilmek ic\u00e2b eden kom\u015fular\u0131 kadar onlar da bu \u015fakileri himaye ve m\u00fcd\u00e2fa\u2019a etmemi\u015flerdi. Esasen bu kabil de\u011fildi. Cami kap\u0131lar\u0131nda, k\u00e2buslu bir gece gibi karanl\u0131klarla ruha \u00e7\u00f6ken h\u00fck\u00fcmet beyann\u00e2mesi ve o beyannameye ter\u00e2d\u00fcf eden icr\u00e2\u00e2t buna imk\u00e2n b\u0131rakm\u0131yordu.<\/p>\n\n\n\n

O kadar kabil de\u011fildi ki, daha o kararnamenin ta\u2019-miminden evvel, \u015eevket kendi k\u00f6y\u00fcne girip sakland\u0131\u011f\u0131 vakit k\u00f6yl\u00fc onu ta\u2019kib m\u00fcfrezelerine ihbara \u015fit\u00e2b etmi\u015fti. Hatta ilk defa k\u00f6y\u00fc muhasara eden s\u00fcvari k\u0131t\u2019as\u0131n\u0131n kumandan\u0131 M\u00fcl\u00e2z\u0131m-\u0131 Evvel (E, F.) Bey\u2019e bizzat k\u00f6yl\u00fc taraf\u0131ndan teslim edilmi\u015fti. B\u00f6yle oldu\u011fu halde \u015eevket o g\u00fcn tekrar b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f, bunun hikmeti halka me\u00e7hul kalm\u0131\u015ft\u0131. Bunun gibi h\u00fck\u00fcmetin \u00ab\u015eakidir!\u00bb diye i\u2019l\u00e2n etti\u011fi hemen b\u00fct\u00fcn e\u015fhas\u0131n ist\u00ees\u00e2linde de \u00e7erkeslerin b\u00fcy\u00fck himmetleri sebk etmi\u015f, ya do\u011frudan do\u011fruya derdest veya ihbar suretiyle o adamlar\u0131 teslim edenler hemen k\u00e2milen \u00e7erkeslerden \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Bu gibi haller g\u00f6steriyor ki \u00e7erkesler h\u00fck\u00fcmete, ellerinden geldi\u011fi kadar, c\u00e2n-sip\u00e2r\u00e2ne, vef\u00e2-k\u00e2r\u00e2ne arz-\u0131 sad\u00e2kat etmi\u015fler, T\u00fcrkl\u00fc\u011fe vefaya u\u011fram\u0131\u015flard\u0131. Fakat efs\u00fbs.. bu gayretleri de\u011fil, uhuvvet-i \u0130sl\u00e2miyet bile onlara y\u00e2r olamad\u0131. M\u00fcdhi\u015f bir cereyan her \u015feyi, b\u00fct\u00fcn kom\u015fular\u0131n\u0131, b\u00fct\u00fcn dostlar\u0131n\u0131 aleyhlerine d\u00f6nd\u00fcrmeye muvaffak olmu\u015ftu. Kin o derecelerde tevsi\u2019-i hudut etmi\u015fti ki, insan hayret eder. Y\u0131llarla dost ve karde\u015f gibi ya\u015fayan iki unsurun bu yan bak\u0131\u015fmalar\u0131na ma\u2019n\u00e2 veremez. Ve o propagandalar\u0131n mahs\u00fbl-i gayr-i muhikk\u0131 olan bu halden do\u011fan garibelerin nas\u0131l kar\u015f\u0131lanmas\u0131 l\u00e2z\u0131m gelece\u011fine h\u00fckmedemez. Dest-res oldu\u011fumuz garip vak\u2019alardan pek c\u00e2lib-i dikkat ikisini, bir mikyas olur ve bir fikir verir diye, tesbit ediyoruz.<\/p>\n\n\n\n

Manyas m\u00fclhak\u00e2fandan Hac\u0131 Osman k\u00f6y\u00fcnden \u00e7ov \u0130smail Efendi isminde bir M\u00fcl\u00e2z\u0131m-\u0131 Evvel, Harb-i um\u00fbmide Sina cephesinde tavzif edildi\u011fi K\u00f6pr\u00fcc\u00fc B\u00f6-l\u00fc\u011f\u00fc\u2019nde vazife ba\u015f\u0131nda \u015fehid d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f\u2026 Refikas\u0131, Rumelili bir T\u00fcrk han\u0131m\u0131 \u00f6ks\u00fcz yavrusuyla bir hayli evvel zevcinin ailesine iltica etmi\u015f, birlikte imr\u00e2r-\u0131 hayat ediyorlar. Vaktaki tehcir ba\u015fl\u0131yor. Bu \u015fehid ailesi de sel \u00f6n\u00fcne d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f bir kum d\u00e2nesi gibi s\u00fcr\u00fckleniyor\u2026 Kad\u0131nca\u011f\u0131z m\u00fcr\u00e2c\u00e2\u2019at ediyor, hayk\u0131r\u0131yor, feryad ediyor! \u00abY\u00e2h\u00fb ben T\u00fcrk\u00fcm!\u00bb<\/strong> diyor ve iddi\u2019\u00e2s\u0131n\u0131 n\u00fcf\u00fbs tezkeresiyle ispat ediyor.<\/p>\n\n\n\n

\u2014 Pek g\u00fczel, \u00f6yle ise sen kal\u2026 Fakat (13-14 ya\u015f-lar\u0131ndaki k\u0131z\u0131 i\u00e7in) bu gidecek, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00e7erkes\u2019tir!<\/p>\n\n\n\n

Cevab\u0131n\u0131 veriyorlar. Bedbaht kad\u0131n sefalete kendini tevdi ile bir ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc \u015fehid olarak zevcine kavu\u015fmay\u0131 yavrusundan ayr\u0131 kalmaya tercih ediyor. Ve k\u00f6yl\u00fcs\u00fcyle beraber \u00f6l\u00fcm yoluna rev\u00e2n oluyor\u2026<\/p>\n\n\n\n

Yine Manyas m\u00fclhakat\u0131ndan Bolcaa\u011fa\u00e7 karyesinden Navki Yakub O\u011flu Re\u015fid isminde bir z\u00e2t, bidayetinden nihayetine kadar harek\u00e2t-\u0131 m\u00fcliyeye can\u0131yla ve ba\u015f\u0131yla bi\u2019l-fi\u2019il i\u015ftirak etmi\u015f bir m\u00fcc\u00e2hid\u2026 M\u00fctem\u00e2di seferlerin me\u015f\u00e2kk ve mez\u00e2himi y\u00fcz\u00fcnden te-verr\u00fcm ediyor, Kastamonu Hey\u2019et-i S\u0131hhiyesi kendisine tebd\u00eel-i hava veriyor. K\u00f6y\u00fcne g\u00f6nderiyor. K\u00f6y\u00fc tehcir edilirken bunu da beraber s\u00fcr\u00fcyorlar. Kan t\u00fck\u00fcren hasta ci\u011ferlerinden \u00e7\u0131kabilen k\u0131s\u0131k sesi derdini anlatmaya yeti\u015fmiyor. Ne sararm\u0131\u015f, d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f bir yapra\u011f\u0131 hat\u0131rlatan soluk rengi, ne de \u00fc\u00e7 senelik can-sip\u00e2r\u00e2ne hidem\u00e2t\u0131 ist\u00eef\u00e2-y\u0131 hakka de\u011fil, celb-i merhamete bile kifayet edemiyor. Zavall\u0131 kan t\u00fck\u00fcre t\u00fck\u00fcre k\u00f6y\u00fcn\u00fc, k\u00f6yl\u00fcs\u00fcn\u00fc Afyonkarahisar\u0131\u2019na kadar ancak ta\u2019kib edebiliyor, oradan ileri takati yetmiyor. Tehcir me\u2019m\u00fbr-larm\u0131n \u00e7ok g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc istirahat\u0131 orada Allah\u2019\u0131 ona ebed\u00ee olarak ihsanla, m\u00fclevves be\u015ferin ihtiraslar\u0131 aras\u0131ndan \u00e7ekip al\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Bu gibi vak\u00e2yi\u2019 pek m\u00fcte\u2019addittir. Onlar\u0131n onda birini olsun burada ta\u2019d\u00e2d edecek olursak bir\u00e7ok sa-hifeler dolduraca\u011f\u0131m\u0131z gibi k\u00e2ri\u2019lerin kalbine de da\u011f vurmu\u015f olaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 pek iyi tahmin ediyoruz. Bu yanl\u0131\u015fl\u0131klar, kas\u0131tlar kabil-i ink\u00e2r olmad\u0131\u011f\u0131ndan s\u00f6z\u00fc k\u0131sa keserek bu hususu tashihe tevecc\u00fch eden 1339 A\u011fustos tarihli resmi bir ta\u2019mimin elimize ge\u00e7en me\u2019-\u00e2lini kayd etmeyi daha m\u00fcfid buluyoruz:<\/p>\n\n\n\n

M\u00fcd\u00e2fa\u2019a-\u0131 Milliye Vek\u00e2let-i Celilesinden
\u0130stanbul Kumandanl\u0131\u011f\u0131na Gelen Cevabn\u00e2me<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Hey\u2019et-i Vekilece m\u00fcttehaz kararname ahk\u00e2m\u0131na tevfikan d\u00e2hile nakl olunan k\u00f6ylerin hayatta bulunan z\u00e2bit\u00e2n ve efr\u00e2d-\u0131 askeriyesi meh\u00e2riminin ve id\u00e2 re-i mai\u015fetleri kendilerine m\u00fcnhas\u0131r olan akrabas\u0131n\u0131n, Anadolu \u0130htil\u00e2l Cemiyetinin, Anadolu\u2019ya ihr\u00e2c etti\u011fi ve etmesi melhuz e\u015fkiyaya al\u00e2kadar olmad\u0131klar\u0131 ve ahv\u00e2l-i sab\u0131kalar\u0131 mazbut bulundu\u011fu takdirde nakilden istisnalar\u0131n\u0131n tensib edildi\u011fi bundan m\u00e2\u2019ad\u00e2 gerek m\u00fcc\u00e2hede-i milliyede ve gerekse muh\u00e2reb\u00e2tta ve e\u015fkiy\u00e2 ta\u2019kib\u00e2t\u0131nda \u015fehid olanlar\u0131n dul zevceleri ve z\u00e2-t\u00fc\u2019z-zevc olmayan hem\u015fireleriyle, \u00e7ocuklar\u0131 ve ihtiyar peder ve valideleri dahi nakilden istisna edilmi\u015f olup ol ve\u00e7hile al\u00e2kad\u00e2r\u00e2ne ve vil\u00e2y\u00e2t ve elviye-i m\u00fcstaki-leye tebligat \u00eef\u00e2 k\u0131l\u0131nd\u0131\u011f\u0131ndan bu mis\u00fcll\u00fclerden yanl\u0131\u015fl\u0131kla sevk edilmi\u015f olanlar var ise mahall-i me\u2019m\u00fbrin-i m\u00fclkiyesine m\u00fcr\u00e2ca\u2019atlar\u0131 h\u00e2linde iade k\u0131l\u0131nacaklar\u0131 D\u00e2hiliye Vek\u00e2let-i Celilesinden bildirilmektedir.   Mal\u00fbmat hus\u00fbl\u00fcyle bu kabil aileler hakk\u0131nda ahz-\u0131 asker \u015fu\u2019belerince ve \u015f\u00e2ir mak\u00e2m\u00e2tca suhulet ibraz\u0131 ve ber-vech b\u00e2l\u00e2 mu\u2019\u00e2mele if\u00e2s\u0131 ta\u2019mim olunur.<\/p>\n\n\n\n

23. 8. 39<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Hatan\u0131n ve yanl\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n, s\u00fb-i isti\u2019m\u00e2lin idr\u00e2k edilmeye ba\u015fland\u0131\u011f\u0131n\u0131 i\u2019l\u00e2n eden bu ta\u2019mim her h\u00e2lde \u015f\u00e2-y\u00e2n-\u0131 \u015f\u00fckran bir \u015feydi. Buna nazaran, tehcir edilen k\u00f6ylerden pek az\u0131n\u0131n istisn\u00e2s\u0131yla hemen hepsinin avdeti ic\u00e2b ediyordu. \u00e7\u00fcnk\u00fc o k\u00f6yler aras\u0131nda bu say\u0131lan s\u0131fatlar\u0131 nefsinde cem\u2019 edemeyecek ya hi\u00e7 kimse yoktur veya pek az kimse vard\u0131r. Ge\u00e7en uzun harp senelerinde oca\u011f\u0131 ba\u015f\u0131nda pastas\u0131n\u0131 pi\u015firirken \u015fehid kocas\u0131n\u0131n, o\u011fullar\u0131n\u0131n, karde\u015flerinin kara haberine a\u011flamam\u0131\u015f bir zevce, bir ana ve bir hem\u015fire tan\u0131nm\u0131yor\u2026<\/p>\n\n\n\n

Bu ta\u2019mimden beri aylar ge\u00e7ti. Avdet edebilenlerin ancak 20 h\u00e2ne kadar oldu\u011funu \u00f6\u011freniyoruz. Di\u011ferleri paras\u0131zl\u0131k, vesaitsizlik, m\u00fc\u015fkil\u00e2t, bilhassa Yunanl\u0131lar\u2019\u0131n h\u00een-\u0131 firar\u0131nda ahz-\u0131 asker k\u00fct\u00fcklerinin de yak\u0131lm\u0131\u015f bulunmas\u0131 y\u00fcz\u00fcnden bir defa d\u00fc\u015ft\u00fckleri bahts\u0131zl\u0131k kuyusunda bo\u011fulup gidiyorlar. H\u00fck\u00fcmet istese ve te\u2019yid etseydi b\u00fct\u00fcn s\u00fcrg\u00fcn \u00e7erkeslerin bu ta\u2019mimden bi\u2019l-istif\u00e2de avdet edebilmi\u015f olmalar\u0131n\u0131n l\u00e2z\u0131m geldi\u011fine kani\u2019iz. Buna himmet, kafalar feth etmekten her halde \u00e7ok daha hay\u0131rl\u0131 bir i\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Esasen bu tehcire resmi bir renk veren eski kararname, ufak bir tadil\u00e2tla bug\u00fcn kanun olmu\u015f bulunuyor. Ge\u00e7ende Meclis\u2019ten de \u00e7\u0131kt\u0131. \u00abMen-\u0131 \u015eekavet\u00bb <\/strong>ismini ta\u015f\u0131yan bu kanunun bir madde-i mahs\u00fbsas\u0131, hat\u0131r\u0131mda kald\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, yedinci maddesi, e\u015fkiyaya m\u00fczaheret ve yatakl\u0131k etmekle mazn\u00fbnen kald\u0131r\u0131lan kimselerin o \u015fakilerin ist\u00ees\u00e2linden sonra avdette serbest olduklar\u0131n\u0131 mu\u2019lindir. \u00e7erkeslerin bu musibet batakl\u0131\u011f\u0131na saplanmasma sebebiyet veren \u00e7etelerin, \u00e7e-tecilerin ise art\u0131k kemikleri bile \u00e7\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015f bulunuyor.<\/p>\n\n\n\n

Anadolu\u2019nun Manyas ve G\u00f6nen hav\u00e2lisinde onlardan bir tek ferdin kalmad\u0131\u011f\u0131, hatta da\u011f ba\u015flar\u0131ndaki izlerinin bile f\u0131rt\u0131nalar taraf\u0131ndan silindi\u011fi bizim kadar kadar h\u00fck\u00fcmet\u00e7e de mal\u00fbm ve m\u00fcsellemdir. D\u00e2hiliye Vekil-i Cedidi Beyefendinin son g\u00fcnlerde gazetelerde g\u00f6r\u00fclen bey\u00e2natlar\u0131ndaki memleket d\u00e2hilinde bir tek siy\u00e2si \u00e7etenin kalmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 te\u2019yid eden f\u0131kra da bu noktay\u0131 m\u00fceyyid bir sened-i resm\u00ee k\u0131ymetini h\u00e2izdir. Bin\u00e2ber\u00een onlar\u0131n \u015ferrine u\u011frayarak yerlerinden, yurtlar\u0131ndan, mallar\u0131ndan, m\u00fclklerinden, \u015fereflerinden, haysiyetlerinden\u2026 her\u015feylerinden olan fel\u00e2ketzedeler de serbesttirler. Avdetlerine, eski yuvalar\u0131n\u0131 \u015fenlendirmelerine bir m\u00e2ni\u2019 kalmam\u0131\u015f demektir.<\/p>\n\n\n\n

Me\u015fhur bir m\u00fcte\u2019\u00e2rifedir. M\u00e2\u2019ni\u2019 zail olunca memnu\u2019 avdet eder. Bu mes\u2019elenin, yani \u00e7erkes k\u00f6ylerinin kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n m\u00e2ni\u2019i ise harp idi. Bilhassa te\u015fvik\u00e2t-\u0131 hariciyyenin d\u00fc\u015fman harek\u00e2t\u0131n\u0131 teshil edecek bir \u015f\u00fbri\u015fe meyd\u00e2n verebilmesi endi\u015fesi idi. Hadd-i z\u00e2t\u0131nda bu ne kadar mevcuddu. Onu bilmiyoruz. L\u00e2kin bug\u00fcn art\u0131k o h\u00e2l-i harp mevcud de\u011fildir. O endi\u015fenin ya\u015fat\u0131lmas\u0131na sebep kalmam\u0131\u015ft\u0131r. Onlar, o kara ve haks\u0131z \u015f\u00fcpheler sulh ile beraber zail olmu\u015fturlar. O kadar zail olmu\u015fturlar ki, d\u00fcn Yunanistan\u2019da o ihtil\u00e2l \u00e7etelerini te\u015fkil ettirip kendi i\u015fgal m\u0131nt\u0131kalar\u0131ndan T\u00fcrkiye\u2019ye sokan d\u00fc\u015fmanlar \u015fimdi \u0130stanbul liman\u0131nda T\u00fcrk bayramlar\u0131n\u0131 tes\u2019\u00eeden toplar bile at\u0131yorlar\u2026 Sulhun bu dostluk ni\u2019metlerinden, mes\u00e2ibin kam\u00e7\u0131lar\u0131 alt\u0131nda haks\u0131z yere aylarla zaman peri\u015fan olan big\u00fcnah \u00e7erkesler de istif\u00e2de edemeyecek midir?..<\/p>\n\n\n\n

\u00abAlemde fel\u00e2keten b\u00fcy\u00fck dersh\u00e2ne-i irfan\u00bb<\/strong> olmad\u0131\u011f\u0131na bak\u0131l\u0131rsa aylardan beri fel\u00e2ketin koynunda oku yan bu k\u00f6yl\u00fclerin ald\u0131klar\u0131 ders yeti\u015fmez mi? Bize \u00f6yle geliyor ki, onlar\u0131n her biri \u015fimdi birer kutb-\u0131 zaman bile olmu\u015ftur!..<\/p>\n\n\n\n

Bunu lis\u00e2n-\u0131 resm\u00eenin de te\u2019yid etmesini, h\u00fck\u00fcmetin bir i\u2019l\u00e2n ile bildirmek suretiyle insan\u00ee vazifesini \u00eef\u00e2 etmesini candan ve g\u00f6n\u00fclden temenni etti\u011fimizi arz etmekte teredd\u00fct etmeyiz. Bunda f\u00e2ide vard\u0131r, salah vard\u0131r, nur vard\u0131r. Bin\u00e2enaleyh her g\u00fcn\u00fcn ilk fec-riyle me\u015f\u00eeme-i \u015febin do\u011furaca\u011f\u0131 bu h\u00fcrriyet ve adalet ferman\u0131na intiz\u00e2r etmekte hakl\u0131 oldu\u011fumuzu da il\u00e2vede isti\u2019c\u00e2l ediyoruz.<\/p>\n\n\n\n

\u00e7\u00fcnk\u00fc bunun aksi, \u00e7erkeslerin u\u011frad\u0131klar\u0131 bel\u00e2lar\u0131n s\u00eene-i tarihde kanla yaz\u0131l\u0131 kalan son bir izi olacakt\u0131r. Biz T\u00fcrkiyenin ve T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fcn b\u00f6yle bir \u015faibe ile \u00e2l\u00fbde kalmas\u0131n\u0131, T\u00fcrk milliyetine destek veren \u0130sl\u00e2m diyanetinin b\u00f6yle k\u0131z\u0131l bir g\u00f6lgede renginin de\u011fi\u015fmesini, bir lahza da olsa arzu etmeyiz. \u0130stemeyiz ki halk T\u00fcrkiyesi iki ba\u015fl\u0131 karaku\u015flar\u0131n hakanlar\u0131 olan \u00e7arlar\u0131n eski saltanat\u0131n\u0131n \u00e7erkesler hakk\u0131ndaki icr\u00e2\u2019-\u00e2t\u0131 ile yolda\u015fl\u0131k etsin\u2026<\/p>\n\n\n\n

Evet, ba\u015f\u0131 c\u00fcm\u00fbdiyelerle ta\u00e7lanan, beyaz bulutlarla t\u00fcllenen ye\u015fil Kafkas kahramanl\u0131\u011fa, vefaya, erli\u011fe, can veren \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n hasretine o iki ba\u015fl\u0131 karaku\u015flarla s\u00fcsl\u00fc armalar y\u00fcz\u00fcnden tamam altm\u0131\u015f senedir yas tutuyor. Derelerinin, r\u00fczg\u00e2rlar\u0131n\u0131n feryad\u0131 hep, hep ince belli \u00abzarif ve \u00fcrkek\u00bb<\/strong> o\u011fullar\u0131n\u0131n, lacivert g\u00f6zl\u00fc efs\u00e2ne k\u0131zlar\u0131n\u0131n altm\u0131\u015f senelik dertlerini a\u011flayan mersiyeler terenn\u00fcm ediyor\u2026<\/p>\n\n\n\n

O mersiyelerin a\u011flad\u0131\u011f\u0131 \u00e7erkes nekbetini ondokuzuncu as\u0131r b\u00fct\u00fcn fec\u00e2yi\u2019iyle seyr etmi\u015fti. Yirminci as\u0131r bir nazire gibi onlar\u0131n buradaki fel\u00e2ketlerini mi g\u00f6rmelidir? Bu halde o kara bahtl\u0131lar\u0131n yar\u0131m as\u0131rd\u0131r \u00abYar\u0131n!.. Yar\u0131n!..\u00bb<\/strong> diye atan kalpleri art\u0131k m\u00fcebbeden durmu\u015f ve \u00f6lm\u00fc\u015f olmayacak m\u0131d\u0131r?<\/p>\n\n\n\n

Hay\u0131r. Hay\u0131r\u2026 Bu olmamal\u0131d\u0131r. Halk T\u00fcrkiyesi as\u0131rlardan beri karde\u015f olmu\u015f bir unsurun son nefesini \u00e7\u0131karacak fec\u00e2\u2019\u00e2tlere sahnelik etmemelidir. T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fcn y\u00fcksek ve mefk\u00fbreci ruhu, b\u00fcy\u00fck vicdan\u0131 bunu kabul etmez diye tan\u0131yoruz.<\/p>\n\n\n\n

Bu itibarla her\u015feyden sarf-\u0131 nazar, yaln\u0131z bu itibarla avdetlerine hi\u00e7 bir m\u00e2ni\u2019-i kanun\u00ee ve nizam\u00ee kalmad\u0131\u011f\u0131 halde el\u2019an da\u011f\u0131t\u0131ld\u0131klar\u0131 gurbet ellerinde ser-gerdan olan ma\u2019s\u00fbmlar\u0131n iadeleri esbab\u0131n\u0131n tesri\u2019 edilmesini isti\u2019t\u00e2f\u0131, dertlere derman arayan s\u00f6zlerimize bir son ediyoruz.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Mehmed Fetgerey \u015eOENU(M. Fethgerey Schaenu) Transkripsiyon: Muhammed Safi Ge\u00e7ende T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fcn temiz ve b\u00fcy\u00fck vicdan\u0131na, \u00e7erkes meselesi hakk\u0131ndaki ilk arizam\u0131z\u0131 ref…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":752,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[42],"tags":[],"class_list":["post-751","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-blglr"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/certav.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/751","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/certav.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/certav.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/certav.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/certav.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=751"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/certav.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/751\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":757,"href":"https:\/\/certav.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/751\/revisions\/757"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/certav.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/752"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/certav.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=751"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/certav.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=751"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/certav.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=751"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}